వాయుపురాణమ్

ప్రయోజనాని చత్వారి ప్రాణాయామస్య విద్ధివై। శాన్తిః ప్రశాన్తిర్దీప్తిశ్చ ప్రసాదశ్చ చతుష్టయమ్ ।। ౧౧.

ప్రాణాయామానికి నాలుగు ముఖ్యమైన ప్రయోజనాలు ఉన్నాయని తెలుసుకో: శాంతి, పరమ శాంతి, ప్రకాశం, స్పష్టత—ఈ నాలుగు.

ఘోరాకారశివానాన్తు కర్మణాం ఫలసమ్భవమ్। స్వయంకృతాని కాలేన ఇహాముత్ర చ దేహినామ్ ।। ౧౧.

భయంకరమైన పనులు గానీ, శుభమైన పనులు గానీ, జీవులు తాము చేసిన వాటి ఫలితాన్ని కాలక్రమంలో ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ అనుభవిస్తారు.

పితృమాతృ ప్రదుష్టానాం జ్ఞాతిసమ్బన్ధిసఙ్కరైః। క్షపణం హి కషాయాణాం పాపానాం శాన్తిరుచ్యతే ।। ౧౧.

తండ్రి తల్లిని బాధించినవారు, బంధువులతో సంబంధాలను కలుషితం చేసినవారు చేసిన పాపాలు పోయి, చెడు శాంతించడమే వారికి ప్రాయశ్చిత్తంగా చెప్పబడింది.

లోభమానాత్మకానాం హి పాపానామపి సంయమః । ఇహాముత్ర హితార్థాయ ప్రశాన్తిస్తప ఉచ్యతే ।। ౧౧.

లోభం, అహంకారం వల్ల పాపాలు చేసినవారు, ఆ పాపాల నివారణకు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ శాంతి కలిగించేందుకు ఆత్మనిగ్రహమే తపస్సు అని చెప్పబడింది.

సూర్యేన్దుగ్రహతారాణాం తుల్యస్తు విషయో భవేత్। ఋషీణాఞ్చ ప్రసిద్ధానాం జ్ఞానవిజ్ఞానసమ్పదామ్ ।। ౧౧.

సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలకు ఉన్న స్థానం, జ్ఞానం, విజ్ఞానం సంపన్నులైన ప్రసిద్ధ ఋషులకు కూడా సమానంగా ఉంటుంది.

అతీతానాగతానాఞ్చ దర్శనం సామ్ప్రతస్య చ । బుద్ధస్య సమతాం యాన్తి దీప్తిః స్యాత్తప ఉచ్యతే ।। ౧౧.

గతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం అన్నీ సమంగా చూడగలిగే స్థితి కలిగినవారికి వచ్చే ప్రకాశమే తపస్సు అని చెప్పబడింది.

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాంశ్చ మనః పఞ్చ చ మారుతాన్ । ప్రసాదయతి యేనాసౌ ప్రసాద ఇతి సంజ్ఞితః ।। ౧౧.

ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు, మనస్సు, ఐదు ప్రాణవాయువులను ఎవరు శాంతింపజేస్తారో, ఆ స్థితినే ప్రశాంతత అని అంటారు.

ఇత్యేష ధర్మః ప్రథమః ప్రాణాయామశ్చతుర్విధః। సన్నికృష్టఫలో జ్ఞేయః సద్యఃకాలప్రసాదజః ।। ౧౧.

ఇదే మొదటి ధర్మం. నాలుగు విధాలుగా ప్రాణాయామాన్ని ఆచరించడం వల్ల వెంటనే ఫలితాలు లభించి, మనస్సు ప్రశాంతమవుతుంది.

అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి ప్రాణాయామస్య లక్షణమ్। ఆసనం చ యథాతత్త్వం యుఞ్జతో యోగమేవ చ ।। ౧౧.

ఇప్పుడు ప్రాణాయామ లక్షణాలు, యోగానికి తగిన ఆసనాన్ని, యోగాన్ని ఎలా సాధించాలో వివరంగా చెబుతాను.

ఓఙ్కారం ప్రథమం కృత్వా చన్ద్రసూయౌం ప్రణమ్య చ। ఆసనం స్వస్తికం కృత్వా పఝమర్ద్ధాసనన్తథా ।। ౧౧.

ముందుగా ఓం అనే అక్షరాన్ని ఉచ్చరించి, చంద్రుడిని, సూర్యుడిని నమస్కరించి, స్వస్తికాసనాన్ని లేదా అర్ధపద్మాసనాన్ని వేసుకోవాలి.

సమజానురేకజానురుత్తానః సుస్థితోఽపి చ। సమో దృఢాసనో భూత్వా సంహృత్య చరణావుభౌ ।। ౧౧.

