పఝసూత్రానుమార్గేణ హ్యనుగమ్య పితామహః। ఉజ్జహారాత్మనో రూపం పుష్కరాచ్చతురాననః। విరరాజారవిన్దస్థః పఝగర్భసమద్యుతిః ।। ౨౪.
తామరపూల కండె మార్గాన్ని అనుసరించి, నాలుగు ముఖాల కలిగిన బ్రహ్మ తన స్వరూపాన్ని తామరపూల నుంచి పైకి తీసుకొన్నాడు. ఆ తామరపూల మీద కూర్చొని, తామర గర్భంలా ప్రకాశిస్తూ అద్భుతంగా మెరిసిపోతున్నాడు.
ఏతస్మిన్నన్తరే తాభ్యామేకైకస్య తు కార్త్స్న్యతః। ప్రవర్త్తమానే సంహర్షే మధ్యే తస్యార్ణవస్య తు ।। ౨౪.
అంతలో, ఇద్దరూ ఆనందంలో పూర్తిగా మునిగి ఉన్నప్పుడు, ఆ సముద్ర మధ్యభాగంలో—
తతో హ్యపరిమేయాత్మా భూతానాం ప్రభురీశ్వరః। శూలపాణిర్మహాదేవో హైమచీరామ్బరచ్ఛదః। ఆగచ్ఛద్ యత్ర సోఽనన్తో నాగభోగపతిర్హరిః ।। ౨౪.
అప్పుడే, అపారమైన స్వరూపమున్న, భూతాలకన్నా అధికుడైన, త్రిశూలాన్ని ధరించిన మహాదేవుడు, బంగారు వస్త్రాలు ధరించి, అక్కడకు వచ్చాడు. అక్కడే అనంతుడు, పాముల అధిపతి, హరి ఉన్నారు.
శీఘ్రం విక్రమతస్తస్య పద్భ్యామత్యన్తపీడితాః। ఉద్ధూతాస్తూర్ణమాకాశే పృథులాస్తోయబిన్దవః। అత్యుష్ణాశ్చాతిశీతాశ్చ వాయుస్తత్ర వవౌ భృశమ్ ।। ౨౪.
ఆయన వేగంగా అడుగులు వేస్తూ ముందుకు పోయినప్పుడు, ఆయన పాదాల వలన బాగా బాధపడిన నీటి బొట్లు వెంటనే గట్టిగా ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాయి. అక్కడ చాలా వేడిగా, చాలా చల్లగా ఉన్న గాలులు బలంగా వీశాయి.
తద్దృష్ట్వా మహదాశ్చర్యం బ్రహ్మా విష్ణుమభాషత। అబ్బిన్దవో హి స్థూలోష్ణాః కమ్పతే చామ్బుజం భృశమ్। ఏతం మే సంశయం బ్రూహి కిఞ్చాన్యత్ త్వఞ్చికీర్షసి ।। ౨౪.
ఆ అద్భుతాన్ని చూసి బ్రహ్మ విష్ణువుతో ఇలా అన్నాడు: 'నీటి బొట్లు పెద్దవిగా, వేడిగా ఉన్నాయి. తామరపూలు బాగా కంపించిపోతున్నాయి. ఈ సందేహాన్ని నాకు చెప్పు. ఇంకా నువ్వు ఏం చేయదలచుకున్నావో కూడా చెప్పు.'
ఏతదేవంవిధం వాక్యం పితామహముఖోద్భవమ్। శ్రుత్వాప్రతిమకర్మాహ భగవానసురాన్తకృత్ ।। ౨౪.
పితామహుని నోటినుంచి వచ్చిన ఈ మాటలు విని, అసురులను సంహరించేవాడు, అపూర్వమైన కార్యాలు చేసిన భగవంతుడు ఇలా పలికాడు.
కిన్ను ఖల్వత్ర మే నాభ్యాం భూతమన్యత్కృతాలయమ్ । వదన్తి ప్రియమత్యర్థం విప్రియేపి చ తే మయా ।। ౨౪.
