వాయుపురాణమ్

ఋషభస్తు తతః కల్పో జ్ఞేయః పంచదశో ద్విజాః। ఋషయో యత్ర సమ్భూతాః స్వరో లోకమనోహరః ।। ౨౧.

తర్వాత పదిహేనవది ఋషభ కల్పం అని తెలుసుకోవాలి, ద్విజులారా. అక్కడ ఋషులు పుట్టారు, ఆ స్వరం లోకాలను ఆకట్టుకునేలా ఉంది.

షడ్జస్తు షోడశః కల్పః షడ్జనా యత్ర చర్షయః। శిశిరశ్చ వసన్తశ్చ నిదాఘో వర్ష ఏవ చ ।। ౨౧.

పదహారవది షడ్జ కల్పం, అక్కడ ఆరు ఋషులు నివసించారు. శిశిర, వసంత, నియాఘ, వర్ష కూడా అక్కడే ఉన్నారు.

శరద్ధేమన్త ఇత్యేతే మానసా బ్రహ్మణః సుతాః। ఉత్పన్నాః షడ్జ సంసిద్ధాః పుత్రాః కల్పే తు షోడశే ।। ౨౧.

శరద్, హేమంత్—ఇవన్నీ బ్రహ్మకు మనసులో పుట్టిన కుమారులు. షడ్జ కల్పంలో వారు పుట్టి, సంపూర్ణంగా కుమారులుగా నిలిచారు.

యస్మాజ్జాతైశ్చ తైః షడభిః సద్యో జాతో మహేశ్వరః। తస్మాత్ సముత్థితః షడ్జః స్వరస్తూదధిసన్నిభః ।। ౨౧.

ఆ ఆరుగురు పుట్టిన వెంటనే మహేశ్వరుడు జన్మించాడు. అందువల్ల, సముద్రంలా విస్తరించిన షడ్జ స్వరం పుట్టింది.

తతః సప్తదశః కల్పో మార్జాలీయ ఇతి స్మృతః। మార్జ్జాలీయం తు తత్ కర్మ యస్మాద్బ్రాహ్మమకల్పయత్ ।। ౨౧.

తర్వాత పదిహేడవది మార్జాలీయ కల్పం అని పిలుస్తారు. బ్రహ్మ కార్యం మార్జాలీయ క్రియ ద్వారా పూర్తయ్యింది.

తతస్తు మధ్యమో నామ కల్పోఽష్టాదశ ఉచ్యతే। యస్మింస్తు మధ్యమో నామ స్వరో ధైవతపూజితః । ఉత్పన్నః సర్వభూతేషు మధ్యమో వై స్వయంభువః ।। ౨౧.

తర్వాత పదెనిమిదవది మధ్యమ కల్పం. ఇందులో మధ్యమ స్వరం, ధైవత స్వరంతో గౌరవించబడింది, అన్ని జీవులలో స్వయంగా ప్రబలంగా పుట్టింది.

తతస్త్వేకోనవింశస్తు కల్పో వైరాజకః స్మృతః। వైరాజో యత్ర భగవాన్ మునుర్వై బ్రహ్మణః సుతః ।। ౨౧.

తర్వాత పంతొమ్మిదవది వైరాజక కల్పం అని పిలుస్తారు. అక్కడ భగవంతుడు వైరాజుడు, బ్రహ్మ కుమారుడైన ముని ఉన్నాడు.

తస్య పుత్రస్తు ధర్మాత్మా దధీచిర్న్నామ ధార్మికః। ప్రజాపతిర్మహాతేజా బభూవ త్రిదశేశ్వరః ।। ౨౧.

వైరాజుని కుమారుడు ధర్మాత్ముడైన దధీచి. అతడు మహాశక్తివంతుడైన ప్రజాపతి, దేవతల అధిపతి అయ్యాడు.

అకామయత గాయత్రీ యజమానం ప్రజాపతిమ్। తస్మాజ్జజ్ఞే స్వరః స్రిగ్ధః పుత్రస్తస్య దధీచినః ।। ౨౧.

గాయత్రి, యజమానుడైన ప్రజాపతిని కోరింది. ఆమె నుండి మృదువైన స్వరం, దధీచి కుమారుడు పుట్టాడు.

తతో వింశతిమః కల్పో నిషాదః పరికీర్త్తితః। ప్రజాపతిస్తు తం దృష్ట్వా స్వయమ్భూప్రభవం తదా। విరరామ ప్రజాః స్రష్టుం నిషాదస్తు తపోఽతపత్ ।। ౨౧.

తర్వాత ఇరవైవది నిషాద కల్పం. స్వయంభువుని నుండి పుట్టిన నిషాదుని చూసి ప్రజాపతి సృష్టిని ఆపాడు, నిషాదుడు తపస్సు చేశాడు.

