వాయుపురాణమ్

సమజానురేకజానురుత్తానః సుస్థితోఽపి చ। సమో దృఢాసనో భూత్వా సంహృత్య చరణావుభౌ ।। ౧౧.

రెండు మోకాళ్లు సమంగా ఉండగా, ఒక మోకాలు పైకి లేపి, శరీరాన్ని నేరుగా, స్థిరంగా ఉంచి, రెండు కాళ్లను కలిపి ఆసనం బలంగా చేయాలి.

సంవృతాస్యోఽవబద్ధాక్ష ఉరో విష్టభ్య చాగ్రతః। పార్ష్ణిభ్యాం వృషణే ఛాద్య తథా ప్రజననం తతః ।। ౧౧.

నోరు మూసి, కళ్లను స్థిరంగా ఉంచి, ఛాతీను ముందుకు ఉబ్బించి, మడమలతో వృషణాలను, అలాగే జననాంగాన్ని కప్పాలి.

కిఞ్చిదున్నామితశిరాః శిరో గ్రీవాం తథైవ చ। సమ్ప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చానవలోకయన్ ।। ౧౧.

తలను కొద్దిగా పైకి లేపి, మెడను కూడా అలాగే ఉంచి, తన ముక్కు చివరను చూస్తూ, ఎటు వైపూ చూడకుండా ఉండాలి.

తమః ప్రచ్ఛాద్య రజసా రజః సత్త్వేన చ్ఛాదయేత్ । తతః సత్త్వస్థితో భూత్వా యోగం యుఞ్జన్ సమాహితః ।। ౧౧.

అజ్ఞానాన్ని రజోగుణంతో, రజోగుణాన్ని సత్త్వగుణంతో కప్పి, ఆ తరువాత సత్త్వగుణంలో స్థిరంగా ఉండి, ఏకాగ్రతతో యోగాన్ని ఆచరించాలి.

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాంశ్చ మనః పఞ్చ స మారుతాన్। విగృహ్య సమవాయేవ ప్రత్యాహారముపక్రమేత్ ।। ౧౧.

ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు, మనస్సు, ఐదు ప్రాణవాయువులను వేరుచేసి, అన్నింటిని ఒకచోట చేర్చినట్లుగా, ప్రత్యాహారాన్ని ప్రారంభించాలి.

యస్తు ప్రత్యాహరేత్ కామాన్ కూర్మోఽఙ్గానీవ సర్వతః। తథాత్మరతిరేకస్థః పశ్యత్యాత్మానమాత్మని ।। ౧౧.

ఎవరు ఇంద్రియాలను కోరికల నుండి వెనక్కు తీసుకుంటారో, కూర్మం తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకున్నట్టు, వారు ఆత్మలో ఏకాగ్రతతో ఉండి, తనలోని ఆత్మను దర్శిస్తారు.

పూరయిత్వా శరీరన్తు స బాహ్యాభ్యన్తరం శుచిః। ఆకణ్ఠనాభియోగేన ప్రత్యాహారముపక్రమేత్ ।। ౧౧.

శరీరాన్ని లోపల బయట శుభ్రంగా ఉంచి, శ్వాసను కంఠం వరకు నింపిన తరువాత, ప్రత్యాహారాన్ని ప్రారంభించాలి.

కలామాత్రస్తు విజ్ఞేయో నిమేషోన్మేష ఏవ చ। తథా ద్వాదశమాత్రస్తు ప్రాణాయామో విధీయతే ।। ౧౧.

ఒక క్షణాన్ని కన్ను మూసే, తెరిచే సమయం అని తెలుసుకోవాలి. అలా పన్నెండు క్షణాల పాటు ప్రాణాయామం చేయాలని చెప్పబడింది.

ధారణా ద్వాదశాయామో యోగో వై ధారణాద్వయమ్। తథా వై యోగయుక్తశ్చ ఐశ్వర్యం ప్రతిపద్యతే । వీక్షతే పరమాత్మానం దీప్యమానం స్వతేజసా ।। ౧౧.

పన్నెండు క్షణాల పాటు ధారణ చేయాలి. ధారణ కంటే రెట్టింపు సమయం యోగం. యోగంతో ఉన్నవారు ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతారు. వారు తన స్వప్రకాశంతో వెలిగే పరమాత్మను దర్శిస్తారు.

ప్రాణాయామేన యుక్తస్య విప్రస్య నియతాత్మనః। సర్వే దోషాః ప్రణశ్యన్తి సత్త్వస్థశ్చైవ జాయతే ।। ౧౧.

ప్రాణాయామంలో నిష్ణాతుడై, తనను తాను నియంత్రించుకున్న బ్రాహ్మణునికి, అన్ని దోషాలు తొలగిపోతాయి. అతడు శుద్ధతలో స్థిరంగా ఉంటాడు.

