ఏతత్సహస్రపర్యన్తమహర్యద్బ్రహ్మణః స్మృతమ్। యామాద్యాస్తు గణాః సప్త రోమవన్తశ్చతుర్ద్దశ ।। ౨౪.
ఇలాంటి వెయ్యి యుగచక్రాలు కలిసినదే బ్రహ్మదినంగా పిలవబడుతుంది. యామాది ఏడు గణాలు, రోమవంతులు పద్నాలుగు మంది ఉంటారు.
సశరీరాః శ్రయన్తే స్మ జనలోకం సహానుగాః। ఏవం దేవేష్వతీతేషు మహర్ల్లోకాజ్జనం తపః ।। ౨౪.
వారు తమ శరీరాలతో, అనుచరులతో కలిసి జనలోకానికి చేరుకుంటారు. దేవతలు అంతరించిపోయినప్పుడు, మహర్లొకంనుండి జనలోకానికి, అక్కడి నుండి తపోలోకానికి వెళ్తారు.
మన్వన్తరేష్వతీతేషు దేవాః సర్వే మహౌజసః। తతస్తేషు గతేషూర్ద్ధ్వం సాయుజ్యం కల్పవాసినామ్ ।। ౨౪.
గత మన్వంతరాలలో మహాశక్తి కలిగిన దేవతలందరూ, ఆ కాలాలు ముగిసిన తర్వాత, కల్పవాసులయొక్క ఐక్యతను పొందుతారు.
సమేత్య దేవైస్తే దేవాః ప్రాప్తే సఙ్కాలనే తదా। మహర్లోకం పరిత్యజ్య గణాస్తే వై చతుర్ద్దశ ।। ౨౪.
ప్రళయం వచ్చినప్పుడు, ఆ పద్నాలుగు గణాల దేవతలు ఒక్కచోట చేరి, మహర్లొకాన్ని విడిచిపెడతారు.
భూతదిష్వవశిష్టేషు స్థావరాన్తేషు వై తదా । శూన్యేషు తేషు లోకేషు మహాన్తేషు భువాదిషు। దేవేష్వథ గతేషూర్ద్ధ్వం కల్పవాసిషు వై జనమ్ ।। ౨౪.
ఆ సమయంలో, భూతాలు మాత్రమే మిగిలి, స్థావరజంతువులన్నీ నశించినప్పుడు, ఆ విశాలమైన ఖాళీ లోకాలైన భూమి మొదలైనవాటిలో, దేవతలు పైకి వెళ్లిన తరువాత, కల్పవాసులు జనలోకానికి వెళ్తారు.
తత్సంహత్యా తతో బ్రహ్మా దేవర్షిగణదానవాన్। సంస్థాపయతి వై సర్వ్వాన్ దాహవృష్ట్యా యుగక్షయే ।। ౨౪.
అలా అందరూ కూడిన తర్వాత, బ్రహ్మదేవుడు యుగాంతంలో అగ్ని, వర్షాలతో సంహారం అయిన తరువాత, దేవతలు, ఋషులు, దానవులను తిరిగి స్థాపిస్తాడు.
యోఽతీతః సప్తమః కల్పో మయా వః పరికీర్తితః। సముద్రైః సప్తభిర్గాఢమేకీభూతైర్మహార్ణవైః । ఆసీదేకార్ణవం ఘోరమవిభాగం తమోమయమ్ ।। ౨౪.౮ మాయయైకార్ణవే తస్మిన్ శఙ్ఖచక్రగదాధరః। జీమూతాభోఽమ్బుజాక్షశ్చ కిరీటీ శ్రీపతిర్హరిః ।। ౨౪.
ఏడవ కల్పం గతించిందని నేను మీకు వివరించాను. ఆ సమయంలో ఏడు సముద్రాలు ఒక్కటై, మహా సముద్రంగా మారి, భయంకరమైన, చీకటి మాత్రమే ఉన్న ఏకార్ణవంగా ఏర్పడింది.
