ఆత్మానం మన్యతే వాయుం వాయువన్మణ్డలం ప్రభో । ఆకాశం ధారయాణస్య వ్యోమ సూక్ష్మం ప్రవర్త్తతే ।। ౧౨.
తానైనా వాయువునే అనిపించుకుని, వాయువుల వలయంలా భావిస్తాడు ప్రభూ. ఆకాశాన్ని స్థిరపరిచినవాడికి, సూక్ష్మమైన ఆకాశం కలుగుతుంది.
పశ్యతే మణ్డలం సూక్ష్మం ఘోషశ్చాస్య ప్రవర్త్తతే । ఆత్మానం మన్యతే నిత్యం వాయుః సూక్ష్మః ప్రవర్త్తతే ।। ౧౨.
అతడు సూక్ష్మమైన వలయాన్ని చూస్తాడు, ఒక శబ్దం కూడా కలుగుతుంది. ఎప్పుడూ తానైనా సూక్ష్మ వాయువు లాగా అనిపించుకుంటాడు.
తథా మనో ధారయతో మనః సూక్ష్మం ప్రవర్త్తతే । మనసా సర్వభూతానాం మనస్తు విశతే హి సః। బుద్ధ్యా బుద్ధిం యదా యుఞ్జేత్తదా విజ్ఞాయ బుద్ధయతే ।। ౧౨.
అలాగే, మనసును స్థిరపరిచినవాడికి, సూక్ష్మమైన మనస్సు కలుగుతుంది. మనసుతో అన్ని జీవుల్లోనికి ప్రవేశిస్తాడు. బుద్ధిని బుద్ధితో కలిపినప్పుడు, తెలిసి జ్ఞానవంతుడవుతాడు.
ఏతాని సప్త సూక్ష్మాణి విదిత్వా యస్తు యోగవిత్। పరిత్యజతి మేధావీ స బుద్ధ్యా పరమం వ్రజేత్ ।। ౧౨.
ఈ ఏడు సూక్ష్మ tatt్వాలను తెలిసిన యోగవిద్యలో నిపుణుడైన మేధావి వాటిని వదిలి, బుద్ధితో పరమ స్థితిని పొందుతాడు.
యస్మిన్ యస్మింశ్చ సంయుక్తో భూత ఐశ్వర్యలక్షణే। తత్రైవ సఙ్గం భజతే తేనైవ ప్రవినశ్యతి ।। ౧౨.
ఏ tatt్వంలో లీనమై, భూతాలపై అధికారం పొందితే, అక్కడే అతడు ఆసక్తిగా ఉంటాడు. దానివల్లే అతడు లయమవుతాడు.
తస్మాద్విదిత్వా సూక్ష్మాణి సంసక్తాని పరస్పరమ్। పరిత్యజతి యోబుద్ధ్యా స పరం ప్రప్నుయాద్ద్విజః ।। ౧౨.
కాబట్టి, ఈ సూక్ష్మ tatt్వాలు పరస్పరం అనుసంధానమై ఉన్నాయని తెలిసి, వాటిని బుద్ధితో వదిలిన ద్విజుడు పరమాన్ని పొందుతాడు.
దృశ్యన్తే హి మహాత్మాన ఋషయో దివ్యచక్షుషః। సంసక్తాః సూక్ష్మభావేషు తే దోషాస్తేషు సంజ్ఞితాః।।౧౨.౨౮ తస్మాన్న నిశ్చయః కార్యః సూక్ష్మేష్విహ కదాచన। ఐశ్వర్యాజ్జాయతే రాగో విరాగం బ్రహ్మ చోచ్యతే ।। ౧౨.
దివ్య దృష్టి కలిగిన మహాత్ములు, ఋషులు, సూక్ష్మ స్థితులకు ఆకర్షితులై కనిపిస్తారు. అవే లోపాలుగా భావించబడతాయి. అందువల్ల, ఇక్కడ సూక్ష్మ స్థితుల విషయంలో ఎప్పుడూ నిశ్చయంగా చెప్పరాదు. ఐశ్వర్యం వల్ల ఆసక్తి కలుగుతుంది, విరక్తి బ్రహ్మమని అంటారు.
