అజశ్చైవ మహాతేజా విశ్వరూపో భవిష్యతి। అమోఘరేతాః సర్వత్ర ముఖే చాస్య హుతాశనః। తస్మాత్ సర్వగతో మేధ్యః పశురూపీ హుతాశనః ।। ౨౩.
అజుడు గొప్ప తేజస్సుతో విశ్వరూపుడవుతాడు. అతని బీజం ఎక్కడైనా విఫలమవదు. అతని నోటిలో అగ్ని ఉంటుంది. అందువల్ల, అన్ని చోట్ల అగ్ని పశురూపంలో పవిత్రంగా వ్యాపించి ఉంటుంది.
తపసా భావితాత్మానో యే వై ద్రక్ష్యన్తి వై ద్విజాః। ఈశిత్వే చ శివత్వే చ సర్వగం సర్వతః స్థిరమ్ ।। ౨౩.
తపస్సుతో ఆత్మను శుద్ధిపరచుకున్న ద్విజులు, పరిపూర్ణుడైన, శివత్వంతో, సర్వవ్యాపిగా, స్థిరంగా ఉన్న పరమేశ్వరుడిని దర్శించగలుగుతారు.
రజస్తమోవినిర్ముక్తాస్త్యక్త్వా మానుష్యకమ్బువి। మత్సమీపం గమిష్యన్తి పునరావృత్తిదుర్లభమ్ ।। ౨౩.
రజస్సు, తమస్సు లాంటి మలినతల నుంచి విముక్తులై, మానవ దేహాన్ని విడిచిపెట్టి, తిరిగి జన్మ లేని స్థితికి, నా సమీపానికి వస్తారు.
ఇత్యేవముక్తో భగవాన్ బ్రహ్మా రుద్రేణ వై ద్విజాః। ప్రణమ్య ప్రయతో భూత్వా పునరాహ పితామహః ।। ౨౩.
ఇలా రుద్రుడు చెప్పిన తరువాత, భగవంతుడు బ్రహ్మా, భక్తితో నమస్కరించి, మళ్లీ పితామహుడు ఇలా అన్నాడు.
భగవన్దేవదేవేశ విశ్వరూపీ మహేశ్వరః। ఇమాస్తవ మహాదేవ తనవో లోకవన్దితాః ।। ౨౩.
దేవతల దేవా, విశ్వరూపుడైన మహేశ్వరా, మహాదేవా! నీ ఈ రూపాలు లోకాల్లో అందరికీ పూజింపబడుతున్నాయి.
విశ్వరూప మహాసత్త్వ కస్మిన్ కాలే మహాభుజ। కస్యాం వా యుగసమ్భూత్యాం ద్రక్ష్యన్తి త్వాం ద్విజాతయః ।। ౨౩.
విశ్వరూపుడా, మహాశక్తివంతుడా, బలవంతుడా! ఏ సమయంలో, ఏ యుగంలో ద్విజులు నిన్ను దర్శించగలుగుతారు?
కేన వా తత్త్వయోగేన ధ్యానయోగేన కేన వా । తనవస్తే మహాదేవ శక్యా ద్రష్టుం ద్విజాతిభిః ।। ౨౩.
ఏ తత్త్వయోగంతో, లేదా ఏ ధ్యానయోగంతో, మహాదేవా! నీ రూపాలను ద్విజులు దర్శించగలుగుతారు?
తపసా నైవ యోగేన దానధర్మఫలేన వా। న తీర్థఫలయోగేన క్రతుభిర్వా సదక్షిణైః ।। ౨౩.
తపస్సుతో కాదు, యోగంతో కాదు, దానధర్మ ఫలంతో కాదు, తీర్థయాత్ర ఫలంతో కాదు, యాగాలు, దక్షిణల ఫలితాలతో కూడా కాదు.
న వేదాధ్యాపనైర్వాపి న చిత్తేన వివేదనైః । శక్యోఽహం మానుర్షైద్రష్టుమృతే ధ్యానాత్పరం న హి ।। ౨౩.
వేదపఠనంతో కాదు, మనస్సు ద్వారా విచారణతో కూడా కాదు. ధ్యానం తప్ప మానవులు నన్ను చూడలేరు.
సాధ్యో నారాయణశ్చైవ విష్ణుస్త్రిభువనేశ్వరః । భవిష్యతీహ నామ్నా తు వారాహో నామ విశ్రుతః ।। ౨౩.
సాధ్యుడు, నారాయణుడు, మూడు లోకాల అధిపతి విష్ణువు, ఇక్కడ వరాహ అనే ప్రసిద్ధ నామంతో అవతరిస్తారు.
