వాయుపురాణమ్

నిర్మ్మథ్య పవమానస్తు శుచిః శౌరస్తు యః స్మృతః. పావకా వైద్యుతాశ్చైవ తేషాం స్థానాని యాని వై ।। ౨౯.

పవమానుడు మథనం చేయబడి, శుచిః, శౌరి అని పిలవబడతాడు. పావకులు, వైద్యుతులు— వీరి వేర్వేరు స్థానాలు ఉన్నాయి.

పవమానాత్మజశ్చైవ కవ్యవాహన ఉచ్యతే। పావకాత్ సహరక్షస్తు హవ్యవాహః శుచేః సుతః ।। ౨౯.

పవమానుని కుమారుడు కావ్యవాహనుడు అని పిలవబడతాడు. పావకుని నుండి సహరక్షుడు పుట్టాడు. శుచిః కుమారుడు హవ్యవాహుడు.

దేవానాం హవ్యవాహోఽగ్నిః పితౄణాం కవ్యవాహనః। సహరక్షోఽసురాణాన్తు త్రయాణాన్తు త్రయోఽగ్నయః ।। ౨౯.

దేవతలకు హవ్యవాహుడు అగ్ని, పితృదేవతలకు కావ్యవాహుడు, అసురులకు సహరక్షుడు. ఇలా ఈ ముగ్గురికి మూడు అగ్నులు ఉన్నాయి.

ఏతేషాం పుత్రపౌత్రాస్తు చత్వారింశన్నవైవ తు। వక్ష్యామి నామతస్తేషాం ప్రవిభాగం పృథక్ పృథక్ ।। ౨౯.

వారికీ కుమారులు, మనవళ్లు కలిపి నలభై తొమ్మిది మంది. వారి పేర్లు, వేర్వేరు వర్గాలను ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను.

వైద్యుతో లౌకికాగ్నిస్తు ప్రథమో బ్రహ్మణః సుతః। బ్రహ్మౌదనాగ్నిస్తత్పుత్రో భరతో నామ విశ్రుతః ।। ౨౯.

వైద్యుతుడు, లోకికాగ్ని బ్రహ్మదేవుని మొదటి కుమారుడు. అతని కుమారుడు బ్రహ్మౌదనాగ్ని, అతని ప్రసిద్ధ కుమారుడు భరతుడు.

అథర్వా తు భృగుర్జ్ఞేయోఽప్యఙ్గిరాఽథర్వణః సుతః। తస్మాత్ స లౌకికాగ్నిస్తు దధ్యఙ్చాథర్వణః సుతః ।। ౨౯.

అథర్వణుడు భృగువు అని తెలుసుకోవాలి. అంగిరసుడు అథర్వణుని కుమారుడు. అతనినుండి లోకికాగ్ని పుట్టాడు. అథర్వణుని కుమారుడు దధ్యఞ్చుడు.

అథ యః పవమానోఽగ్నిర్నిర్మన్థాః కవిభిః స్మృతః। స జ్ఞేయో గార్హపత్యోఽగ్నిస్తతః పుత్రద్వయం స్మృతమ్ ।। ౨౯.

ఇప్పుడు పవమానాగ్ని, కవులు నర్మథా అని పిలిచే అగ్ని, గార్హపత్యాగ్ని అని తెలుసుకోవాలి. అతనికి ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.

శంస్యస్త్వాహవనీయోఽగ్నిర్యః స్మృతో హవ్యవాహనః। ద్వితీయస్తు సుతః ప్రోక్తః శుక్రోఽగ్నిర్యః ప్రణీయతే ।। ౨౯.

అహవనీయం అనే అగ్ని, హవ్యం తీసుకెళ్లే అగ్ని అని ప్రసిద్ధి. రెండవది సుత అగ్ని, అది ప్రకాశంగా ముందుకు నడిపించబడుతుంది.

తథా సభ్యావసథ్యౌ వై శంస్యస్యాగ్నేః సుతావుభౌ। శంస్యాస్తు షోడశ నదీశ్వకమే హవ్యవాహనః। యోఽసావాహవనీయోఽగ్నిరభిమానీ ద్విజైః స్మృతః ।। ౨౯.

అలాగే సభ్య, అవసథ్య అనే అగ్నులు కూడా ఆ ప్రశంసించదగిన అగ్ని సంతానంగా భావించబడతాయి. పదహారు నదుల్లో హవ్యవాహనుడు అనే అగ్ని ఒకటి. ఈ అహవనీయం అగ్ని, ద్విజులు దాని అధిపతిగా గుర్తిస్తారు.

కావేరీం కృష్ణవేణీఞ్చ నర్మదాం యమునాన్తథా। గోదావరీం వితస్తాఞ్చ చన్ద్రభాగామిరావతీమ్ ।। ౨౯.

కావేరీ, కృష్ణవేణీ, నర్మదా, అలాగే యమునా, గోదావరీ, వితస్తా, చంద్రభాగ, ఇరావతీ—

విపాశాం కౌశికీఞ్చైవ శతద్రుం సరయూన్తథా। సీతాం సరస్వతీఞ్చైవ హ్రాదినీం పావనీం తథా ।। ౨౯.

