కౌతూహలాన్మహాయోగీ ప్రవిష్టో బ్రహ్మణో ముఖమ్। ఇమానష్టాదశద్వీపాన్ ససముద్రాన్ సపర్వ్వతాన్। ప్రవిశ్య స మహాతేజాశ్చాతుర్వర్ణ్యసమాకులాన్। బ్రహ్మాదిస్తమ్బపర్య్యన్తాన్ సప్తలోకాన్ సనాతనాన్ ।। ౨౪.
ఆ ఆసక్తితో మహాయోగి బ్రహ్మ నోటిలో ప్రవేశించాడు. అక్కడి నుంచి పదహారు ద్వీపాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, నాలుగు వర్ణాలతో నిండిన ప్రపంచాలను, బ్రహ్మ నుండి స్థంభం వరకు ఉన్న ఏడు శాశ్వత లోకాలను చూశాడు.
బ్రహ్మణస్తూదరే దృష్ట్వా సర్వ్వాన్ విష్ణుర్మహాయశాః। అహోఽస్య తపసో వీర్య్యం పునః పునరభాషత ।। ౨౪.
బ్రహ్ముడి పొట్టలో ఉన్నవన్నీ చూసి, మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన విష్ణువు, "అయ్యో! ఇతని తపస్సు ఎంత గొప్పది!" అని మళ్లీ మళ్లీ ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
పర్య్యటన్ వివిధాన్ లోకాన్ విష్ణుర్నానావిధాశ్రమాన్। తతో వర్షసహస్రాన్తే నాన్తం హి దదృశే తదా ।। ౨౪.
విష్ణువు అనేక లోకాల్లో, వివిధ ఆశ్రమాల్లో వేల సంవత్సరాలు సంచరించినా, దానికి అంతం కనబడలేదు.
తదాఽస్య వక్రాన్నిష్క్రమ్య పన్నగేన్ద్రారికేతనః। అజాతశత్రుర్భగవాన్ పితామహమథాబ్రవీత్ ।। ౨౪.
ఆ తరువాత, తన వంకర నోటిలో నుంచి బయటికొచ్చిన పన్నగేంద్రుని నివాసమైన, శత్రువులేని భగవంతుడు పితామహుడిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
భగవన్ ఆది మధ్యఞ్చ అన్తం కాలదిశోర్న చ। నాహమన్తం ప్రపశ్యామి హ్యుదరస్య తవానఘ ।। ౨౪.
"భగవంతుడా! కాలదిశలకు ఆదిని, మధ్యను, అంతాన్ని నేను చూడలేకపోతున్నాను. నీ పొట్టకూ అంతం కనిపించడంలేదు, పాపరహితుడా!"
ఏవముక్త్వాబ్రవీద్భూయః పితామహమిదం హరిః। భవానప్యేవమేవాద్య హ్యుదరం మమ శాశ్వతమ్। ప్రవిశ్య లోకాన్ పశ్యైతాననౌపమ్యాన్ ద్విజోత్తమ ।। ౨౪.
అలా చెప్పి, హరి మళ్లీ పితామహుడిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు: "నీవు కూడా నా శాశ్వతమైన పొట్టలోకి ప్రవేశించి, ఈ అపూర్వమైన లోకాలను చూడు, ద్విజోత్తమా!"
మనఃప్రహ్లాదనీం వాణీం శ్రుత్వా తస్యాభినన్ద్య చ। శ్రీపతేరుదరం భూయః ప్రవివేశ పితామహః ।। ౨౪.
ఆ హర్షభరితమైన మాటలు విని, వాటిని గౌరవించి, పితామహుడు మళ్లీ శ్రీపతికి పొట్టలోకి ప్రవేశించాడు.
తానేవ లోకాన్ గర్భస్థః పశ్యన్ సోఽచిన్త్యవిక్రమః। పర్యటిత్వాదిదేవస్య దదర్శాన్తం న వై హరేః ।। ౨౪.
పొట్టలో ఉండి, ఆ లోకాలను చూస్తూ, ఆ అపారశక్తి కలవాడు ఎన్నో చోట్ల సంచరించినా, హరిలో అంతం కనబడలేదు.
