వాయుపురాణమ్

దివ్యం వర్షసహస్రన్తు నిరాహారో జితేన్ద్రియః। తమువాచ మహాంతేజా బ్రహ్మా లోకపితామహః ।। ౨౧.

వెయ్యేళ్ల పాటు ఆహారం లేకుండా, ఇంద్రియాలను జయించి తపస్సు చేశాడు. అప్పుడు లోకాల పితామహుడు బ్రహ్మ అతనితో మాట్లాడాడు.

ఊర్ద్ధ్వబాహుం తపోగ్లానం దుఃఖితం క్షుత్పిపాసితమ్। నిషీదేత్యబ్రవీదేనం పుత్రం శాన్తం పితామహః। తస్మాన్నిషాదః సమ్భూతః స్వరస్తు స నిషాదవాన్ ।। ౨౧.

తన చేతులు పైకి ఎత్తి, తపస్సు వల్ల అలసిపోయి, ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ ఉన్న తన కుమారుడిని బ్రహ్మ శాంతంగా 'కూర్చో' అని అన్నాడు. అందువల్ల నిషాదుడు పుట్టాడు, ఆ స్వరం నిషాదవన్ అయింది.

ఏకవింశతిమః కల్పో విజ్ఞేయః పఞ్చమో ద్విజాః। ప్రాణోఽపానః సమానశ్చ ఉదానో వ్యాన ఏవ చ ।। ౨౧.

ఇరవై ఒకటవది కల్పం ఐదవదిగా గుర్తించాలి, ద్విజులారా. ప్రాణ, అపాన, సమాన, ఉదాన, వ్యాన—ఈ ఐదు అక్కడ ఉన్నాయి.

బ్రహ్మణో మానసాః పుత్రాః పఞ్చైతే బ్రహ్మణః సమాః। తైస్త్వర్థవాదిభిర్యుక్తైర్వాగ్భిరిష్టో మహేశ్వరః ।। ౨౧.

బ్రహ్మదేవుని మనస్సులో పుట్టిన ఐదుగురు కుమారులు, బ్రహ్మకి సమానులు. వాళ్లందరూ అర్థవంతమైన మాటలతో మహేశ్వరుడిని స్తుతించారు.

యస్మాత్పరిగతైర్గీతః పఞ్చభిస్తైర్మహాత్మభిః। స్వరస్తు పఞ్చమః స్నిగ్ధః తస్మాత్కల్పస్తు పఞ్చమః ।। ౨౧.

ఆ ఐదుగురు మహాత్ములు జ్ఞానంతో పాటలు పాడినందువల్ల, ఐదవ స్వరం మధురంగా ఉంది. అందుకే ఐదవ కల్పం ఏర్పడింది.

ద్వావింశస్తు తథా కల్పో విజ్ఞేయో మేఘవాహనః। యత్ర విష్ణుర్మహాబాహుర్మేఘో భూత్వా మహేశ్వరమ్। దివ్యం వర్షసహస్రన్తు అవహత్ కృత్తివాససమ్ ।। ౨౧.

ఇరవై రెండవ కల్పాన్ని మేఘవాహన కల్పంగా తెలుసుకోవాలి. ఇందులో మహాబాహువు అయిన విష్ణువు మేఘంగా మారి, చర్మాలు ధరించిన మహేశ్వరుణ్ని దివ్యమైన వెయ్యేళ్ళ పాటు మోశాడు.

తస్య నిఃశ్వసమానస్య భారాకాన్తస్య వై ముఖాత్। నిర్జగామ మహాకాయః కాలో లోకప్రకాశనః। యస్త్వయం పఠ్యతే విప్రైర్విష్ణుర్వై కశ్యపాత్మజః ।। ౨౧.

భారం మోస్తూ శ్వాస తీసుకున్నప్పుడు, అతని నోటి నుండి మహా శరీరధారిగా కాలమహాత్ముడు, లోకాలకు వెలుగు ఇచ్చేవాడు, వెలువడాడు. అతడిని మునులు కశ్యపుని కుమారుడైన విష్ణువుగా వర్ణిస్తారు.

త్రయోవింశతిమః కల్పో విజ్ఞేయశ్చిన్తకస్తథా। ప్రజాపతిసుతః శ్రీమాన్ చితిశ్చ మిథునఞ్చ తౌ ।। ౨౧.

ఇరవై మూడవ కల్పాన్ని చింతక కల్పంగా తెలుసుకోవాలి. ప్రజాపతికి పుట్టిన చితి అనే మహాత్ముడు, అతని భార్య ఇద్దరూ జన్మించారు.

ధ్యాయతో బ్రహ్మణశ్చైవ యస్మాచ్చిన్తా సముత్థితా। తస్మాత్తు చిన్తకః సో వై కల్పః ప్రోక్తః స్వయమ్భువా ।। ౨౧.

బ్రహ్మదేవుడు ధ్యానం చేస్తున్నప్పుడు చింత ఉద్భవించినందువల్ల, ఆ కల్పాన్ని స్వయంభువుడు చింతక కల్పమని పిలిచాడు.

