వాయుపురాణమ్

ఏవం వై నియతాహారః ప్రాణాయామపరాయణః। జిత్వా జిత్వా సదా భూమిమారోహేత్తు సదా మునిః ।। ౧౧.

ఇలా, నియమితాహారం తీసుకుంటూ, ప్రాణాయామాన్ని ప్రధానంగా చేపట్టే ముని, మళ్లీ మళ్లీ తన మనస్సును జయిస్తూ, ఎప్పుడూ ధ్యానంలో నిలిచివుండాలి.

అజితా హి మహాభూమిర్దోషానుత్పాదయేద్బహూన్ । వివర్ద్ధయతి సమ్మోహం న రోహేదజితాం తతః ।। ౧౧.

ఇంకా జయించని భూమి అనేక దోషాలను కలిగిస్తుంది; అది మోహాన్ని పెంచుతుంది. అందువల్ల, జయించని వాడు ఎప్పుడూ భూమిపై ఎక్కకూడదు.

నాలేన తు యథా తోయం యన్త్రేణైవ బలాన్వితః। ఆపిబేత ప్రయత్నేన తథా వాయుఞ్జితశ్రమః ।। ౧౧.

యంత్రంతో బలంగా నీటిని పైకి లాగినట్లు, శ్రమతో కూడిన ప్రయత్నంతో వాయువును కూడా లోపలికి తీసుకోవాలి.

నాభ్యాం చ హృదయే చైవ కణ్ఠే ఉరసి చాననే। నాసాగ్రే తు తథా నేత్రే భ్రువోర్మధ్యేఽథ మూర్ద్ధని ।। ౧౧.

నాభి, హృదయం, గొంతు, ఛాతీ, నోరు, ముక్కు చివరు, కళ్ళు, కనుబొమ్మల మధ్య, తలపై—ఈ ప్రాంతాల్లో ధ్యానం చేయాలి.

కిఞ్చిదూర్ద్ధ్వం పరస్మింశ్చ ధారణా పరమా స్మృతా। ప్రాణాపానసమారోధాత్ ప్రాణాయామః స కథ్యతే ।। ౧౧.

ఇవి కంటే కొంచెం పైకి, మరింత లోతుగా మనస్సును స్థిరపరచడం అత్యుత్తమ ధారణగా చెప్పబడింది. ప్రాణ, అపానాలను నియంత్రించడం వలన దీనిని ప్రాణాయామం అంటారు.

మనసో ధారణా చైవ ధారణేతి ప్రకీర్తితా। నివృత్తి ర్విషయాణాన్తు ప్రత్యాహారస్తు సంజ్ఞితః ।। ౧౧.

మనస్సును ఏకాగ్రతతో నిలిపే ధారణను 'ధారణ' అంటారు. ఇంద్రియ విషయాల నుండి మనస్సును వెనక్కి తీసుకురావడాన్ని 'ప్రత్యాహారం' అంటారు.

సర్వేషాం సమవాయే తు సిద్ధిః స్యాద్యోగలక్షణా। తయోత్పన్నస్య యోగస్య ధ్యానం వై సిద్ధిలక్షణమ్। ధ్యానయుక్తః సదా పశ్యేదాత్మానం సూర్యచన్ద్రవత్ ।। ౧౧.

ఇవి అన్నీ కలిసినప్పుడు, యోగానికి లక్షణమైన సిద్ధి కలుగుతుంది. అలా వచ్చిన యోగానికి ధ్యానం సిద్ధి లక్షణం. ఎప్పుడూ ధ్యానంలో లీనమై ఉంటే, తనను తాను సూర్య చంద్రుల్లా స్పష్టంగా చూస్తాడు.

సత్త్వస్యానుపపత్తౌ తు దర్శనన్తు నవ విద్యతే। అదేశకాలయోగస్య దర్శనన్తు న విద్యతే ।। ౧౧.

శుద్ధత లేకపోతే దర్శనం కలగదు. సరైన స్థలం, సమయం కలిపి ఉండకపోతే కూడా దర్శనం కలుగదు.

అగ్న్యభ్యాశే వనే వాపి శుష్కపర్ణచయే తథా। జన్తువ్యాప్తే శ్మశానే వా జీర్ణగోష్ఠే చతుష్పథే ।। ౧౧.

అగ్ని దగ్గర, అడవిలో, ఎండిపోయిన ఆకుల గుట్టపై, జంతువులు ఎక్కువగా ఉన్న చోట, శ్మశానంలో, పాడైన గోశాలలో, రహదారి కూడలిలో—

సశబ్దే సభయే వాపి చైత్యవల్మీకసంచయే। ఉదపానే తథా నద్యాన్న బాధాతః కదాచన ।। ౧౧.

శబ్దం ఎక్కువగా ఉండే చోట, భయపడే ప్రదేశంలో, దేవాలయాలు లేదా పుట్టల దగ్గర, బావి వద్ద, నది ఒడ్డున—ఇలాంటి కలహరహిత ప్రదేశాలలో సాధన చేయకూడదు.