ఏవం వై నియతాహారః ప్రాణాయామపరాయణః। జిత్వా జిత్వా సదా భూమిమారోహేత్తు సదా మునిః ।। ౧౧.

ఇలా, నియమితాహారం తీసుకుంటూ, ప్రాణాయామాన్ని ప్రధానంగా చేపట్టే ముని, మళ్లీ మళ్లీ తన మనస్సును జయిస్తూ, ఎప్పుడూ ధ్యానంలో నిలిచివుండాలి.

అజితా హి మహాభూమిర్దోషానుత్పాదయేద్బహూన్ । వివర్ద్ధయతి సమ్మోహం న రోహేదజితాం తతః ।। ౧౧.

ఇంకా జయించని భూమి అనేక దోషాలను కలిగిస్తుంది; అది మోహాన్ని పెంచుతుంది. అందువల్ల, జయించని వాడు ఎప్పుడూ భూమిపై ఎక్కకూడదు.

నాలేన తు యథా తోయం యన్త్రేణైవ బలాన్వితః। ఆపిబేత ప్రయత్నేన తథా వాయుఞ్జితశ్రమః ।। ౧౧.

యంత్రంతో బలంగా నీటిని పైకి లాగినట్లు, శ్రమతో కూడిన ప్రయత్నంతో వాయువును కూడా లోపలికి తీసుకోవాలి.

నాభ్యాం చ హృదయే చైవ కణ్ఠే ఉరసి చాననే। నాసాగ్రే తు తథా నేత్రే భ్రువోర్మధ్యేఽథ మూర్ద్ధని ।। ౧౧.

నాభి, హృదయం, గొంతు, ఛాతీ, నోరు, ముక్కు చివరు, కళ్ళు, కనుబొమ్మల మధ్య, తలపై—ఈ ప్రాంతాల్లో ధ్యానం చేయాలి.

కిఞ్చిదూర్ద్ధ్వం పరస్మింశ్చ ధారణా పరమా స్మృతా। ప్రాణాపానసమారోధాత్ ప్రాణాయామః స కథ్యతే ।। ౧౧.

ఇవి కంటే కొంచెం పైకి, మరింత లోతుగా మనస్సును స్థిరపరచడం అత్యుత్తమ ధారణగా చెప్పబడింది. ప్రాణ, అపానాలను నియంత్రించడం వలన దీనిని ప్రాణాయామం అంటారు.

మనసో ధారణా చైవ ధారణేతి ప్రకీర్తితా। నివృత్తి ర్విషయాణాన్తు ప్రత్యాహారస్తు సంజ్ఞితః ।। ౧౧.

మనస్సును ఏకాగ్రతతో నిలిపే ధారణను 'ధారణ' అంటారు. ఇంద్రియ విషయాల నుండి మనస్సును వెనక్కి తీసుకురావడాన్ని 'ప్రత్యాహారం' అంటారు.

సర్వేషాం సమవాయే తు సిద్ధిః స్యాద్యోగలక్షణా। తయోత్పన్నస్య యోగస్య ధ్యానం వై సిద్ధిలక్షణమ్। ధ్యానయుక్తః సదా పశ్యేదాత్మానం సూర్యచన్ద్రవత్ ।। ౧౧.

ఇవి అన్నీ కలిసినప్పుడు, యోగానికి లక్షణమైన సిద్ధి కలుగుతుంది. అలా వచ్చిన యోగానికి ధ్యానం సిద్ధి లక్షణం. ఎప్పుడూ ధ్యానంలో లీనమై ఉంటే, తనను తాను సూర్య చంద్రుల్లా స్పష్టంగా చూస్తాడు.

సత్త్వస్యానుపపత్తౌ తు దర్శనన్తు నవ విద్యతే। అదేశకాలయోగస్య దర్శనన్తు న విద్యతే ।। ౧౧.

శుద్ధత లేకపోతే దర్శనం కలగదు. సరైన స్థలం, సమయం కలిపి ఉండకపోతే కూడా దర్శనం కలుగదు.

అగ్న్యభ్యాశే వనే వాపి శుష్కపర్ణచయే తథా। జన్తువ్యాప్తే శ్మశానే వా జీర్ణగోష్ఠే చతుష్పథే ।। ౧౧.

అగ్ని దగ్గర, అడవిలో, ఎండిపోయిన ఆకుల గుట్టపై, జంతువులు ఎక్కువగా ఉన్న చోట, శ్మశానంలో, పాడైన గోశాలలో, రహదారి కూడలిలో—

సశబ్దే సభయే వాపి చైత్యవల్మీకసంచయే। ఉదపానే తథా నద్యాన్న బాధాతః కదాచన ।। ౧౧.

