తైక్ష్ణ్యమగ్నౌ ప్రభా చన్ద్రే ఖే శబ్దః శైత్యమప్సు చ। అక్షరోత్తమనిష్పన్దాన్ గుణానేతాన్విదుర్బుధాః ।। ౨౪.
మంటలో తీవ్రత, చంద్రునిలో ప్రకాశం, ఆకాశంలో శబ్దం, నీటిలో చల్లదనం — ఈ గుణాలను జ్ఞానులు పరమమైన, అచలమైన, నశించని లక్షణాలుగా తెలుసుకుంటారు.
జపో జప్యో మహాయోగీ మహాదేవో మహేశ్వరః। పురేశయో గుహావాసీ ఖేచరో రజనీచరః ।। ౨౪.
జపం నీవే, జపించదగినవాడవు, మహాయోగి, మహాదేవుడు, మహేశ్వరుడు. నగరాధిపతి, గుహలో నివసించే వాడు, ఆకాశంలో సంచరించే వాడు, రాత్రిలో తిరిగేవాడు.
తపోనిధిర్గుహగురుర్నన్దనో నన్దివర్ద్ధనః। హయశీర్షో ధరాధాతా విధాతా భూతివాహనః ।। ౨౪.
తపస్సు నిలయం, రహస్య గురువు, ఆనందాన్ని పంచేవాడు, ఆనందాన్ని పెంచేవాడు; గుర్రె తలతో ఉన్నవాడు, భూమికి ఆధారమైనవాడు, సృష్టికర్త, శ్రేయస్సును మోసేవాడు.
బోద్ధవ్యో బోధనో నేతా ధూర్వహో దుష్ప్రకమ్పకః। బృహద్రథో భీమకర్మా బృహత్కీర్తిర్ధనఞ్జయః ।। ౨౪.
తెలుసుకోవలసినవాడు, జ్ఞానం కలిగించేవాడు, నాయకుడు, ధ్రువాన్ని మోయువాడు, కదలని వాడు; గొప్ప రథాన్ని కలవాడు, భయంకరమైన కార్యాలు చేసే వాడు, గొప్ప కీర్తిని పొందినవాడు, ధనాన్ని జయించినవాడు.
ఘణ్టాప్రియో ధ్వజీఛత్రీ పతాకాధ్వజినీపతిః। కవచీ పట్టిశీ శఙ్ఖీ పాశహస్తః పరశ్వభృత్ ।। ౨౪.
ఘంటలు ఇష్టపడే వాడు, ధ్వజాన్ని, గొడుగు పట్టే వాడు, పతాకలు, జెండాలతో కూడిన సైన్యానికి అధిపతి; కవచాన్ని ధరించినవాడు, గొడ్డలితో ఉన్నవాడు, శంఖాన్ని పట్టుకున్నవాడు, పాశాన్ని చేతిలో ఉంచినవాడు, పరశువు ధరించినవాడు.
అగమస్త్వనఘః శూరో దేవరాజారిమర్దనః। త్వాం ప్రసాద్య పురాఽస్మాభిర్ద్విషన్తో నిహతా యుధి ।। ౨౪.
అప్రాప్యుడవు, పాపరహితుడవు, శూరుడవు, దేవేంద్రుని శత్రువులను సంహరించేవాడవు. మేము నిన్ను సంతుష్టిపరిచిన తరువాత, యుద్ధంలో మా శత్రువులు నశించారు.
అగ్నిస్త్వం చార్ణవాన్ సర్వాన్ పిభన్నైవ న తృప్యసే। క్రోధాగారః ప్రసన్నాత్మా కామహా కామదః ప్రియః ।। ౨౪.
నీవే అగ్ని, సముద్రాలన్నింటిని పానంచేసినా తృప్తి చెందవు; కోపానికి నిలయమైనా, నీ మనసు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది; కామాన్ని నాశనం చేసేవాడివి, కావలసినదాన్ని ప్రసాదించేవాడివి, అందరికీ ప్రియమైనవాడివి.
బ్రహ్మణ్యో బ్రహ్మచారీ చ గోఘ్నస్త్వం శిష్టపూజితః। వేదానామవ్యయః కోశస్త్వయా యజ్ఞః ప్రకల్పితః ।। ౨౪.