నారాయణముఖోద్గీర్ణః సోఽష్టమః పురుషోత్తమః। అష్టబాహుర్మహోరస్కో లోకానాం యోనిరుచ్యతే। కిమప్యచిన్త్యం యుక్తాత్మా యోగమాస్థాయ యోగవిత్ ।। ౨౪.
ఆ ఏకార్ణవంలో, నారాయణుడు తన మహిమతో, ఎనిమిది చేతులతో, విస్తారమైన ఛాతితో, లోకాల మూలంగా, యోగంలో స్థితుడై, యోగాన్ని తెలిసినవాడిగా, ఎవ్వరూ ఊహించలేని విధంగా ఉద్భవించాడు.
ఫణాసహస్రకలితం తమప్రతిమవర్చసమ్। మహాభోగపతేర్భోగమన్వాస్తీర్య మహోచ్ఛ్రయమ్। తస్మిన్మహతి పర్యఙ్కే శేతే వై కనకప్రభే ।। ౨౪.
అతడు, వేల ఫణాలతో అలంకరించబడిన మహాభోగపతి అయిన శేషుని గొప్ప పింఛంపై, బంగారు వర్ణంతో, అపూర్వమైన కాంతితో, విశాలంగా పరుచుకున్న ఆ పీఠంపై విశ్రాంతి తీసుకుంటూ ఉన్నాడు.
ఏవం తత్ర శయానేన విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా। ఆత్మారామేణ క్రీడార్థం సృష్టం నాభ్యాం తు పఙ్కజమ్ ।। ౨౪.
అలా ప్రభావంతుడైన విష్ణువు తనలో తానే ఆనందిస్తూ, క్రీడార్ధంగా తన నాభినుండి ఒక పద్మాన్ని సృష్టించాడు.
శతయోజనవిస్తీర్ణం తరుణాదిత్యవర్చ్చసమ్। బజ్రదణ్డం మహోత్సేధం లీలయా ప్రభవిష్ణునా ।। ౨౪.
ఆ పద్మం వంద యోజనాల వెడల్పుతో, ఉదయించే సూర్యుని వలె ప్రకాశిస్తూ, వజ్రపు దండంలా దృఢంగా, ఎంతో ఎత్తుగా, మహావిష్ణువు సులభంగా సృష్టించాడు.
తస్యైవం క్రీడమానస్య సమీపం దేవమీఢుషః। హేమబ్రహ్మాణ్డజో బ్రహ్మా రుక్మవర్ణోహ్యతీన్ద్రియః। చతుర్ముఖో విశాలాక్షః సమాగమ్య యదృచ్ఛయా ।। ౨౪.
అలా ఆ దేవుడు క్రీడిస్తూ ఉన్నప్పుడు, ఆ దేవుని సమీపంలో, బంగారు బ్రహ్మాండంలో జన్మించిన, బంగారు వర్ణంతో, ఇంద్రియాలకు అందని, నాలుగు ముఖాలతో, విశాలమైన కళ్లతో బ్రహ్మదేవుడు స్వేచ్ఛగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
శ్రియా యుక్తేన నవ్యేన సుప్రభేణ సుగన్ధినా। తం క్రీడమానం పఝేన దృష్ట్వా బ్రహ్మా తు భేజివాన్ ।। ౨౪.
కొత్తగా, అందంగా, సుగంధంగా అలంకరించబడి ఆత్మవిశ్రాంతిగా ఆడుకుంటున్న వాడిని చూసి బ్రహ్మ దేవుడు దగ్గరకు వచ్చాడు.
స విస్మయమథాగమ్య శస్య సంపూర్ణయా గిరా। ప్రోవాచ కో భవాన్ శేతే ఆక్షితో మ్ధ్యమమ్భసామ్ ।। ౨౪.
ఆ అద్భుత దృశ్యం చూసి ఆశ్చర్యంతో, గొప్ప స్వరంతో బ్రహ్మ ఇలా అడిగాడు: "ఈ నీటిలో ఎవరు నీవు? ఎవ్వరూ కాపాడకుండా ఇక్కడ పడుకున్నావు?"