దివ్యం వర్షసహస్రన్తు నిరాహారో జితేన్ద్రియః। తమువాచ మహాంతేజా బ్రహ్మా లోకపితామహః ।। ౨౧.

వెయ్యేళ్ల పాటు ఆహారం లేకుండా, ఇంద్రియాలను జయించి తపస్సు చేశాడు. అప్పుడు లోకాల పితామహుడు బ్రహ్మ అతనితో మాట్లాడాడు.

ఊర్ద్ధ్వబాహుం తపోగ్లానం దుఃఖితం క్షుత్పిపాసితమ్। నిషీదేత్యబ్రవీదేనం పుత్రం శాన్తం పితామహః। తస్మాన్నిషాదః సమ్భూతః స్వరస్తు స నిషాదవాన్ ।। ౨౧.

తన చేతులు పైకి ఎత్తి, తపస్సు వల్ల అలసిపోయి, ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ ఉన్న తన కుమారుడిని బ్రహ్మ శాంతంగా 'కూర్చో' అని అన్నాడు. అందువల్ల నిషాదుడు పుట్టాడు, ఆ స్వరం నిషాదవన్ అయింది.

ఏకవింశతిమః కల్పో విజ్ఞేయః పఞ్చమో ద్విజాః। ప్రాణోఽపానః సమానశ్చ ఉదానో వ్యాన ఏవ చ ।। ౨౧.

ఇరవై ఒకటవది కల్పం ఐదవదిగా గుర్తించాలి, ద్విజులారా. ప్రాణ, అపాన, సమాన, ఉదాన, వ్యాన—ఈ ఐదు అక్కడ ఉన్నాయి.

బ్రహ్మణో మానసాః పుత్రాః పఞ్చైతే బ్రహ్మణః సమాః। తైస్త్వర్థవాదిభిర్యుక్తైర్వాగ్భిరిష్టో మహేశ్వరః ।। ౨౧.

బ్రహ్మదేవుని మనస్సులో పుట్టిన ఐదుగురు కుమారులు, బ్రహ్మకి సమానులు. వాళ్లందరూ అర్థవంతమైన మాటలతో మహేశ్వరుడిని స్తుతించారు.

యస్మాత్పరిగతైర్గీతః పఞ్చభిస్తైర్మహాత్మభిః। స్వరస్తు పఞ్చమః స్నిగ్ధః తస్మాత్కల్పస్తు పఞ్చమః ।। ౨౧.

ఆ ఐదుగురు మహాత్ములు జ్ఞానంతో పాటలు పాడినందువల్ల, ఐదవ స్వరం మధురంగా ఉంది. అందుకే ఐదవ కల్పం ఏర్పడింది.

ద్వావింశస్తు తథా కల్పో విజ్ఞేయో మేఘవాహనః। యత్ర విష్ణుర్మహాబాహుర్మేఘో భూత్వా మహేశ్వరమ్। దివ్యం వర్షసహస్రన్తు అవహత్ కృత్తివాససమ్ ।। ౨౧.

ఇరవై రెండవ కల్పాన్ని మేఘవాహన కల్పంగా తెలుసుకోవాలి. ఇందులో మహాబాహువు అయిన విష్ణువు మేఘంగా మారి, చర్మాలు ధరించిన మహేశ్వరుణ్ని దివ్యమైన వెయ్యేళ్ళ పాటు మోశాడు.

తస్య నిఃశ్వసమానస్య భారాకాన్తస్య వై ముఖాత్। నిర్జగామ మహాకాయః కాలో లోకప్రకాశనః। యస్త్వయం పఠ్యతే విప్రైర్విష్ణుర్వై కశ్యపాత్మజః ।। ౨౧.

భారం మోస్తూ శ్వాస తీసుకున్నప్పుడు, అతని నోటి నుండి మహా శరీరధారిగా కాలమహాత్ముడు, లోకాలకు వెలుగు ఇచ్చేవాడు, వెలువడాడు. అతడిని మునులు కశ్యపుని కుమారుడైన విష్ణువుగా వర్ణిస్తారు.

త్రయోవింశతిమః కల్పో విజ్ఞేయశ్చిన్తకస్తథా। ప్రజాపతిసుతః శ్రీమాన్ చితిశ్చ మిథునఞ్చ తౌ ।। ౨౧.

ఇరవై మూడవ కల్పాన్ని చింతక కల్పంగా తెలుసుకోవాలి. ప్రజాపతికి పుట్టిన చితి అనే మహాత్ముడు, అతని భార్య ఇద్దరూ జన్మించారు.

ధ్యాయతో బ్రహ్మణశ్చైవ యస్మాచ్చిన్తా సముత్థితా। తస్మాత్తు చిన్తకః సో వై కల్పః ప్రోక్తః స్వయమ్భువా ।। ౨౧.