విపాశా, కౌశికీ, శతద్రు, అలాగే సరయూ, సీతా, సరస్వతీ, హ్రాదినీ, పవనీ కూడా—

తాసు షోడశధాత్మానం ప్రవిభజ్య పృథక్ పృథక్ । ఆత్మానం వ్యదధాత్తాసు ధిష్ణీష్వథ బభూవ సః ।। ౨౯.

ఈ నదులలో, తనను పదహారు రూపాలుగా విడగొట్టి, ఒక్కొక్కదానిలో వేరుగా స్థాపించుకున్నాడు. అందువల్ల ఆ అగ్ని యజ్ఞవేదికలలో ఉండిపోతున్నాడు.

ధిష్ణయో దివ్యభిచారిణ్యస్తాసూత్పన్నాస్తు ధిష్ణయః। ధిష్ణీషు జజ్ఞిరే యస్మాద్ధిష్ణయస్తేన కీర్త్తితాః ।। ౨౯.

దేవతలలో సంచరించే యజ్ఞవేదికలు, ఈ నదులలో ఉద్భవించాయి. వేదికలలో పుట్టినందున వాటిని వేదికలు అని పిలుస్తారు.

ఇత్యేతే వై నదీపుత్రా ధిష్ణీష్వేవ విజజ్ఞిరే। తేషాం విహరణీయా యే ఉపస్థేయాశ్చ యేఽగ్నయః। తాన్ శ్రృణుధ్వం సమాసేన కీర్త్యమానాన్ యథా తథా ।। ౨౯.

ఇలా ఈ నదుల సంతానమైన అగ్నులు వేదికలలో జన్మించారు. వాటిలో, ఉపయోగించదగినవి, స్థాపించదగినవి ఏవి ఉన్నాయో, వాటి పేర్లను ఇప్పుడు నేను చెప్పబోతున్నాను, మీరు వినండి.

thumb|400px|ఉత్తరవేదీ 400px|thumb|సదోమణ్డపమ్ thumb|400px|ధిష్ణ్య ఋతుః ప్రవాహణోఽగ్నీధ్రః పురస్తాద్ధిష్ణయోఽపరో। విధీయన్తే యథాస్థానం సౌత్యేఽహ్ని సవనక్రమాత్ ।। ౨౯.

ఋతు, ప్రవాహణ, అగ్నిధ్ర అనే వేదికలు ముందుగా ఏర్పాటు చేయబడతాయి. మిగతావి యజ్ఞంలో సోమరసం పిండే రోజు, విధిగా తమ తమ స్థానాల్లో అమర్చబడతాయి.

అనిర్ద్దేశ్యాన్యవాచ్యానామగ్నీనాం శ్రృణుత క్రమమ్। సమ్రాడగ్నిః కృశానుర్యో ద్వితీయోత్తరవేదికః ।। ౨౯.

ఇప్పుడు వర్ణించలేని, పలకలేని అగ్నుల క్రమాన్ని వినండి. సమ్రాట్ అగ్ని, దీప్తిమంతమైనది, రెండవది ఉత్తర వేదికపై స్థాపించబడుతుంది.

సమ్రాడగ్నిః స్మృతా హ్యష్టౌ ఉపతిష్ఠన్తి తాన్ ద్విజాః. అధస్తాత్పర్షదన్యస్తు ద్వితీయః సోఽత్ర దృశ్యతే ।। ౨౯.

సమ్రాట్ అగ్ని ఎనిమిది రూపాల్లో ఉన్నదని చెబుతారు. ద్విజులు వాటిని ఆచరిస్తారు. క్రింద పార్షద్ అగ్ని, ఇంకొకటి, రెండవది అక్కడ కనిపిస్తుంది.

ప్రతద్వోచే నభో నామ చత్వారి స విభావ్యతే। బ్రహ్మజ్యోతిర్వసుర్నామ బ్రహ్మస్థానే స ఉచ్యతే ।। ౨౯.

ఇప్పుడు నేను నభస్సు అనే నాలుగు రూపాలున్న అగ్నిని వివరించబోతున్నాను. బ్రహ్మజ్యోతి, వసుర్ అని పిలవబడే అది బ్రహ్మ స్థలంలో ఉంది.

హవ్యసూర్య్యాద్యసంసృష్టః శామిత్రే స విభావ్యతే। విశ్వస్యాథ సముద్రోగ్నిర్బ్రహ్మస్థానే స కీర్త్త్యతే ।। ౨౯.

హవ్యసూర్యునితో కలవని అగ్ని శామిత్రి అని పిలవబడుతుంది. విశ్వ సముద్ర అగ్ని కూడా బ్రహ్మ స్థలంలో ఉందని చెబుతారు.

ఋతుధామా చ సుజ్యోతిరౌదుమ్బర్య్యాం స కీర్త్త్యతే। బ్రహ్మజ్యోతిర్వసుర్నామ బ్రహ్మస్థానే స ఉచ్యతే ।। ౨౯.