విదిత్వా సప్త సూక్ష్మాణి షడఙ్గఞ్చ మహేశ్వరమ్। ప్రధానం వినియోగజ్ఞః పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి ।। ౧౨.
ఏడు సూక్ష్మ tatt్వాలను, మహేశ్వరుని ఆరు అవయవాలను, ప్రధాన tatt్వాన్ని తెలిసినవాడు పరబ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.
సర్వజ్ఞతా తృప్తిరనాదిబోధః స్వతన్త్రతా నిత్యమలుప్తశక్తిః। అనన్తశక్తిశ్చ విభోర్విధిజ్ఞాః షడాహురఙ్గాని మహేశ్వరస్య ।। ౧౨.
సర్వజ్ఞత, తృప్తి, ఆదిలేని జ్ఞానం, స్వాతంత్ర్యం, ఎప్పటికీ నశించని శక్తి, అనంతమైన శక్తి — ఇవే మహేశ్వరుని ఆరు అవయవాలని ధర్మజ్ఞులు అంటారు.
నిత్యం బ్రహ్మధనో యుక్త ఉపసర్గైః ప్రముచ్యతే। జితశ్వాసోపసర్గస్య జితరామస్య యోగినః। ఏకా బహిఃశరీరేఽస్మిన్ ధారణా సర్వకామికీ ।। ౧౨.
ఎప్పుడూ బ్రహ్మంతో కూడినవాడు, నియమంగా ఉండే యోగి, అడ్డంకులను దాటి విముక్తుడవుతాడు. శ్వాస, రామసుఖాలను జయించిన యోగికి, ఈ శరీరం వెలుపల ఒకే ఒక ధారణ ఉండి, అన్ని కోరికలు నెరవేర్చుతుంది.
విశేద్యదా ద్విజో యుక్తో యత్ర యత్రార్ప్పయేన్మనః । భూతాన్యావిశతే వాపి త్రైలోక్యఞ్చాపి కమ్పయేత్ ।। ౧౨.
నియమంగా ఉన్న ద్విజుడు, మనస్సు ఎక్కడ పెట్టినా, అక్కడ ప్రవేశిస్తాడు. భూతాల్లోనికి ప్రవేశించగలడు, మూడు లోకాలను కూడా కదిలించగలడు.
ఏతయా ప్రవిశేద్దేహం హిత్వా దేహం పునస్త్విహ। మనోద్వారం హి యోగానామాదిత్యఞ్చ వినిర్ద్దిశేత్ ।। ౧౨.
ఈ విధంగా, అతడు ఒక శరీరంలోనికి ప్రవేశించి, శరీరం వదిలి మళ్లీ ఇక్కడికి వస్తాడు. యోగులకు మనస్సు ద్వారం, సూర్యుని మార్గాన్ని సూచించాలి.
ఆదానాదిక్రియాణాన్తు ఆదిత్య ఇతి చోచ్యతే। ఏతేన విధినా యోగీ విరక్తః సూక్ష్మవర్జ్జితః। ప్రకృతిం సమతిక్రమ్య రుద్రలోకే మహీయతే ।। ౧౨.
తీసుకోవడం మొదలైన కార్యాల వల్ల ఆయనను ఆదిత్యుడు అని అంటారు. ఈ విధంగా, యోగి అనాసక్తుడై, సూత్ష్మ లక్షణాలు లేకుండా, ప్రకృతిని దాటి, రుద్ర లోకంలో మహిమ పొందుతాడు.
ఐశ్వర్యగుణసమ్ప్రాప్తం బ్రహ్మభూతన్తు తం ప్రభుమ్। దేవస్థానేషు సర్వేషు సర్వతస్తు నివర్త్తతే ।। ౧౨.
ఆ ప్రభువు, ఐశ్వర్య గుణాలు సంపాదించి, బ్రహ్మ స్వరూపుడై, దేవతల నివాసాలన్నింటినుండి, అన్నిచోట్లనుండి ఉపసంహరించుకుంటాడు.