జ్ఞాత్వాగమన్తస్య పితామహస్య ద్వారాణి సర్వాణి పిధాయ విష్ణుః। విభుర్మనః కర్త్తుమియేష చాశు సుఖం ప్రసుప్తోఽస్మి మహాజలౌఘే ।। ౨౪.
పితామహుడు బయటకు రావడం సాధ్యపడదని తెలుసుకున్న విష్ణువు, అన్ని ద్వారాలు మూసి వేసి, మనస్సు నిశ్చలంగా చేసుకోవాలని అనుకొని, ఆ మహాజలరాశిలో సుఖంగా నిద్రించసాగాడు.
తతో ద్వారాణి సర్వాణి పిహితాన్యుపలక్ష్యతే। సూక్ష్మం కృత్వాత్మనో రూపం నాభ్యాం ద్వారమవిన్దత ।। ౨౪.
అప్పుడు అన్ని ద్వారాలు మూసి ఉన్నాయని గమనించి, తన రూపాన్ని సూక్ష్మంగా మార్చుకుని, నాభిలో ఒక ద్వారం కనుగొన్నాడు.
పఝసూత్రానుమార్గేణ హ్యనుగమ్య పితామహః। ఉజ్జహారాత్మనో రూపం పుష్కరాచ్చతురాననః। విరరాజారవిన్దస్థః పఝగర్భసమద్యుతిః ।। ౨౪.
తామరపూల కండె మార్గాన్ని అనుసరించి, నాలుగు ముఖాల కలిగిన బ్రహ్మ తన స్వరూపాన్ని తామరపూల నుంచి పైకి తీసుకొన్నాడు. ఆ తామరపూల మీద కూర్చొని, తామర గర్భంలా ప్రకాశిస్తూ అద్భుతంగా మెరిసిపోతున్నాడు.
ఏతస్మిన్నన్తరే తాభ్యామేకైకస్య తు కార్త్స్న్యతః। ప్రవర్త్తమానే సంహర్షే మధ్యే తస్యార్ణవస్య తు ।। ౨౪.
అంతలో, ఇద్దరూ ఆనందంలో పూర్తిగా మునిగి ఉన్నప్పుడు, ఆ సముద్ర మధ్యభాగంలో—
తతో హ్యపరిమేయాత్మా భూతానాం ప్రభురీశ్వరః। శూలపాణిర్మహాదేవో హైమచీరామ్బరచ్ఛదః। ఆగచ్ఛద్ యత్ర సోఽనన్తో నాగభోగపతిర్హరిః ।। ౨౪.
అప్పుడే, అపారమైన స్వరూపమున్న, భూతాలకన్నా అధికుడైన, త్రిశూలాన్ని ధరించిన మహాదేవుడు, బంగారు వస్త్రాలు ధరించి, అక్కడకు వచ్చాడు. అక్కడే అనంతుడు, పాముల అధిపతి, హరి ఉన్నారు.
శీఘ్రం విక్రమతస్తస్య పద్భ్యామత్యన్తపీడితాః। ఉద్ధూతాస్తూర్ణమాకాశే పృథులాస్తోయబిన్దవః। అత్యుష్ణాశ్చాతిశీతాశ్చ వాయుస్తత్ర వవౌ భృశమ్ ।। ౨౪.
ఆయన వేగంగా అడుగులు వేస్తూ ముందుకు పోయినప్పుడు, ఆయన పాదాల వలన బాగా బాధపడిన నీటి బొట్లు వెంటనే గట్టిగా ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాయి. అక్కడ చాలా వేడిగా, చాలా చల్లగా ఉన్న గాలులు బలంగా వీశాయి.
తద్దృష్ట్వా మహదాశ్చర్యం బ్రహ్మా విష్ణుమభాషత। అబ్బిన్దవో హి స్థూలోష్ణాః కమ్పతే చామ్బుజం భృశమ్। ఏతం మే సంశయం బ్రూహి కిఞ్చాన్యత్ త్వఞ్చికీర్షసి ।। ౨౪.