చతుర్బాహుశ్చతుష్పాదశ్చతుర్నేత్రశ్చతుర్ముఖః। తదా సంవత్సరో భూత్వా యజ్ఞరూపీ భవిష్యతి। షడఙ్గశ్చ త్రిశీర్షశ్చ త్రిస్థానే త్రిశరీరవాన్ ।। ౨౩.
నాలుగు చేతులు, నాలుగు కాళ్లు, నాలుగు కళ్ళు, నాలుగు ముఖాలు కలిగి, అప్పటికి సంవత్సరరూపంగా, యజ్ఞరూపంగా ఉంటాడు. ఆరు అవయవాలు, మూడు తలలు, మూడు స్థలాలు, మూడు శరీరాలు కలిగి ఉంటాడు.
కృతం త్రేతా ద్వాపరం చ కలిశ్చైవ చతుర్యుగమ్। ఏతస్య పాదాశ్చత్వారః అఙ్గాని క్రతవస్తథా ।। ౨౩.
కృత, త్రేత, ద్వాపర, కలి అనే నాలుగు యుగాలు అతని నాలుగు కాళ్లు; యాగాలు అతని అవయవాలు.
భుజాశ్చ వేదాశ్చత్వారో ఋతుః సన్ధిముఖాని చ। ద్వే ముఖే ద్వే చ అయనే నేత్రాశ్చ చతురస్తథా ।। ౨౩.
నాలుగు వేదాలు అతని చేతులు; ఋతువులు అతని సంధులు; రెండు నోర్లు, రెండు అయనాలు, నాలుగు కళ్ళు కూడా అతనివి.
శిరాంసి త్రీణి పర్వాణి ఫాల్గున్యాషాఢకృత్తికాః। దివ్యాన్తరిక్షభౌమాని త్రీణి స్థానాని యాని తు। సమ్భవః ప్రలయశ్చైవ ఆశ్రమౌ ద్వౌ ప్రకీర్త్తితౌ ।। ౨౩.
మూడు తలలు, సంధికాలాలు, ఫాల్గుని, ఆషాఢ, కృత్తిక నక్షత్రాలు; స్వర్గం, అంతరిక్షం, భూమి అనే మూడు స్థలాలు; సృష్టి, లయం, రెండు ఆశ్రమాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి.
స యదా కాలరూపాభో వరాహత్వే వ్యవస్థితః। భవిష్యతి యదా సాధ్యో విష్ణుర్నారాయణః ప్రభుః ।। ౨౩.
అతడు కాలరూపంగా, వరాహరూపంలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, సాధ్యుడు, విష్ణువు, నారాయణుడు, ప్రభువు అక్కడ ఉంటారు.
తదా త్వమపి దేవేశ చతుర్వ్వక్త్రో భవిష్యసి। బ్రహ్మలోకనమస్కార్యో విష్ణుర్నారాయణః ప్రభుః ।। ౨౩.
అప్పుడు నీవు కూడా దేవతల అధిపతిగా నాలుగు ముఖాలతో ఉంటావు. బ్రహ్మలోకంలో పూజింపదగినవాడవుతావు. విష్ణువు, నారాయణుడు, ప్రభువు కూడా ఉంటారు.
ఏకార్ణవే ప్లవే చైవ శయానం పురుషం హరిమ్। యదా ద్రక్ష్యసి దేవేశం ధ్యానయుక్తం మహామునిమ్ ।। ౨౩.
ఒకటే సముద్రంపై తేలే తడుపులో, హరి అనే పరమేశ్వరుడు ధ్యానంలో లీనమై, గొప్ప మునిగా పడుకుని ఉన్నాడని నీవు చూసే వేళ—
తదావాం మమ యోగేన మోహితౌ నష్టచేతసౌ। అన్యోన్యస్పర్ద్ధినౌ రాత్రావవిజ్ఞాయ పరస్పరమ్ ।। ౨౩.
అప్పుడు నా యోగబలంతో మీరు ఇద్దరూ మాయలో పడిపోతారు, మనస్సు తిప్పుకొని, ఒకరినొకరు గుర్తుపట్టకుండా, రాత్రంతా పరస్పరం పోటీ పడతారు.
ఏకైకస్యోదరస్థాంస్తు దృష్ట్వా లోకాంశ్చరాచరాన్। విస్మయం పరమం గత్వా ధ్యానాద్బుద్ధ్వా తు మానుషౌ ।। ౨౩.
ఒకరినొకరు పొట్టలోని చరాచర లోకాలను చూసి, గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనై, ధ్యానం ద్వారా మీరు ఇద్దరూ మానవులని గ్రహిస్తారు.
తతస్త్వం పఝసంభూతః పఝనాభః సనాతనః। పద్మాఙ్కితస్తదా కల్పే ఖ్యాతిం యాస్యసి పుష్కలామ్ ।। ౨౩.