పైశాచాంశచవ పిశాచాంశ్చ రాక్షసేన చ రాక్షసాన్ । గాన్ధర్వేణ చ గన్ధర్వాన్ కౌబేరేణ కుబేరజాన్ ।। ౧౨.
పిశాచ భాగంతో పిశాచులను, రాక్షస భాగంతో రాక్షసులను, గంధర్వ భాగంతో గంధర్వులను, కుబేర భాగంతో కుబేర వంశజులను పొందుతాడు.
ఇన్ద్రమైన్ద్రేణ స్థానేన సౌమ్యం సౌమ్యేన చైవ హి। ప్రజాపతిం తథా చైవ ప్రాజాపత్యేన సాధయేత్ ।। ౧౨.
ఇంద్ర స్థానం ద్వారా ఇంద్రుని, సౌమ్య స్థానం ద్వారా సోముని, అలాగే ప్రజాపతి స్థానం ద్వారా ప్రజాపతిని సాధిస్తాడు.
బ్రాహ్మం బ్రాహ్యేన చాప్యేవముపామన్త్రయతే ప్రభుమ్। తత్ర సక్తస్తు ఉన్మత్తస్తస్మాత్సర్వం ప్రవర్త్తతే ।। ౧౨.
అలాగే, బ్రాహ్మ స్థానం ద్వారా ప్రభువును ఆహ్వానిస్తాడు. అక్కడ ఆసక్తి కలిగి, ఉల్లాసంతో ఉండి, అక్కడి నుంచే అన్నీ ప్రవర్తిస్తాయి.
నిత్యం బ్రహ్మపరో యుక్తః స్థానాన్యేతాని వై త్యజేత్ । అసజ్యమానః స్థానేషు ద్విజః సర్వగతో భవేత్ ।। ౧౨.
ఎల్లప్పుడూ బ్రహ్మ పరుడై, నియమంగా ఉండి, ఈ స్థానాలను వదిలిపెడతాడు. స్థానాలలో ఆసక్తి లేకుండా, ద్విజుడు అన్నిచోట్ల వ్యాపించేవాడవుతాడు.
అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి ఐశ్వర్యగుణ విస్తరమ్। యేన యోగవిశేషేణ సర్వలోకానతిక్రమేత్ ।। ౧౩.
ఇప్పుడే నేను ఐశ్వర్య గుణాలను విస్తృతంగా వివరించబోతున్నాను. వాటి ద్వారా, ఒక ప్రత్యేక యోగంతో, యోగి అన్నీ లోకాలను దాటి పోగలడు.
తత్రాష్టగుణమైశ్వర్యం యోగినాం సముదాహృతమ్। తత్సర్వం క్రమయోగేన ఉచ్యమానం నిబోధత ।। ౧౩.
అక్కడ యోగులకు సంబంధించిన ఎనిమిది విధాల ఐశ్వర్యం వివరించబడింది. వాటన్నింటినీ క్రమంగా నేను చెప్పబోతున్నాను, మీరు వినండి.
అణిమా లఘిమా చైవ మహిమా ప్రాప్తిరేవ చ। ప్రాకామ్యజ్చైవ సర్వత్ర ఈశిత్వఞ్చైవ సర్వతః ।। ౧౩.
అణిమా, లఘిమా, మహిమా, ప్రాప్తి, ప్రాకామ్యము, అన్నిచోట్ల, అలాగే ఈశిత్వము అన్నిచోట్ల — ఇవే ఆ శక్తులు.
వశిత్వమథ సర్వత్ర యత్ర కామావసాయితా। తచ్చాపి వివిధం జ్ఞేయమైశ్వర్యం సర్వకామికమ్ ।। ౧౩.
అలాగే, వశిత్వము అన్నిచోట్ల, అక్కడ అన్ని కోరికలు నెరవేరే స్థితి ఉంటుంది. ఈ విధంగా, అనేకరకాల ఐశ్వర్యం, అన్నికోరికలు నెరవేర్చే శక్తి తెలుసుకోవాలి.