నీవు బ్రహ్మను ప్రేమించేవాడివి, బ్రహ్మచారిగా ఉంటావు; గోవులను హతమార్చినా, మంచి మనుషులందరి నుంచి గౌరవం పొందేవాడివి; వేదాలకు నీవే అక్షయమైన నిలయం, నీవే యజ్ఞాన్ని స్థాపించేవాడివి.
హవ్యఞ్చ వేదం వహతి వేదోక్తం హవ్యవాహనః। ప్రీతే త్వయి మహాదేవ వయం ప్రీతా భవామహే ।। ౨౪.
నీవే హవ్యాన్ని, వేదాన్ని మోసేవాడివి, వేదాల్లో చెప్పినట్టు హవ్యవాహనుడవు; మహాదేవా! నీవు సంతోషపడితే, మేమందరం సంతోషపడతాము.
భవానీశో నాదిమాన్ ధామరాశిర్బ్రహ్మమ లోకానాన్త్వం కర్త్తా త్వాదిసర్గః। సాఙ్ఖ్యాః ప్రకృతిభ్యః పరమం త్వాం విదిత్వా క్షీణధ్యానాస్తే న మృత్యుం విశన్తి ।। ౨౪.
నీవే భవానీశ్వరుడు, ఆదియైనవాడు, వెలుగుల సముద్రం, బ్రహ్మ, లోకాల సృష్టికర్త; సాంఖ్యులు ప్రకృతులన్నింటికన్నా నిన్ను పరమాత్మగా తెలుసుకుని, ధ్యానం పూర్తయినవారు మరణాన్ని చేరరు.
యోగేన త్వాన్ధ్యానినో నిత్యయుక్తాః జ్ఞాత్వా భోగాన్ సన్త్యజన్తే పునస్తాన్ । యేఽన్యే మర్త్త్యాస్త్వాం ప్రపన్నా విశుద్ధాస్తే కర్మభిర్దివ్యభోగాన్ భజన్తే ।। ౨౪.
యోగంతో ఎప్పుడూ ధ్యానంలో ఉండేవారు నిన్ను తెలుసుకుని, అనుభవాలను మళ్లీ మళ్లీ వదిలిపెడతారు; మరికొందరు మానవులు నీ ఆశ్రయాన్ని తీసుకుని, తమ పుణ్యకర్మల వల్ల దివ్యమైన అనుభవాలను పొందుతారు.
అప్రమేయస్య తత్త్వస్య యథా విఝః స్వశక్తితః। కీర్తితం తవ మాహాత్మ్యమపారం పరమాత్మనః। శివో నో భవ సర్వత్ర యోఽసి సోఽసి నమోఽస్తు తే ।। ౨౪.
అపరిమితమైన నీ తత్వాన్ని ఎంతవరకు తెలిసినదానికంతగా వర్ణించాం; పరమాత్మా! నీ మహిమకు అంతులేదు; నీవే ఎక్కడైనా శివుడు, మాకు దయచేయు, నీకు నమస్కారం.
సంపిబన్నివ తౌ దృష్ట్వా మధుపిఙ్గాయతేక్షణః । ప్రహృష్టవదనోఽత్యర్థమభవచ్చ స్వకీర్త్తనాత్ ।। ౨౫.
తేనె రంగు, రాగి వర్ణపు కళ్లతో ఉన్న ఆ ఇద్దరిని చూసి, ఆయన వారిని తాగుతున్నట్లుగా పరవశించిపోయి, వారి స్తుతితో ఎంతో ఆనందించాడు.
ఉమాపతిర్విరూపాక్షో దక్షయజ్ఞవినాశనః। పినాకీ ఖణ్డపరశుర్భూతప్రాన్తస్త్రిలోచనః ।। ౨౫.
ఉమాదేవి భర్త, మూడు కళ్లవాడు, దక్షయజ్ఞాన్ని నాశనం చేసినవాడు, పినాకమనే విల్లు ధరించినవాడు, విరిగిన పరశు పట్టినవాడు, భూతగణాధిపతి అక్కడ నిలబడ్డాడు.