క్షుధావిష్స్తథాఽప్రితో న చ వ్యాకులచేతనః। యుఞ్జీత పరమం ధ్యానం యోగీ ధ్యానపరః సదా ।। ౧౧.

బాధపడే ఆకలి, విష ప్రభావం, కలతగల మనస్సు ఉన్నవాడు పరమధ్యానంలో లీనమవ్వకూడదు. యోగి ఎప్పుడూ ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.

ఏతాన్ దోషాన్ వినిశ్చిత్య ప్రమాదాద్యో యునక్తి వై। తస్య దోషాః ప్రకుప్యన్తి శరీరే విఘ్నకారకాః ।। ౧౧.

ఈ దోషాలను బాగా ఆలోచించకుండా, నిర్లక్ష్యంగా సాధనచేస్తే, అవే దోషాలు శరీరంలో పెరిగి, ఆటంకాలు కలిగిస్తాయి.

జడత్వం బధిరత్వం చ మూకత్వం చాధిగచ్ఛతి। అన్ధత్వం స్మృతిలోపశ్చ జరా రోగస్తథైవ చ ।। ౧౧.

అతడు మాంద్యం, చెవిటితనం, మూగతనం, అంధత్వం, జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం, వృద్ధాప్యం, వ్యాధి—ఇవి పొందుతాడు.

తస్య దోషాః ప్రకుప్యన్తి అజ్ఞానాద్యో యునక్తి వై। తస్మాజ్జ్ఞానేన శుద్ధేన యోగీ యుఞ్జేత్సమాహితః ।। ౧౧.

అజ్ఞానంతో సాధనచేసేవారికి దోషాలు మరింత పెరుగుతాయి. అందువల్ల యోగి శుద్ధమైన జ్ఞానంతో, ఏకాగ్రతతో సాధన చేయాలి.

అప్రమత్తః సదా చైవ న దోషాన్ ప్రాప్రుయాత్ వ్కచిత్ । తేషాం చికిత్సాం వక్ష్యామి దోషాణాం చ యథాక్రమమ్। యథా గచ్ఛన్తి తే దోషాః ప్రాణాయామసముత్థితాః ।। ౧౧.

ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండేవాడు ఎలాంటి దోషాలను పొందడు. ప్రాణాయామం వల్ల కలిగే దోషాలకు చికిత్సను, వాటి క్రమాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను.

స్నిగ్ధాం యవాగూమత్యుష్ణాం భుక్త్వాం తత్రావధారయేత్ । ఏతేన క్రమయోగేన వాతగుల్మం ప్రశామ్యతి ।। ౧౧.

వేడిగా, నెమ్మదిగా తయారుచేసిన యవగూదాన్ని తిని అక్కడే కూర్చుంటే, ఈ విధానంతో వాయువుకు సంబంధించిన వాయుగుండం తగ్గిపోతుంది.

గుదావర్త్తప్రతీకారమిదం కుర్య్యాచ్చికిత్సితమ్। భుక్త్వా దధి యవాగూర్వా వాయురూర్ద్ధ్వం తతో వ్రజేత ।। ౧౧.

గుదావర్తానికి ఇది మంచి చికిత్స. పెరుగు లేదా యవగూదాన్ని తిన్న తర్వాత, వాయువు పైకి కదులుతుంది.

వాయుగ్రంథిం తతో భిత్త్వా వాయుదేశే ప్రయోజయేత్ । తథాపి న విశేషః స్యాద్ధారణాం మూర్ధ్ని ధారయేత్ ।। ౧౧.

వాయుగ్రంథిని దాటి, వాయువు ఉన్న ప్రాంతంలో దృష్టిని పెట్టాలి. అయినా, దీనివల్ల ప్రత్యేకమైన ఫలితం ఉండదు. ఆ ధారణను తలపై నిలిపి ఉంచాలి.

యుఞ్జానస్య తనుం తస్య సత్తవస్థస్యైవ దేహినః। గుదావర్త్తప్రతీఘాతే ఏతత్ కుర్య్యాచ్చికిత్సితమ్ ।। ౧౧.

యోగాభ్యాసం చేస్తున్నవాడు, శరీరం సత్వగుణంతో నిండినప్పుడు, గుద్ద్వారంలో అడ్డంకి ఉంటే, దానికి తగిన చికిత్స చేయాలి.

సర్వగాత్రప్రకమ్పేన సమారబ్ధస్య యోగినః । ఇమాం చికిత్సాం కుర్వ్వీత తయా సంపద్యతే సుఖీ ।। ౧౧.

యోగి అభ్యాసం ప్రారంభించినప్పుడు, అన్ని అవయవాలు వణికితే, ఈ చికిత్సను చేయాలి. దీని వల్ల సుఖాన్ని పొందుతాడు.