సావద్యం నిరవద్యం చ సూక్ష్మఞ్చైవ ప్రవర్త్తతే। సావద్యం నామ తత్తత్త్వం పఞ్చభూతాత్మకం స్మృతమ్ ।। ౧౩.
దోషంతో కూడినది, దోషం లేనిది, అలాగే సూత్ష్మమైనది కూడా ప్రవర్తిస్తాయి. దోషమున్నది అనేది, ఐదు భూతాలతో కూడినదిగా చెప్పబడింది.
నిరవద్యం తథా నామ పఞ్చభూతాత్మకం స్మృతమ్। ఇన్ద్రియాణి మనశ్చైవ అహహ్కారశ్చ వై స్మృతమ్ ।। ౧౩.
దోషం లేనిది కూడా ఐదు భూతాలతో కూడినదిగా, అలాగే ఇంద్రియాలు, మనస్సు, అహంకారంతో కూడినదిగా చెప్పబడింది.
తత్ర సూక్ష్మప్రవృత్తన్తు పఞ్చభూతాత్మకం పునః। ఇన్ద్రియాణి మనశ్చైవ బుద్ధ్యహఙ్కార సంజ్ఞితమ్ ।। ౧౩.
అక్కడ సూత్ష్మమైన ప్రవర్తన కూడా మళ్లీ ఐదు భూతాలు, ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారంతో కూడినదిగా చెప్పబడింది.
తథా సర్వమయఞ్చైవ ఆత్మస్థా ఖ్యాతిరేవ చ। సంయోగ ఏవం త్రిపిధః సూక్ష్మేష్వేవ ప్రవర్త్తతే ।। ౧౩.
అలాగే, అన్నింటినీ కలిపినదిగా, ఆత్మలో స్థిరమైన ఖ్యాతిగా ఉండే యోగం కూడా ఉంది. ఈ మూడు విధాల సంయోగం సూత్ష్మ స్థాయిలోనే జరుగుతుంది.
పునరష్టగుణస్యాపి తేష్వేవాథ ప్రవర్త్తతే। తస్య రూపం ప్రవక్ష్యామి యథాహ భగవాన్ ప్రభుః ।। ౧౩.
మళ్లీ, ఈ సూత్ష్మాలలోనే ఎనిమిది విధాల శక్తులు కూడా ప్రవర్తిస్తాయి. వాటి స్వరూపాన్ని, భగవంతుడు చెప్పినట్లు నేను వివరించబోతున్నాను.
త్రైలోక్యే సర్వబూతేషు జీవస్యానియతః స్మృతః। అణిమా చ యథావ్యక్తం సర్వం యత్ర ప్రతిష్ఠితమ్ ।। ౧౩.
మూడు లోకాలలో, అన్నీ జీవులలో ప్రాణశక్తి పరిమితి లేకుండా ఉందని చెప్పబడింది. అణిమా అనేది, కనిపించకపోయినా, అన్నీ దానిలో స్థిరంగా ఉంటాయి.
త్రైలోక్యే సర్వభూతానాం దుష్ప్రాప్యం సముదాహృతమ్। తచ్చాపి భవతి ప్రాప్యం ప్రథమం యోగినాం బలాత్ ।। ౧౩.
మూడు లోకాలలో, అన్నీ జీవులకు దుర్లభమైనదిగా చెప్పబడినదీ, యోగుల బలంతో మొదట సులభంగా లభిస్తుంది.
లమ్బనం ప్లవనం యోగే రూపమస్య సదా భవేత్ । శీఘ్రగం సర్వభూతేషు ద్వితీయం తత్పదం స్మృతమ్ ।। ౧౩.
యోగంలో, ఆధారం అవడం, ఎగిరిపోవడం ఇవి దాని రూపాలు. అన్నీ జీవుల్లో వేగంగా సంచరించడం రెండవ స్థితిగా గుర్తించబడింది.