ఆ అద్భుతాన్ని చూసి బ్రహ్మ విష్ణువుతో ఇలా అన్నాడు: 'నీటి బొట్లు పెద్దవిగా, వేడిగా ఉన్నాయి. తామరపూలు బాగా కంపించిపోతున్నాయి. ఈ సందేహాన్ని నాకు చెప్పు. ఇంకా నువ్వు ఏం చేయదలచుకున్నావో కూడా చెప్పు.'
ఏతదేవంవిధం వాక్యం పితామహముఖోద్భవమ్। శ్రుత్వాప్రతిమకర్మాహ భగవానసురాన్తకృత్ ।। ౨౪.
పితామహుని నోటినుంచి వచ్చిన ఈ మాటలు విని, అసురులను సంహరించేవాడు, అపూర్వమైన కార్యాలు చేసిన భగవంతుడు ఇలా పలికాడు.
కిన్ను ఖల్వత్ర మే నాభ్యాం భూతమన్యత్కృతాలయమ్ । వదన్తి ప్రియమత్యర్థం విప్రియేపి చ తే మయా ।। ౨౪.
'నా నాభిలో, నన్ను తప్ప మరొక జీవి నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడేమో? నీకు ఇష్టమైనదీ, ఇష్టంలేనిదీ అయినా నీకోసం నేనెప్పుడూ నిజమే చెబుతాను.'
ఇత్యేవం మనసా ధ్యాత్వా ప్రత్యువాచేదముత్తరమ్। కిన్న్వత్ర భగవాంస్తస్మిన్ పుష్కరే జాతసమ్భ్రమః ।। ౨౪.
ఇలా మనసులో ఆలోచించి, ఆయన ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు: 'భగవంతుడా, ఈ తామరపూలలో కలిగిన గందరగోళం ఏమిటి?'
కిం మయా యత్ కృతం దేవ యన్మాం ప్రియమనుత్తమమ్। భాషసే పురుషశ్రేష్ఠ కిమర్థం బ్రూహి తత్త్వతః ।। ౨౪.
'మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, దేవా! నువ్వు నాకు మేలు కావాలని, నాతో ఇంత మంచి మాటలు ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? నిజంగా కారణం చెప్పు.'
ఏవం బ్రువాణం దేవేశం లోకయా త్రాన్తు తత్త్వగామ్। ప్రత్యువాచామ్బుజాభాస్కో బ్రహ్మ వేదనిధిః ప్రభుః ।। ౨౪.
ఇలా సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలని అడిగిన దేవేశునికి, తామరపువంటి వర్ణమున్న, వేదాలకు నిలయమైన ప్రభువు బ్రహ్మ సమాధానం చెప్పాడు.
యోఽసౌ తవోదరం పూర్వం ప్రవిష్టోఽహం త్వదిచ్ఛయా। యథా మమోదరే లోకాః సర్వే దృష్టాస్త్వయా ప్రభో। తథైవ దృష్టాః కార్త్స్న్యేన మయా లోకాస్తవోదరే ।। ౨౪.
'పూర్వం నీ ఇష్టానుసారం నేను నీ పొట్టలోకి ప్రవేశించాను. ప్రభూ! నువ్వు నా పొట్టలో అన్ని లోకాలను చూసినట్లే, నేను కూడా నీ పొట్టలో అన్ని లోకాలను పూర్తిగా చూశాను.'
తతో వర్షసహస్రాన్తే ఉపావృత్తస్య మేఽనఘ। నూనం మత్సరభావేన మాం వశీకర్తుమిచ్ఛతా। ఆశు ద్వారాణి సర్వాణి ఘటితాని త్వయా పునః ।। ౨౪.
'అప్పటికి వెయ్యేళ్ళు గడిచిన తర్వాత నేను తిరిగి వచ్చినప్పుడు, నన్ను జయించాలనే అసూయతో నువ్వు మళ్లీ వెంటనే అన్ని ద్వారాలను మూసివేసావు.'
తతో మయా మహాభాగ సఞ్చిన్త్య స్వేన చేతసా। లబ్ధో నాభ్యాం ప్రవేశతు పద్మసూత్రాద్వినిర్గమః ।। ౨౪.