శబ్దం ఎక్కువగా ఉండే చోట, భయపడే ప్రదేశంలో, దేవాలయాలు లేదా పుట్టల దగ్గర, బావి వద్ద, నది ఒడ్డున—ఇలాంటి కలహరహిత ప్రదేశాలలో సాధన చేయకూడదు.

క్షుధావిష్స్తథాఽప్రితో న చ వ్యాకులచేతనః। యుఞ్జీత పరమం ధ్యానం యోగీ ధ్యానపరః సదా ।। ౧౧.

బాధపడే ఆకలి, విష ప్రభావం, కలతగల మనస్సు ఉన్నవాడు పరమధ్యానంలో లీనమవ్వకూడదు. యోగి ఎప్పుడూ ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.

ఏతాన్ దోషాన్ వినిశ్చిత్య ప్రమాదాద్యో యునక్తి వై। తస్య దోషాః ప్రకుప్యన్తి శరీరే విఘ్నకారకాః ।। ౧౧.

ఈ దోషాలను బాగా ఆలోచించకుండా, నిర్లక్ష్యంగా సాధనచేస్తే, అవే దోషాలు శరీరంలో పెరిగి, ఆటంకాలు కలిగిస్తాయి.

జడత్వం బధిరత్వం చ మూకత్వం చాధిగచ్ఛతి। అన్ధత్వం స్మృతిలోపశ్చ జరా రోగస్తథైవ చ ।। ౧౧.

అతడు మాంద్యం, చెవిటితనం, మూగతనం, అంధత్వం, జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం, వృద్ధాప్యం, వ్యాధి—ఇవి పొందుతాడు.

తస్య దోషాః ప్రకుప్యన్తి అజ్ఞానాద్యో యునక్తి వై। తస్మాజ్జ్ఞానేన శుద్ధేన యోగీ యుఞ్జేత్సమాహితః ।। ౧౧.

అజ్ఞానంతో సాధనచేసేవారికి దోషాలు మరింత పెరుగుతాయి. అందువల్ల యోగి శుద్ధమైన జ్ఞానంతో, ఏకాగ్రతతో సాధన చేయాలి.

అప్రమత్తః సదా చైవ న దోషాన్ ప్రాప్రుయాత్ వ్కచిత్ । తేషాం చికిత్సాం వక్ష్యామి దోషాణాం చ యథాక్రమమ్। యథా గచ్ఛన్తి తే దోషాః ప్రాణాయామసముత్థితాః ।। ౧౧.

ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండేవాడు ఎలాంటి దోషాలను పొందడు. ప్రాణాయామం వల్ల కలిగే దోషాలకు చికిత్సను, వాటి క్రమాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను.

స్నిగ్ధాం యవాగూమత్యుష్ణాం భుక్త్వాం తత్రావధారయేత్ । ఏతేన క్రమయోగేన వాతగుల్మం ప్రశామ్యతి ।। ౧౧.

వేడిగా, నెమ్మదిగా తయారుచేసిన యవగూదాన్ని తిని అక్కడే కూర్చుంటే, ఈ విధానంతో వాయువుకు సంబంధించిన వాయుగుండం తగ్గిపోతుంది.

గుదావర్త్తప్రతీకారమిదం కుర్య్యాచ్చికిత్సితమ్। భుక్త్వా దధి యవాగూర్వా వాయురూర్ద్ధ్వం తతో వ్రజేత ।। ౧౧.

గుదావర్తానికి ఇది మంచి చికిత్స. పెరుగు లేదా యవగూదాన్ని తిన్న తర్వాత, వాయువు పైకి కదులుతుంది.

వాయుగ్రంథిం తతో భిత్త్వా వాయుదేశే ప్రయోజయేత్ । తథాపి న విశేషః స్యాద్ధారణాం మూర్ధ్ని ధారయేత్ ।। ౧౧.

వాయుగ్రంథిని దాటి, వాయువు ఉన్న ప్రాంతంలో దృష్టిని పెట్టాలి. అయినా, దీనివల్ల ప్రత్యేకమైన ఫలితం ఉండదు. ఆ ధారణను తలపై నిలిపి ఉంచాలి.

యుఞ్జానస్య తనుం తస్య సత్తవస్థస్యైవ దేహినః। గుదావర్త్తప్రతీఘాతే ఏతత్ కుర్య్యాచ్చికిత్సితమ్ ।। ౧౧.

యోగాభ్యాసం చేస్తున్నవాడు, శరీరం సత్వగుణంతో నిండినప్పుడు, గుద్ద్వారంలో అడ్డంకి ఉంటే, దానికి తగిన చికిత్స చేయాలి.