అథ తస్యాచ్యుతః శ్రుత్వా బ్రహ్మణస్తు శుభం వచః। ఉదతిష్ఠత పర్య్యఙ్కాద్విస్మయోత్ఫుల్లలోచనః ।। ౨౪.
బ్రహ్మ చెప్పిన మంగళకరమైన మాటలు విని, అచ్యుతుడు తన మంచం మీద నుంచి ఆశ్చర్యంతో కన్నులు పెద్దవిగా చేసి లేచాడు.
ప్రత్యువాచోత్తరం చైవ క్రియతే యచ్చ కిఞ్చన। ద్యౌరన్తరిక్షం భూతఞ్చ పరం పదమహం ప్రభుః ।। ౨౪.
ఆయన ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు: "ఆకాశంలో, భూమిపై, జీవుల్లో ఏది జరుగుతుందో, వాటన్నింటికీ నేను పరమాధిపతి."
తమేవముక్త్వా భగవాన్ విష్ణుః పునరథావ్రవీత్ । కస్త్వం ఖలు సమాయాతః సమీపం భగవాన్ కుతః । కుతస్వ భూయో గన్తవ్యం కుత్ర వా తే ప్రతిశ్రయః ।। ౨౪.
అలా చెప్పిన తరువాత, భగవంతుడు విష్ణువు మళ్లీ ఇలా అడిగాడు: "భగవంతుడా! నీవెవరు? నన్ను చేరడానికి ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు? ఇక ఎక్కడికి వెళ్ళబోతున్నావు? నీ ఆశ్రయం ఎక్కడ ఉంది?"
కో భవాన్ విశ్వమూర్తిస్త్వం కర్త్తవ్యం కిఞ్చ తే మయా। ఏవం బ్రువాణ వైకుణ్ఠం ప్రత్యువాచ పితామహః ।। ౨౪.
"ఈ విశ్వరూపుడా! నీవెవరు? నీ కొరకు నేను ఏమి చేయాలి?" అని వైకుంఠుడిని పితామహుడు అడిగాడు.
యథా భవాంస్తథా చాహమాదికర్త్త ప్రజాపతిః। నారాయణసమాఖ్యాతః సర్వ్వం వై మయి తిష్ఠతి ।। ౨౪.
"నీవు ఎలా ఉన్నావో, నేనూ అలాగే ఉన్నాను. నేను ఆదికర్త, ప్రజాపతి, నారాయణుడిగా పిలవబడతాను. ఈ సర్వం నాలోనే ఉంది."
సవిస్మయం పరం శ్రుత్వా బ్రహ్మణా లోకకర్తృణా। సోఽనుజ్ఞాతో భగవతా వైకుణ్ఠో విశ్వసమ్భవః ।। ౨౪.
ప్రపంచ సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ చెప్పిన ఈ పరమమైన మాటలు విని, విశ్వానికి మూలమైన వైకుంఠుడు ఆయన అనుమతితో ఉండిపోయాడు.
కౌతూహలాన్మహాయోగీ ప్రవిష్టో బ్రహ్మణో ముఖమ్। ఇమానష్టాదశద్వీపాన్ ససముద్రాన్ సపర్వ్వతాన్। ప్రవిశ్య స మహాతేజాశ్చాతుర్వర్ణ్యసమాకులాన్। బ్రహ్మాదిస్తమ్బపర్య్యన్తాన్ సప్తలోకాన్ సనాతనాన్ ।। ౨౪.
ఆ ఆసక్తితో మహాయోగి బ్రహ్మ నోటిలో ప్రవేశించాడు. అక్కడి నుంచి పదహారు ద్వీపాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, నాలుగు వర్ణాలతో నిండిన ప్రపంచాలను, బ్రహ్మ నుండి స్థంభం వరకు ఉన్న ఏడు శాశ్వత లోకాలను చూశాడు.
బ్రహ్మణస్తూదరే దృష్ట్వా సర్వ్వాన్ విష్ణుర్మహాయశాః। అహోఽస్య తపసో వీర్య్యం పునః పునరభాషత ।। ౨౪.