ఋతుధామా అనే ప్రకాశవంతమైన అగ్ని ఉడుంబర వృక్షంలో ఉంది. బ్రహ్మజ్యోతి, వసుర్ అని పిలవబడే అది బ్రహ్మ స్థలంలో ఉంది.

అజైకపాదుపస్థేయః స వై శాలాముఖీయకః। అనుద్దేశ్యోప్యహిర్బుధ్న్యః సోఽగ్నిర్గృహపతిః స్మృతః ।। ౨౯.

అజైకపాదుడు అనే అగ్ని శాలాముఖీయంగా స్థాపించాలి. ప్రత్యేకంగా చెప్పకపోయినా, అహిర్బుధ్న్య అనే అగ్ని గృహపతిగా గుర్తించబడుతుంది.

శంస్యస్యైవ సుతాః సర్వ్వే ఉపస్థేయా ద్విజైః స్మృతాః। తతో విహరణీయాంశ్చ వక్ష్యామ్యష్టౌ తు తత్సుతాన్ ।। ౨౯.

ప్రశంసించదగిన అగ్ని సంతానమైనవన్నీ ద్విజులచే స్థాపించదగినవిగా చెప్పబడ్డాయి. ఇప్పుడు ఉపయోగించదగిన ఎనిమిది సంతానాలను నేను వివరించబోతున్నాను.

క్రతుప్రవాహణోఽగ్నీధ్రస్తత్రస్థా ధిష్ణయోఽపరే। విహ్రియన్తే యథాస్థానం సౌత్యోహ్ని సవనక్రమాత్ ।। ౨౯.

క్రతు, ప్రవాహణ, అగ్నిధ్ర అనే వేదికలు అక్కడ ఏర్పాటయ్యాయి. అవి సోమయజ్ఞంలో పిండే రోజు, విధిగా తమ స్థానాల్లో అమర్చబడతాయి.

పౌత్రేయస్తు తతో హ్యగ్నిః స్మృతో యో హవ్యవాహనః। శాన్తిస్వాగ్నిః ప్రచేతాస్తు ద్వితీయః సత్య ఉచ్యతే ।। ౨౯.

తర్వాత పౌత్రేయ అనే అగ్ని హవ్యవాహనుడిగా ప్రసిద్ధి. శాంతి అగ్ని, ప్రచేతసు రెండవది, అది సత్య అని పిలవబడుతుంది.

తథాగ్నిర్విశ్వదేవస్తు బ్రహ్మస్థానే స ఉచ్యతే। అవక్షురచ్ఛావాకస్తు భువః స్థానే విభావ్యతే ।। ౨౯.

అలాగే, విశ్వదేవుడు అనే అగ్ని బ్రహ్మ స్థలంలో ఉన్నదని చెబుతారు. అవక్షురుడు, అచ్చావాకుడు భువస్థలంలో ఉన్నవారు అని భావించబడతారు.

ఉశీరాగ్నిః సవీర్యస్తు నేష్ఠీయః సంవిభావ్యతే। అష్టమస్తు వ్యరత్నిస్తు మార్జాలీయః ప్రకీర్త్తితః ।। ౨౯.

ఉశీరాగ్ని శక్తివంతుడై నిష్ఠీయుడు అని పిలవబడతాడు, అతడిని సమంగా పంచుతారు. ఎనిమిదవది రత్నాలు లేని మర్జాలీయుడు అని ప్రసిద్ధి పొందాడు.

ధిష్ణ్యా విహరణీయా యే సౌమ్యేనాన్యేన చైవ హి। తయోర్యః పావకో నామ స చాపాం గర్భ ఉచ్యతే ।। ౨౯.

ధిష్ణ్యాగ్నులు, మృదువుగా లేదా వేరే విధంగా కదిలించబడే వారు, వాటిలో పావకుడు అనే అగ్ని నీళ్ల గర్భంగా చెప్పబడతాడు.

అగ్నిః సోఽవభృథో జ్ఞేయః సమ్యక్ ప్రాప్యాప్సు హూయతే। హృచ్ఛయస్తత్సుతో హ్యగ్నిర్జఠరే యో నృణాం స్థితః ।। ౨౯.

అగ్ని, సరిగ్గా సంపాదించి నీళ్లలో అర్పించబడితే, అవభృథుడు అని తెలుసుకోవాలి. మనసులో కోరిక వల్ల పుట్టిన అగ్ని, మనుషుల కడుపులో ఉండే అగ్నే.

మన్యుమాన్ జాఠరస్యాగ్నేర్విద్వానగ్నిః సుతః స్మృతః। పరస్పరోచ్ఛ్రితః సోఽగ్నిర్భూతానాం హ విభుర్మహాన్ ।। ౨౯.

కోపంతో కూడిన జఠరాగ్ని, జ్ఞానంతో కూడి, అగ్నికి కుమారుడిగా గుర్తించబడతాడు. ఆ అగ్ని పరస్పరం పెరిగి, భూతాలలో గొప్పవాడుగా, శక్తివంతుడిగా నిలుస్తాడు.