చతుర్వింశతిమశ్చాపి హ్యాకూతిః కల్ప ఉచ్యతే। ఆకూతిశ్చ తథా దేవీ మిథునం సమ్బభూవ హ ।। ౨౧.

ఇరవై నాలుగవ కల్పాన్ని ఆకృతి కల్పమని అంటారు. ఆకృతి దేవి కూడా తన భర్తతో కలిసి జన్మించింది.

ప్రజాః స్రష్టుం తథాకూతిం యస్మాదాహ ప్రజాపతిః। తస్మాత్ స పురుషో జ్ఞేయ ఆకూతిః కల్పసంజ్ఞితః ।। ౨౧.

ప్రజలను సృష్టించేందుకు ప్రజాపతి ఆకృతిని పేర్కొన్నందువల్ల, ఆ పురుషుడిని ఆకృతి కల్పమని తెలుసుకోవాలి.

పఞ్చవింశతిమః కల్పో విజ్ఞాతిః పరికీర్త్తితః। విజ్ఞాతిశ్చ తథా దేవీ మిథునం సమ్ప్రసూయతే ।। ౨౧.

ఇరవై ఐదవ కల్పాన్ని విజ్ఞాతి కల్పంగా అంటారు. విజ్ఞాతి దేవి కూడా తన భర్తతో కలిసి జన్మించింది.

ధ్యాయతః పుత్రకామస్య మనస్యధ్యాత్మసంజ్ఞితమ్। విజ్ఞాతం వై సమాసేన విజ్ఞాతిస్తు తతః స్మృతః ।। ౨౧.

బ్రహ్మదేవుడు కుమారుల కోరికతో జ్ఞానాన్ని ధ్యానించినప్పుడు, సంక్షిప్తంగా విజ్ఞానం ఉద్భవించింది. అందువల్ల విజ్ఞాతి అని గుర్తించబడింది.

షడ్‌వింశస్తు తతః కల్పో మన ఇత్యభిధీయతే। దేవీ చ శాఙ్కరీ నామ మిథునం సమ్ప్రసూయతే ।। ౨౧.

ఇరవై ఆరవ కల్పాన్ని మన కల్పమని అంటారు. శాంకరీ అనే దేవి కూడా తన భర్తతో కలిసి జన్మించింది.

ప్రజా వై చిన్తమానస్య స్రష్టుకామస్య వై తదా। యస్మాత్ ప్రజాసమ్భవనాదుత్పన్నస్తు స్వయమ్భువా । తస్మాత్ ప్రజాసమ్భవనాద్భావనాసమ్భవః స్మృతః ।। ౨౧.

ప్రజలను సృష్టించాలనే ఆలోచనతో స్వయంభువుడు ధ్యానం చేసినప్పుడు, ఆ ధ్యానంవల్ల ప్రజలు పుట్టారు. అందువల్ల ప్రజాసంభవం, భావనాసంభవం అని గుర్తించబడింది.

సప్తవింశతిమః కల్పో భావో వై కల్పసంజ్ఞితః। పౌర్ణమాసీ తథా దేవీ మిథునం సమపద్యత ।। ౨౧.

ఇరవై ఏడవ కల్పాన్ని భావ కల్పమని అంటారు. పౌర్ణమాసి దేవి కూడా తన భర్తతో కలిసి జన్మించింది.

ప్రజా వై స్రష్టుకామస్య బ్రహ్మణః పరమేష్ఠినః। ధ్యాయతస్తు పరం ధ్యానం పరమాత్మానమీశ్వరమ్ ।। ౨౧.

ప్రజలను సృష్టించాలనే కోరికతో పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మదేవుడు పరమధ్యానం, పరమాత్మను ధ్యానించాడు.

అగ్నిస్తు మణ్డలీభూత్వా రశ్మిజాలసమావృతః । భువన్దివఞ్చవిష్టభ్య దీప్యతే స మహావపుః ।। ౨౧.

అగ్ని వలయాకారంగా మారి, కిరణాల వలయంతో చుట్టబడి, భూమి, ఆకాశాన్ని వ్యాపించి, మహా రూపంతో ప్రకాశించాడు.

తతో వర్షసహస్రాన్తే సమ్పూర్ణే జ్యోతిమణ్డలే। ఆవిష్టయా సహోత్పన్నమపశ్యత్ సూర్యమణ్డలమ్ ।। ౨౧.

వెయ్యేళ్ళు పూర్తయ్యాక, జ్యోతి వలయం సంపూర్ణమైనప్పుడు, ఆ ప్రకాశంతో కూడిన సూర్య మండలాన్ని చూశాడు.

యస్మాదదృశ్యో భూతానాం బ్రహ్మణా పరమేష్ఠినా। దృష్టస్తు భగవాన్ దేవః సూర్య్యః సమ్పూర్ణమణ్డలః ।। ౨౧.

ప్రాణులు చూడలేని పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మదేవుడు, సంపూర్ణ సూర్య మండలంగా దర్శనమిచ్చాడు.