'నా నాభిలో, నన్ను తప్ప మరొక జీవి నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడేమో? నీకు ఇష్టమైనదీ, ఇష్టంలేనిదీ అయినా నీకోసం నేనెప్పుడూ నిజమే చెబుతాను.'
ఇత్యేవం మనసా ధ్యాత్వా ప్రత్యువాచేదముత్తరమ్। కిన్న్వత్ర భగవాంస్తస్మిన్ పుష్కరే జాతసమ్భ్రమః ।। ౨౪.
ఇలా మనసులో ఆలోచించి, ఆయన ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు: 'భగవంతుడా, ఈ తామరపూలలో కలిగిన గందరగోళం ఏమిటి?'
కిం మయా యత్ కృతం దేవ యన్మాం ప్రియమనుత్తమమ్। భాషసే పురుషశ్రేష్ఠ కిమర్థం బ్రూహి తత్త్వతః ।। ౨౪.
'మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, దేవా! నువ్వు నాకు మేలు కావాలని, నాతో ఇంత మంచి మాటలు ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? నిజంగా కారణం చెప్పు.'
ఏవం బ్రువాణం దేవేశం లోకయా త్రాన్తు తత్త్వగామ్। ప్రత్యువాచామ్బుజాభాస్కో బ్రహ్మ వేదనిధిః ప్రభుః ।। ౨౪.
ఇలా సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలని అడిగిన దేవేశునికి, తామరపువంటి వర్ణమున్న, వేదాలకు నిలయమైన ప్రభువు బ్రహ్మ సమాధానం చెప్పాడు.
యోఽసౌ తవోదరం పూర్వం ప్రవిష్టోఽహం త్వదిచ్ఛయా। యథా మమోదరే లోకాః సర్వే దృష్టాస్త్వయా ప్రభో। తథైవ దృష్టాః కార్త్స్న్యేన మయా లోకాస్తవోదరే ।। ౨౪.
'పూర్వం నీ ఇష్టానుసారం నేను నీ పొట్టలోకి ప్రవేశించాను. ప్రభూ! నువ్వు నా పొట్టలో అన్ని లోకాలను చూసినట్లే, నేను కూడా నీ పొట్టలో అన్ని లోకాలను పూర్తిగా చూశాను.'
తతో వర్షసహస్రాన్తే ఉపావృత్తస్య మేఽనఘ। నూనం మత్సరభావేన మాం వశీకర్తుమిచ్ఛతా। ఆశు ద్వారాణి సర్వాణి ఘటితాని త్వయా పునః ।। ౨౪.
'అప్పటికి వెయ్యేళ్ళు గడిచిన తర్వాత నేను తిరిగి వచ్చినప్పుడు, నన్ను జయించాలనే అసూయతో నువ్వు మళ్లీ వెంటనే అన్ని ద్వారాలను మూసివేసావు.'
తతో మయా మహాభాగ సఞ్చిన్త్య స్వేన చేతసా। లబ్ధో నాభ్యాం ప్రవేశతు పద్మసూత్రాద్వినిర్గమః ।। ౨౪.
'అప్పుడు, మహాభాగా! నా మనసుతో ఆలోచించి, నేను నాభి ద్వారాన్ని కనుగొని, తామరపూల కండె ద్వారా బయటికి వచ్చాను.'
మాభూత్తే మనసోఽల్పోఽపి వ్యాఘాతోఽయం కథఞ్చన। ఇత్యేషానుగతిర్విష్ణోః కార్యాణామౌపసర్గికీ ।। ౨౪.
'మనసులో ఎప్పుడూ కొంచెమైనా అడ్డంకి కలగకూడదు. అందుకే, విష్ణువు మార్గాన్ని అనుసరించడం కార్యాలకు సహాయపడుతుంది.'
యన్మ యానన్తరం కార్యం మయాధ్యవసితం త్వయి। త్వాఞ్చాబాధితుకామేన క్రీడాపూర్వం యదృచ్ఛయా। ఆశు ద్వారాణి సర్వాణి ఘటితాని మయా పునః ।। ౨౪.