బ్రహ్మదేవుడు ధ్యానం చేస్తున్నప్పుడు చింత ఉద్భవించినందువల్ల, ఆ కల్పాన్ని స్వయంభువుడు చింతక కల్పమని పిలిచాడు.

చతుర్వింశతిమశ్చాపి హ్యాకూతిః కల్ప ఉచ్యతే। ఆకూతిశ్చ తథా దేవీ మిథునం సమ్బభూవ హ ।। ౨౧.

ఇరవై నాలుగవ కల్పాన్ని ఆకృతి కల్పమని అంటారు. ఆకృతి దేవి కూడా తన భర్తతో కలిసి జన్మించింది.

ప్రజాః స్రష్టుం తథాకూతిం యస్మాదాహ ప్రజాపతిః। తస్మాత్ స పురుషో జ్ఞేయ ఆకూతిః కల్పసంజ్ఞితః ।। ౨౧.

ప్రజలను సృష్టించేందుకు ప్రజాపతి ఆకృతిని పేర్కొన్నందువల్ల, ఆ పురుషుడిని ఆకృతి కల్పమని తెలుసుకోవాలి.

పఞ్చవింశతిమః కల్పో విజ్ఞాతిః పరికీర్త్తితః। విజ్ఞాతిశ్చ తథా దేవీ మిథునం సమ్ప్రసూయతే ।। ౨౧.

ఇరవై ఐదవ కల్పాన్ని విజ్ఞాతి కల్పంగా అంటారు. విజ్ఞాతి దేవి కూడా తన భర్తతో కలిసి జన్మించింది.

ధ్యాయతః పుత్రకామస్య మనస్యధ్యాత్మసంజ్ఞితమ్। విజ్ఞాతం వై సమాసేన విజ్ఞాతిస్తు తతః స్మృతః ।। ౨౧.

బ్రహ్మదేవుడు కుమారుల కోరికతో జ్ఞానాన్ని ధ్యానించినప్పుడు, సంక్షిప్తంగా విజ్ఞానం ఉద్భవించింది. అందువల్ల విజ్ఞాతి అని గుర్తించబడింది.

షడ్‌వింశస్తు తతః కల్పో మన ఇత్యభిధీయతే। దేవీ చ శాఙ్కరీ నామ మిథునం సమ్ప్రసూయతే ।। ౨౧.

ఇరవై ఆరవ కల్పాన్ని మన కల్పమని అంటారు. శాంకరీ అనే దేవి కూడా తన భర్తతో కలిసి జన్మించింది.

ప్రజా వై చిన్తమానస్య స్రష్టుకామస్య వై తదా। యస్మాత్ ప్రజాసమ్భవనాదుత్పన్నస్తు స్వయమ్భువా । తస్మాత్ ప్రజాసమ్భవనాద్భావనాసమ్భవః స్మృతః ।। ౨౧.

ప్రజలను సృష్టించాలనే ఆలోచనతో స్వయంభువుడు ధ్యానం చేసినప్పుడు, ఆ ధ్యానంవల్ల ప్రజలు పుట్టారు. అందువల్ల ప్రజాసంభవం, భావనాసంభవం అని గుర్తించబడింది.

సప్తవింశతిమః కల్పో భావో వై కల్పసంజ్ఞితః। పౌర్ణమాసీ తథా దేవీ మిథునం సమపద్యత ।। ౨౧.

ఇరవై ఏడవ కల్పాన్ని భావ కల్పమని అంటారు. పౌర్ణమాసి దేవి కూడా తన భర్తతో కలిసి జన్మించింది.

ప్రజా వై స్రష్టుకామస్య బ్రహ్మణః పరమేష్ఠినః। ధ్యాయతస్తు పరం ధ్యానం పరమాత్మానమీశ్వరమ్ ।। ౨౧.

ప్రజలను సృష్టించాలనే కోరికతో పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మదేవుడు పరమధ్యానం, పరమాత్మను ధ్యానించాడు.

అగ్నిస్తు మణ్డలీభూత్వా రశ్మిజాలసమావృతః । భువన్దివఞ్చవిష్టభ్య దీప్యతే స మహావపుః ।। ౨౧.

అగ్ని వలయాకారంగా మారి, కిరణాల వలయంతో చుట్టబడి, భూమి, ఆకాశాన్ని వ్యాపించి, మహా రూపంతో ప్రకాశించాడు.

తతో వర్షసహస్రాన్తే సమ్పూర్ణే జ్యోతిమణ్డలే। ఆవిష్టయా సహోత్పన్నమపశ్యత్ సూర్యమణ్డలమ్ ।। ౨౧.

వెయ్యేళ్ళు పూర్తయ్యాక, జ్యోతి వలయం సంపూర్ణమైనప్పుడు, ఆ ప్రకాశంతో కూడిన సూర్య మండలాన్ని చూశాడు.