తతః స భగవాన్ దేవః శ్రుత్వా వాక్యామృతం తయోః। జానన్నపి మహాభాగః ప్రీతపూర్వమథాబ్రవీత్ ।। ౨౫.
ఆ భగవంతుడు, వారి అమృతసమానమైన మాటలు విని, ముందే తెలిసినా, ఎంతో ప్రేమతో మాట్లాడాడు.
కౌ భవన్తౌ మహాత్మానౌ పరస్పరహితైషిణౌ। సమేతావమ్బుజాభాక్షౌ తస్మిన్ ఘోరే జలప్లవే ।। ౨౫.
ఈ భయంకరమైన వరదలో, పరస్పర మంగళాన్ని కోరుకుంటూ, కమలమువంటి కళ్లతో ఉన్న మీరు ఇద్దరూ ఎవరు?
తావూచతూర్మహాత్మానౌ సన్నిరీక్ష్య పరస్పరమ్। భగవన్ కిఞ్చ తథ్యేన విజ్ఞాతేన త్వయా విభో। కుత్ర వా సుఖమానన్త్యమిచ్ఛాచారమృతే త్వయా ।। ౨౫.
ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు ఒకరినొకరు చూసుకుని ఇలా చెప్పారు: 'ప్రభూ! నీకు నిజంగా తెలిసినదే నిజం. నీ ఇష్టాన్ని తప్ప మరేదైనా సుఖమా, అనంతతా ఎక్కడ ఉంది?'
ఉవాచ భగవాన్ దేవో మధురశ్లక్ష్ణయా గిరా। భో భో హిరణ్యగర్భ త్వాం త్వాం చ కృష్ణ వదామ్యహమ్ ।। ౨౫.
ఆ భగవంతుడు మధురంగా, మృదువుగా ఇలా అన్నాడు: 'ఓ హిరణ్యగర్భా, ఓ కృష్ణా, మీ ఇద్దరినీ నేను ఉద్దేశించి మాట్లాడుతున్నాను.'
ప్రీతోఽహమనయా భక్త్యా శాశ్వతాక్షరయుక్తయా। భవన్తౌ మాననీయౌ వై మమ హ్యర్హతరావుభౌ। యువాభ్యాం కిం దదామ్యద్య వరాణాం వరముత్తమమ్ ।। ౨౫.
ఈ శాశ్వతమైన, అక్షయమైన భక్తితో నేను సంతోషించాను; మీరు ఇద్దరూ నాకు గౌరవానికి అర్హులు. ఈ రోజు మీకు ఏ వరం కావాలో చెప్పండి.
తేనైవముక్తే వచనే బ్రహ్మాణం విష్ణురబ్రవీత్ । బ్రూహి బ్రూహి మహాభాగ వరో యస్తే వివక్షితః ।। ౨౫.
ఆ మాటలు వినగానే, విష్ణువు బ్రహ్మను ఇలా అన్నాడు: 'మహాభాగా! నీకు కావలసిన వరాన్ని చెప్పు, చెప్పు.'
ప్రజాకామోఽస్మ్యహం విష్ణో పుత్రమిచ్ఛామి ధూర్వహమ్। తతః స భగవాన్ బ్రహ్మా వేరప్సుః పుత్రలిప్సయా ।। ౨౫.
ప్రజలను కోరుకుంటున్నాను, ఓ విష్ణూ! నాకు ధృఢమైన కుమారుడు కావాలి; అప్పుడు ఆ భగవంతుడు బ్రహ్మ కుమారుని కోరికతో మాట్లాడాడు.
అథ విష్ణురువాచేదం ప్రజాకామం ప్రజాపతిమ్। వీరమప్రతిమం పుత్రం యత్త్వమిచ్ఛసి ధూర్వహమ్ ।। ౨౫.
తర్వాత విష్ణువు ప్రజాపతిని ఇలా అన్నాడు: 'నీకు కావలసిన ధైర్యవంతుడైన, అపూర్వమైన, ధృఢమైన కుమారుడు —'
పుత్రత్వేనాభియుఙ్క్ష్వ త్వం దేవదేవం మహేశ్వరమ్। సతస్య వాక్యం సంపూజ్య కేశవస్య పితామహః ।। ౨౫.