'తర్వాత నీపై నేను చేయదలచుకున్న కార్యాన్ని, క్రీడగా, యాదృచ్ఛికంగా, నిన్ను కొంత ఇబ్బంది పెట్టాలని కోరుకొని, నేను మళ్లీ వెంటనే అన్ని ద్వారాలను మూసివేశాను.'
న తేఽన్యథావమన్తవ్యో మాన్యః పూజ్యశ్చ మే భవాన్। సర్వం మర్షయ కల్యాణ యన్మయాఽపకృతన్తవ। తస్మాన్మయోచ్యమానస్త్వం పఝాదవతర ప్రభో ।। ౨౪.
'నీకు వేరే విధంగా అవమానం కలగకూడదు. నువ్వు నాకు గౌరవించదగినవాడివి, పూజించదగినవాడివి. నేను చేసిన తప్పులను నీవు క్షమించు, శుభమయుడా! అందుకే, నేను చెప్పినట్లు తామరపూల నుంచి దిగివచ్చి, ప్రభూ!'
నాహం భవన్తం శక్నోమి సోదున్తేజోమయం గురుమ్। స చోవాచ వరం బ్రూహి పఝాదవతరామ్యయమ్ ।। ౨౪.
'అనంతమైన తేజస్సుతో నిండిన గురువైన నిన్ను నేను భరించలేను.' అప్పుడు ఆయన, 'వరం అడుగు, నేను తామరపూల నుంచి దిగిపోతాను,' అని అన్నాడు.
పుత్రో భవ మమారిఘ్న ముదం ప్రాప్స్యసి శోభనమ్। సత్యధనో మహాయోగీ త్వమీడ్యః ప్రణవాత్మకః ।। ౨౪.
'వైరులను సంహరించేవాడా! నువ్వు నా కుమారుడవు కావాలి. నీవు గొప్ప ఆనందాన్ని పొందుతావు. నీవు సత్యవంతుడవు, మహాయోగివి, స్తుతించదగినవాడవు, ప్రణవ స్వరూపుడవు.'
అద్యప్రభృతి సర్వేశ శ్వేతోష్ణీషవిభూషణః। పఝయోనిరితీత్యేవం ఖ్యాతో నామ్నా భవిష్యసి। పుత్రో మే త్వం భవ బ్రహ్మన్ సర్వలోకాధిప ప్రభో ।। ౨౪.
ఈ రోజు నుండి, సమస్త లోకాల అధిపతీ, నీవు తెల్లటి తలపాగా ధరించి, 'పజయోని' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతావు. బ్రహ్మా! నీవు నా కుమారుడవు, అన్ని లోకాల ప్రభువవు.
తతః స భగవాన్ బ్రహ్మ వరం గృహ్య కిరీటినః । ఏవం భవతు చేత్యుక్త్వాం ప్రీతాత్మా గతమత్సరః ।। ౨౪.
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు బ్రహ్మ, కిరీటధారి నుండి వరం పొంది, 'అలా జరగాలి' అని ఆనందంతో, అసూయ లేకుండా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
ప్రత్యాసన్నమథాయాతం బాలార్కాభం మహాననమ్। భూతమత్యద్భుతం దృష్ట్వా నారాయణమథాబ్రవీత్ ।। ౨౪.
అంతలో, దగ్గరికి వచ్చిన, ఉదయించే సూర్యునిలా ప్రకాశించే, గొప్ప ముఖం కలిగిన, అద్భుతమైన ఆ భూతాన్ని చూసి, నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు.
అప్రమేయో మహావక్రో దంష్ట్రీ వ్యస్తశిరో రుహః। దశబాహుస్త్రిశూలాఙ్కో నయనైర్విశ్వతోముఖః ।। ౨౪.
అతడు కొలవలేని వాడూ, విస్తారమైన శరీరముతో, పెద్ద పళ్లతో, చెల్లాచెదురైన తలలు, జుట్టుతో, పది చేతులతో, త్రిశూలం గుర్తుగా, ఎన్నో కళ్ళు, అన్ని వైపులా ముఖాలు కలిగినవాడు.
లోకప్రభుః స్వయం సాక్షాద్వికృతో ముఞ్జమేఖలీ । మేఢ్రేణోర్ధ్వేన మహతా నదమానోఽతిభైరవమ్ ।। ౨౪.