మనసా యద్వ్రతం కిఞ్చిద్విష్టమ్భీకృత్య ధారయేత్। ఉరోద్ధాతే ఉరఃస్థానం కణ్ఠదేశే చ ధారయేత్ ।। ౧౧.

మనసులో ఏదైనా వ్రతాన్ని ఆచరించేటప్పుడు, దాన్ని బలంగా పట్టుకోవాలి. ఛాతీ పైకి లేపినప్పుడు, ఛాతీలోను, గొంతు ప్రాంతంలోను దాన్ని నిలిపి ఉంచాలి.

త్వచోఽవధాతే తాం వాచి బాధిర్యే శ్రోత్రయోస్తథా। జిహ్వాస్థానే తృషార్త్తస్తు అగ్రే స్నేహాంశ్చ తన్తుభిః। ఫలం వై చిన్తయేద్యోగీ తతః సంపద్యతే సుఖీ ।। ౧౧.

చర్మం పైకి లేచినప్పుడు, దాన్ని మాటలో నిలిపి ఉంచాలి. చెవుల్లో బద్ధిరత్వం ఉంటే, అక్కడ నిలిపి ఉంచాలి. నాలుక వద్ద దాహం ఉంటే, ముందుభాగంలో నూనెను దారాలతో వేయాలి. ఫలితాన్ని యోగి మనసులో ఆలోచించాలి. అప్పుడు సుఖాన్ని పొందుతాడు.

క్షయే కుష్ఠే సకీలాసే ధారయేత్సర్వసాత్వికీమ్। యస్మిన్ యస్మిన్ రజోదేశే తస్మిన్ యుక్తో వినిర్ద్దిశేత్ ।। ౧౧.

క్షయం, కుష్టు, కీళాసం వంటి వ్యాధులలో, సర్వసాత్విక లక్షణాలను నిలిపి ఉంచాలి. ఎక్కడెక్కడ రజోగుణ ప్రభావం ఉంటే, అక్కడ తగిన చికిత్స చేయాలి.

యోగోత్పన్నస్య విప్రస్య ఇదం కుర్యాచ్చికిత్సితమ్। వంశకీలేన మూర్ద్ధానం ధారయాణస్య తాడయేత్। మూర్ధ్ని కీలం ప్రతిష్ఠాప్య కాష్ఠం కాష్ఠేన తాడయేత్ ।। ౧౧.

యోగాన్ని సాధించిన బ్రాహ్మణుడికి ఈ విధంగా చికిత్స చేయాలి: తలపై వెదురు కీళిని ఉంచి, దాన్ని పట్టుకుని, తలపై కఠినంగా ముద్దడాలి. ఆ కీళిని తలపై ఉంచి, మరొక చెక్కతో దెబ్బతీయాలి.

భయభీతస్య సా సంజ్ఞా తతః ప్రత్యాగమిష్యతి। అథ వా లుప్తసంజ్ఞస్య హస్తాభ్యాం తత్ర ధారయేత్ ।। ౧౧.

భయంతో భయపడినవాడికి, చైతన్యం తిరిగి వస్తుంది. లేకపోతే, చైతన్యం కోల్పోయినవాడికి, ఆ ప్రాంతంలో చేతులతో ఒత్తాలి.

ప్రతిలభ్య తతః సంజ్ఞాం ధారణాం మూర్ధ్ని ధారయేత్। స్రిగ్ధమల్పం చ భుఞ్జీత తతః సంపద్యతే సుఖీ ।। ౧౧.

చైతన్యం తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ధారణను తలపై నిలిపి ఉంచాలి. కొద్దిగా నూనె కలిసిన ఆహారం తినాలి. అప్పుడు సుఖాన్ని పొందుతాడు.

అమానుషేణ సత్త్వేన యదా బుధ్యతి యోగవిత్ । దివం చ పృథివీఞ్చైవ వాయుమగ్నిం చ ధారయేత్ ।। ౧౧.

అమానుష శక్తితో యోగిని మేల్కొన్నప్పుడు, ఆకాశాన్ని, భూమిని, వాయువును, అగ్నిని తనలో నిలిపి ఉంచాలి.

ప్రాణాయామేన తత్సర్వం దహ్యమానం వశీభవేత్। అథాపి ప్రవిశేద్దేహం తతస్తం ప్రతిషేధయేత్ ।। ౧౧.

ప్రాణాయామంతో, ఏది కాలుతున్నదో అది తన వశంలోకి వస్తుంది. లేకపోతే, శరీరంలో ప్రవేశించినప్పుడు, దాన్ని అడ్డుకోవాలి.

తతః సంస్తభ్య యోగేన ధారయానస్య మూర్ద్ధాని। ప్రాణాయామాగ్నినా దగ్ధం తత్సర్వం విలయం వ్రజేత్ ।। ౧౧.

తర్వాత, యోగబలంతో తలపై నిలిపి ఉంచినప్పుడు, ప్రాణాయామాగ్నితో కాలినది అంతా లయమవుతుంది.