ఆ తరువాత, పద్మంలో జన్మించినవాడవై, పద్మనాభుడవై, శాశ్వతుడవై, పద్మం గుర్తుగా ధరించినవాడవై, ఆ కల్పంలో గొప్ప పేరును పొందుతావు.
తతస్తస్మింస్తదా కల్పే వారాహే సప్తమే ప్రభోః। పునర్విష్ణుర్మహాతేజాః కాలో లోకప్రకాలనః। మనుర్వైవస్వతో నామ తవ పుత్రో భవిష్యతి ।। ౨౩.
అప్పుడా కల్పంలో, ఏడవ వారాహ కాలంలో, మళ్లీ మహాతేజస్వి విష్ణువు, కాలస్వరూపుడై, లోకాల సృష్టికర్తగా, వైవస్వతుడు అనే మనువు నీ కుమారుడవుతాడు.
తదా చతుర్యుగావస్థే కల్పే తస్మిన్ యుగాన్తకే। భవిష్యామి శిఖాయుక్తః శ్వేతో నామ మహామునిః ।। ౨౩.
ఆ కల్పంలో, నాలుగు యుగాల చక్రంలో, యుగాంత సమయానికి, నేను శిఖధారి అయిన శ్వేత మహామునిగా జన్మిస్తాను.
హిమవచ్ఛిఖరే రమ్యే ఛాగలే పర్వతోత్తమే। చతుఃశిష్యాః శివే యుక్తా భవిష్యన్తి తదా మమ ।। ౨౩.
హిమవంతు శిఖరంపై, అందమైన చాగల పర్వతంపై, ఆ సమయంలో నాకోసం నలుగురు శివభక్తులు శిష్యులుగా ఉంటారు.
శ్వేతశ్చైవ శిఖశ్చైవ శ్వేతాశ్వః శ్వేతలోహితః। చత్వారస్తే మహాత్మానో బ్రాహ్మణా వేదపారగాః ।। ౨౩.
అందులో శ్వేతుడు, శిఖుడు, శ్వేతాశ్వుడు, శ్వేతలోహితుడు—ఈ నలుగురు మహాత్ములు, బ్రాహ్మణులు, వేదాలలో నిపుణులు.
తతస్తే బ్రహ్మభూయిష్ఠా దృష్ట్వా బ్రహ్మగతిం పరామ్ । తత్సమీపం గమిష్యన్తి పునరావృత్తిదుర్లభమ్ ।। ౨౩.
వారు బ్రహ్మపదాన్ని చూసి, బ్రహ్మస్వరూపులై, తిరిగి రానిరాని ఆ స్థలానికి చేరుకుంటారు.
పునస్తు మమ దేవేశో ద్వితీయద్వాపరే ప్రభుః। ప్రజాపతిర్యదా వ్యాసః సత్యో నామ భవిష్యతి ।। ౨౩.
తర్వాత రెండవ ద్వాపర యుగంలో, దేవతాధిపతి, ప్రభువు, వ్యాసుడిగా, సత్యుడు అనే పేరుతో జన్మిస్తాడు.
తదా లోకహితార్థాయ సుతారే నామ నామతః। భవిష్యామి కలౌ తస్మిన్ లోకానుగ్రహకారణాత్ ।। ౨౩.
అప్పుడు లోకహితార్థంగా, కలియుగంలో, లోకాలకు మేలు చేయడానికి, నేను సుతారుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతాను.
తత్రాపి మమ తే పుత్రా భవిష్యా నామ నామతః। దున్దుభిః శతరూపశ్చ ఋచీకః క్రతుమాంస్తథా ।। ౨౩.
అక్కడ కూడా, నా కుమారులు దుండుభి, శతరూప, ఋచీకుడు, క్రతుమంతుడు అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందుతారు.
ప్రాప్య యోగం తథా జ్ఞానం బ్రహ్మ చైవ సనాతనమ్। రుద్రలోకం గమిష్యన్తి పునరావృత్తి దుర్లభమ్ ।। ౨౩.
వారు యోగాన్ని, జ్ఞానాన్ని, శాశ్వతమైన బ్రహ్మాన్ని పొందిన తరువాత, తిరిగి రానిరాని రుద్రలోకానికి చేరుకుంటారు.
తృతీయే ద్వాపరే చైవ యదా వ్యాసస్తు భార్గవః। తదా హ్యహం భవిష్యామి దమనస్తు యుగన్తికే ।। ౨౩.
మూడవ ద్వాపర యుగంలో, వ్యాసుడు భార్గవుడిగా ఉన్నప్పుడు, యుగాంత సమయానికి నేను దమనుడు అవుతాను.