అతడే లోకాల ప్రభువు, ప్రత్యక్షంగా, ముంజగడ్డి కట్టుతో, గొప్ప లింగంతో, భయంకరంగా గర్జిస్తూ కనిపించాడు.
కః ఖల్వేష పుమాన్ విష్ణో తేజోరాశిర్మహాద్యుతిః। వ్యాప్య సర్వా దిశో ద్యాఞ్చ ఇత ఏవాభివర్త్తతే ।। ౨౪.
ఈయన ఎవరు, విష్ణూ? ఈ ప్రకాశరాశి, మహాతేజస్సుతో, అన్ని దిశలను, ఆకాశాన్ని వ్యాపించి, ఇప్పుడు ఇక్కడికి వస్తున్నాడు?
తేనైవముక్తో భగవాన్ విష్ణుర్బ్రహ్మాణమబ్రవీత్। పద్భ్యాన్తలనిపాతేన యస్య విక్రమతోఽర్ణవే। వేగేన మహతాకాశే వ్యథితాశ్చ జలాశయాః ।। ౨౪.
అలా అడిగినప్పుడు, భగవంతుడు విష్ణువు బ్రహ్మను చూచి ఇలా అన్నాడు: 'అతని పాదాల స్పర్శతోనే, అతడు సముద్రాన్ని అడుగుపెడుతుంటే, ఆ మహత్తర ఆకాశంలో నీళ్లన్నీ బలంగా కదిలిపోతున్నాయి.'
ఛటాభిర్విష్ణుతోఽత్యర్థం సిచ్యతే పఝసమ్భవః। ఘ్రాణజేన చ వాతేన కమ్పమానం త్వయా సహ। దోధూయతే మహాపఝం స్వచ్ఛన్దం మమ నాభిజమ్ ।। ౨౪.
విష్ణువు నుండి వచ్చే కాంతిరశ్ములతో పజహా పూర్తిగా తడుస్తుంది; అతని ముక్కు నుండి వచ్చే గాలితో, నీవు కూడా వణికిపోతూ, నా నాభి నుండి పుట్టిన ఆ గొప్ప పజహా అతని ఇష్టానుసారం ఊగిపోతుంది.
స ఏష భగవానీశో హ్యనాదిశ్చాన్తకృద్విభుః। భవానహఞ్చ స్తోత్రేణ హ్యుపతిష్ఠావ గోధ్వజమ్ ।। ౨౪.
అతడే ఆ భగవంతుడు, ఆదియంతములేని, అంతమిచ్చేవాడు, సర్వవ్యాపకుడు. మనం శివుని, వృషధ్వజుడిని, స్తోత్రాలతో ఆరాధిద్దాం.
తతః క్రుద్ధోఽమ్బుజాభాస్కం బ్రహ్మా ప్రోవాచ కేశవమ్। న భవాన్ న్యూనమాత్మానం లోకానాం యోనిముత్తమమ్ ।। ౨౪.
అప్పుడు, కమలంలో పుట్టిన బ్రహ్మ, కోపంతో, కేశవుని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'నువ్వు నీకు తక్కువగా భావించవు, లోకాలకు పరమ మూలమవు.'
బ్రహ్మాణం లోకకర్త్తారం మాఞ్చ వేత్తి సనాతనమ్। కోఽయం భోః శఙ్కరో నామ హ్యావయోర్వ్యతిరిచ్యతే ।। ౨౪.
అతడు నన్ను, బ్రహ్మను, లోకాల సృష్టికర్తను, శాశ్వతుడిని, తెలుసు. మరి ఈ శంకరుడు ఎవరు? మనిద్దరినీ మించిపోయాడా?
తస్య తత్ క్రోధజం వాక్యం శ్రుత్వా విష్ణురభాషత। మా మైవం వద కల్యాణ పరివాదం మహాత్మనః ।। ౨౪.
ఆ కోపంతో చెప్పిన మాటలు విని, విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: 'అలా మాట్లాడవద్దు, మంగళకరుడా, ఆ మహాత్ముని నిందించవద్దు.'