బ్రహ్ముడి పొట్టలో ఉన్నవన్నీ చూసి, మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన విష్ణువు, "అయ్యో! ఇతని తపస్సు ఎంత గొప్పది!" అని మళ్లీ మళ్లీ ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
పర్య్యటన్ వివిధాన్ లోకాన్ విష్ణుర్నానావిధాశ్రమాన్। తతో వర్షసహస్రాన్తే నాన్తం హి దదృశే తదా ।। ౨౪.
విష్ణువు అనేక లోకాల్లో, వివిధ ఆశ్రమాల్లో వేల సంవత్సరాలు సంచరించినా, దానికి అంతం కనబడలేదు.
తదాఽస్య వక్రాన్నిష్క్రమ్య పన్నగేన్ద్రారికేతనః। అజాతశత్రుర్భగవాన్ పితామహమథాబ్రవీత్ ।। ౨౪.
ఆ తరువాత, తన వంకర నోటిలో నుంచి బయటికొచ్చిన పన్నగేంద్రుని నివాసమైన, శత్రువులేని భగవంతుడు పితామహుడిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
భగవన్ ఆది మధ్యఞ్చ అన్తం కాలదిశోర్న చ। నాహమన్తం ప్రపశ్యామి హ్యుదరస్య తవానఘ ।। ౨౪.
"భగవంతుడా! కాలదిశలకు ఆదిని, మధ్యను, అంతాన్ని నేను చూడలేకపోతున్నాను. నీ పొట్టకూ అంతం కనిపించడంలేదు, పాపరహితుడా!"
ఏవముక్త్వాబ్రవీద్భూయః పితామహమిదం హరిః। భవానప్యేవమేవాద్య హ్యుదరం మమ శాశ్వతమ్। ప్రవిశ్య లోకాన్ పశ్యైతాననౌపమ్యాన్ ద్విజోత్తమ ।। ౨౪.
అలా చెప్పి, హరి మళ్లీ పితామహుడిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు: "నీవు కూడా నా శాశ్వతమైన పొట్టలోకి ప్రవేశించి, ఈ అపూర్వమైన లోకాలను చూడు, ద్విజోత్తమా!"
మనఃప్రహ్లాదనీం వాణీం శ్రుత్వా తస్యాభినన్ద్య చ। శ్రీపతేరుదరం భూయః ప్రవివేశ పితామహః ।। ౨౪.
ఆ హర్షభరితమైన మాటలు విని, వాటిని గౌరవించి, పితామహుడు మళ్లీ శ్రీపతికి పొట్టలోకి ప్రవేశించాడు.
తానేవ లోకాన్ గర్భస్థః పశ్యన్ సోఽచిన్త్యవిక్రమః। పర్యటిత్వాదిదేవస్య దదర్శాన్తం న వై హరేః ।। ౨౪.
పొట్టలో ఉండి, ఆ లోకాలను చూస్తూ, ఆ అపారశక్తి కలవాడు ఎన్నో చోట్ల సంచరించినా, హరిలో అంతం కనబడలేదు.
జ్ఞాత్వాగమన్తస్య పితామహస్య ద్వారాణి సర్వాణి పిధాయ విష్ణుః। విభుర్మనః కర్త్తుమియేష చాశు సుఖం ప్రసుప్తోఽస్మి మహాజలౌఘే ।। ౨౪.
పితామహుడు బయటకు రావడం సాధ్యపడదని తెలుసుకున్న విష్ణువు, అన్ని ద్వారాలు మూసి వేసి, మనస్సు నిశ్చలంగా చేసుకోవాలని అనుకొని, ఆ మహాజలరాశిలో సుఖంగా నిద్రించసాగాడు.
తతో ద్వారాణి సర్వాణి పిహితాన్యుపలక్ష్యతే। సూక్ష్మం కృత్వాత్మనో రూపం నాభ్యాం ద్వారమవిన్దత ।। ౨౪.
అప్పుడు అన్ని ద్వారాలు మూసి ఉన్నాయని గమనించి, తన రూపాన్ని సూక్ష్మంగా మార్చుకుని, నాభిలో ఒక ద్వారం కనుగొన్నాడు.