'అప్పుడు, మహాభాగా! నా మనసుతో ఆలోచించి, నేను నాభి ద్వారాన్ని కనుగొని, తామరపూల కండె ద్వారా బయటికి వచ్చాను.'
మాభూత్తే మనసోఽల్పోఽపి వ్యాఘాతోఽయం కథఞ్చన। ఇత్యేషానుగతిర్విష్ణోః కార్యాణామౌపసర్గికీ ।। ౨౪.
'మనసులో ఎప్పుడూ కొంచెమైనా అడ్డంకి కలగకూడదు. అందుకే, విష్ణువు మార్గాన్ని అనుసరించడం కార్యాలకు సహాయపడుతుంది.'
యన్మ యానన్తరం కార్యం మయాధ్యవసితం త్వయి। త్వాఞ్చాబాధితుకామేన క్రీడాపూర్వం యదృచ్ఛయా। ఆశు ద్వారాణి సర్వాణి ఘటితాని మయా పునః ।। ౨౪.
'తర్వాత నీపై నేను చేయదలచుకున్న కార్యాన్ని, క్రీడగా, యాదృచ్ఛికంగా, నిన్ను కొంత ఇబ్బంది పెట్టాలని కోరుకొని, నేను మళ్లీ వెంటనే అన్ని ద్వారాలను మూసివేశాను.'
న తేఽన్యథావమన్తవ్యో మాన్యః పూజ్యశ్చ మే భవాన్। సర్వం మర్షయ కల్యాణ యన్మయాఽపకృతన్తవ। తస్మాన్మయోచ్యమానస్త్వం పఝాదవతర ప్రభో ।। ౨౪.
'నీకు వేరే విధంగా అవమానం కలగకూడదు. నువ్వు నాకు గౌరవించదగినవాడివి, పూజించదగినవాడివి. నేను చేసిన తప్పులను నీవు క్షమించు, శుభమయుడా! అందుకే, నేను చెప్పినట్లు తామరపూల నుంచి దిగివచ్చి, ప్రభూ!'
నాహం భవన్తం శక్నోమి సోదున్తేజోమయం గురుమ్। స చోవాచ వరం బ్రూహి పఝాదవతరామ్యయమ్ ।। ౨౪.
'అనంతమైన తేజస్సుతో నిండిన గురువైన నిన్ను నేను భరించలేను.' అప్పుడు ఆయన, 'వరం అడుగు, నేను తామరపూల నుంచి దిగిపోతాను,' అని అన్నాడు.
పుత్రో భవ మమారిఘ్న ముదం ప్రాప్స్యసి శోభనమ్। సత్యధనో మహాయోగీ త్వమీడ్యః ప్రణవాత్మకః ।। ౨౪.
'వైరులను సంహరించేవాడా! నువ్వు నా కుమారుడవు కావాలి. నీవు గొప్ప ఆనందాన్ని పొందుతావు. నీవు సత్యవంతుడవు, మహాయోగివి, స్తుతించదగినవాడవు, ప్రణవ స్వరూపుడవు.'
అద్యప్రభృతి సర్వేశ శ్వేతోష్ణీషవిభూషణః। పఝయోనిరితీత్యేవం ఖ్యాతో నామ్నా భవిష్యసి। పుత్రో మే త్వం భవ బ్రహ్మన్ సర్వలోకాధిప ప్రభో ।। ౨౪.
ఈ రోజు నుండి, సమస్త లోకాల అధిపతీ, నీవు తెల్లటి తలపాగా ధరించి, 'పజయోని' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతావు. బ్రహ్మా! నీవు నా కుమారుడవు, అన్ని లోకాల ప్రభువవు.
తతః స భగవాన్ బ్రహ్మ వరం గృహ్య కిరీటినః । ఏవం భవతు చేత్యుక్త్వాం ప్రీతాత్మా గతమత్సరః ।। ౨౪.
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు బ్రహ్మ, కిరీటధారి నుండి వరం పొంది, 'అలా జరగాలి' అని ఆనందంతో, అసూయ లేకుండా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.