సర్వ్వే యోగాశ్చ మన్త్రాశ్చ మణ్డలేన సహోత్థితాః। యస్మాత్ కల్పో హ్యయం దృష్టస్తస్మాత్తం దర్శ ముచ్యతే ।। ౨౧.

అందులో అన్ని యోగాలు, మంత్రాలు, మండలంతో పాటు ఉద్భవించాయి. ఈ కల్పం దర్శించబడినందువల్ల దీనిని దర్శ కల్పమని అంటారు.

యస్మాన్మనసి సమ్పూర్ణో బ్రహమణః పరమేష్ఠినః। పురా వై భగవాన్ సోమః పౌర్ణమాసీ తతః స్మృతా ।। ౨౧.

పూర్వం పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మ యొక్క మనస్సులో సంపూర్ణంగా ఉన్న భగవంతుడైన సోముడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. అందుకే పౌర్ణమాసి అని పూర్ణచంద్రుని గుర్తిస్తారు.

తస్మాత్తు పర్వదర్శే వై పౌర్ణమాసఞ్చ యోగిభిః। ఉభయోః పక్షయోర్జ్యేష్ఠమాత్మనో హితకామ్యయా ।। ౨౧.

అందువల్ల पर्वదర్శి, పౌర్ణమాసి అనే రెండు రోజులను యోగులు తమ మేలు కోసం, రెండు పక్షాల్లోనూ ముఖ్యమైనవిగా భావిస్తారు.

దర్శఞ్చ పౌర్ణమాసఞ్చ యే యజన్తి ద్విజాతయః। న తేషాం పునరావృత్తిర్బ్రహ్మలోకాత్ కదాచన ।। ౨౧.

ద్విజాతులు అయిన వారు దర్శ, పౌర్ణమాసి యాగాలు నిర్వహిస్తే, వారు బ్రహ్మలోకంలోనుంచి తిరిగి రావడం ఉండదు.

యోఽనాహితాగ్నిః ప్రయతో వీరాధ్వానం గతోపి వా । సమాధాయ మనస్తీవ్రం మన్త్రముచ్చారయేచ్ఛనైః ।। ౨౧.

యజ్ఞాగ్ని స్థాపించని వాడు అయినా, పవిత్రమైన మనస్సుతో, వీరమార్గాన్ని అనుసరించినవాడు అయితే, తన మనస్సును బలంగా ఏకాగ్రపరిచి, మంత్రాన్ని మృదువుగా జపించాలి.

త్వమగ్నే రుద్రో అసురో మహీ దివస్త్వం శర్వ్వో మారుతం పృష్ట ఈశిషే। * త్వం పాశగన్ధర్వ్వశిషం పూషా విధత్తపాసినా। ఇత్యేవ మన్త్రం మనసా సమ్యగుచ్చారయేద్ద్విజః। అగ్నిం ప్రవిశతే యస్తు రుద్రలోకం స గచ్ఛతి ।। ౨౧.

‘‘నీవే అగ్నీ, నీవే రుద్రుడు, అసురుడు, ఆకాశంలో గొప్పవాడు; నీవే శర్వుడు, మారుతుల అధిపతి; నీవే పాశుడు, గంధర్వుడు, శిషుడు, పూషణుడు, కర్రతో దాత’’ అని ఈ మంత్రాన్ని ద్విజుడు మనస్సులో సరిగ్గా జపించాలి. అగ్నిలో ప్రవేశించిన వాడు రుద్రలోకానికి చేరుతాడు.

సోమశ్చాగ్నిస్తు భగవాన్ కాలో రుద్ర ఇతి శ్రుతిః। తస్మాద్యః ప్రవిశేదగ్నిం స రుద్రాన్న నివర్త్తతే ।। ౨౧.

శ్రుతులు సోముడు, అగ్ని, భగవంతుడు, కాలుడు, రుద్రుడు ఒక్కటే అని చెబుతాయి. అందువల్ల అగ్నిలో ప్రవేశించినవాడు రుద్రుని నుండి తిరిగి రాడు.

అష్టావింశతిమః కల్పో బృహదిత్యభిసంజ్ఞితః। బ్రహ్మణః పుత్రకామస్య స్రష్ఠుకామస్య వై ప్రజాః। ధ్యాయమానస్య మనసా బృహత్సామ రథన్తరమ్ ।। ౨౧.

ఇరవై ఎనిమిదవ కల్పాన్ని బృహత్ అని అంటారు. బ్రహ్మ తనకు సంతానం కావాలని, సృష్టిని చేయాలని మనస్సులో ధ్యానం చేస్తున్నప్పుడు, బృహత్సామం, రథంతరం ఉద్భవించాయి.

యస్మాత్తత్ర సముత్పన్నో బృహతః సర్వ్వతోముఖః। తస్మాత్తు బృహతః కల్పో విజ్ఞేయస్తత్త్వచిన్తకైః ।। ౨౧.

అందులో బృహత్ అన్నది అన్ని దిక్కులవైపు వ్యాపించి పుట్టింది. అందుకే తత్వాన్ని ఆలోచించే వారు దానిని బృహత్ కల్పంగా తెలుసుకోవాలి.