దేవతల దేవుడైన మహేశ్వరుడిని కుమారునిగా కోరుకో; కేశవుని మాటను గౌరవించి, బ్రహ్మదేవుడు అలాగే చేశాడు.
ఈశానం వరదం రుద్రమభివాద్య కృతాఞ్జలిః । ఉవాచ పుత్రకామస్తు వాక్యాని సహ విష్ణునా ।। ౨౫.
కుమారుని కోరికతో, చేతులు జోడించి, వరాలిచ్చేవాడైన రుద్రుడిని, ఈశానుడిని విష్ణుతో కలిసి బ్రహ్మ ప్రార్థించాడు.
యది మే భగవాన్ ప్రీతః పుత్రకామస్య నిత్యశః। పుత్రో మే భవ విశ్వాత్మన్ స్వతుల్యో వాపి ధూర్వ్వహః। నాన్యం వరమహం వవ్రే ప్రీతే త్వయి మహేశ్వర ।। ౨౫.
ప్రభూ! నాకు ఎప్పుడూ కుమారుని కోరికే ఉంది. మీరు నన్ను ప్రసన్నంగా చూడగలిగితే, విశ్వాత్మా! నాకు మీలాంటి కుమారుడు కలగాలని కోరుతున్నాను. మహేశ్వరా! మీరు సంతోషంగా ఉన్నప్పుడు, నేను ఇంకొక వరం కోరుకోను.
తస్య తాం ప్రార్థనాం శ్రుత్వా భగవాన్ భగనేత్రహా। నిష్కల్మషమమాయఞ్చ బాఢమిత్యబ్రవీద్వచః ।। ౨౫.
ఆయన ఆ ప్రార్థన విని, భగనేత్రుని కన్ను నాశనం చేసిన ప్రభువు, మాయలేని, నిర్మలమైన మనసుతో, 'అలా జరుగుతుంది' అని సమ్మతించాడు.
యదా కార్యసమారమ్భే కస్మింశ్చిత్తవ సువ్రత। అనిష్ణత్తౌ చ కార్యస్య క్రోధస్త్వాం సముపేష్యతి। ఆత్మైకాదశ యే రుద్రా విహితాః ప్రాణ హేతవః ।। ౨౫.
ఓ ధైర్యవంతుడా! ఏదైనా పని ప్రారంభించినప్పుడు, అది పూర్తికాకపోతే నీకు కోపం వస్తే, ఆ సమయంలో ప్రాణాలకు కారణమైన పదకొండు రుద్రులు నీవద్దకు వస్తారు.
సోఽహమేకాదశాత్మా వై శూలహస్తః సహానుగః। ఋషిర్మ్మిత్రో మహాత్మా వై లలాటాద్భవితా తదా ।। ౨౫.
నేనే ఆ పదకొండు రూపాలవాడిని, త్రిశూలాన్ని ధరించి, అనుచరులతో కలసి ఉంటాను. ఆ సమయంలో మహాత్ముడైన మిత్ర ఋషి నా నుదుటి నుండి జన్మిస్తాడు.
ప్రసాదమతులం కృత్వా బ్రహ్మణస్తాదృశం పురా। విష్ణుం పునరువాచేదం దదామి చ వరన్తవ ।। ౨౫.
అంతకు ముందు బ్రహ్మకు అపూర్వమైన అనుగ్రహాన్ని ఇచ్చిన ఆయన, మళ్లీ విష్ణువుతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ వరాన్ని నీకు ఇస్తున్నాను.'
స హోవాచ మహాభాగో విష్ణుర్భవమిదం వచః। సర్వ్వమేతత్ కృతం దేవ పరితుష్టోఽసి మే యది। త్వయి మే సుప్రతిష్ఠాఽస్తు భక్తిరమ్బుదవాహన ।। ౨౫.
మహాభాగుడైన విష్ణువు భవుడిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు: 'ప్రభూ! మీరు కోరినది అన్నీ పూర్తయ్యాయి. మీరు నాతో సంతృప్తిగా ఉంటే, సముద్రాన్ని మోసేవాడా! మీపై నా భక్తి ఎప్పటికీ నిలిచిపోవాలి.'