రెండు మోకాళ్లు సమంగా ఉండగా, ఒక మోకాలు పైకి లేపి, శరీరాన్ని నేరుగా, స్థిరంగా ఉంచి, రెండు కాళ్లను కలిపి ఆసనం బలంగా చేయాలి.

సంవృతాస్యోఽవబద్ధాక్ష ఉరో విష్టభ్య చాగ్రతః। పార్ష్ణిభ్యాం వృషణే ఛాద్య తథా ప్రజననం తతః ।। ౧౧.

నోరు మూసి, కళ్లను స్థిరంగా ఉంచి, ఛాతీను ముందుకు ఉబ్బించి, మడమలతో వృషణాలను, అలాగే జననాంగాన్ని కప్పాలి.

కిఞ్చిదున్నామితశిరాః శిరో గ్రీవాం తథైవ చ। సమ్ప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చానవలోకయన్ ।। ౧౧.

తలను కొద్దిగా పైకి లేపి, మెడను కూడా అలాగే ఉంచి, తన ముక్కు చివరను చూస్తూ, ఎటు వైపూ చూడకుండా ఉండాలి.

తమః ప్రచ్ఛాద్య రజసా రజః సత్త్వేన చ్ఛాదయేత్ । తతః సత్త్వస్థితో భూత్వా యోగం యుఞ్జన్ సమాహితః ।। ౧౧.

అజ్ఞానాన్ని రజోగుణంతో, రజోగుణాన్ని సత్త్వగుణంతో కప్పి, ఆ తరువాత సత్త్వగుణంలో స్థిరంగా ఉండి, ఏకాగ్రతతో యోగాన్ని ఆచరించాలి.

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాంశ్చ మనః పఞ్చ స మారుతాన్। విగృహ్య సమవాయేవ ప్రత్యాహారముపక్రమేత్ ।। ౧౧.

ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు, మనస్సు, ఐదు ప్రాణవాయువులను వేరుచేసి, అన్నింటిని ఒకచోట చేర్చినట్లుగా, ప్రత్యాహారాన్ని ప్రారంభించాలి.

యస్తు ప్రత్యాహరేత్ కామాన్ కూర్మోఽఙ్గానీవ సర్వతః। తథాత్మరతిరేకస్థః పశ్యత్యాత్మానమాత్మని ।। ౧౧.

ఎవరు ఇంద్రియాలను కోరికల నుండి వెనక్కు తీసుకుంటారో, కూర్మం తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకున్నట్టు, వారు ఆత్మలో ఏకాగ్రతతో ఉండి, తనలోని ఆత్మను దర్శిస్తారు.

పూరయిత్వా శరీరన్తు స బాహ్యాభ్యన్తరం శుచిః। ఆకణ్ఠనాభియోగేన ప్రత్యాహారముపక్రమేత్ ।। ౧౧.

శరీరాన్ని లోపల బయట శుభ్రంగా ఉంచి, శ్వాసను కంఠం వరకు నింపిన తరువాత, ప్రత్యాహారాన్ని ప్రారంభించాలి.

కలామాత్రస్తు విజ్ఞేయో నిమేషోన్మేష ఏవ చ। తథా ద్వాదశమాత్రస్తు ప్రాణాయామో విధీయతే ।। ౧౧.

ఒక క్షణాన్ని కన్ను మూసే, తెరిచే సమయం అని తెలుసుకోవాలి. అలా పన్నెండు క్షణాల పాటు ప్రాణాయామం చేయాలని చెప్పబడింది.

ధారణా ద్వాదశాయామో యోగో వై ధారణాద్వయమ్। తథా వై యోగయుక్తశ్చ ఐశ్వర్యం ప్రతిపద్యతే । వీక్షతే పరమాత్మానం దీప్యమానం స్వతేజసా ।। ౧౧.

పన్నెండు క్షణాల పాటు ధారణ చేయాలి. ధారణ కంటే రెట్టింపు సమయం యోగం. యోగంతో ఉన్నవారు ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతారు. వారు తన స్వప్రకాశంతో వెలిగే పరమాత్మను దర్శిస్తారు.

ప్రాణాయామేన యుక్తస్య విప్రస్య నియతాత్మనః। సర్వే దోషాః ప్రణశ్యన్తి సత్త్వస్థశ్చైవ జాయతే ।। ౧౧.

ప్రాణాయామంలో నిష్ణాతుడై, తనను తాను నియంత్రించుకున్న బ్రాహ్మణునికి, అన్ని దోషాలు తొలగిపోతాయి. అతడు శుద్ధతలో స్థిరంగా ఉంటాడు.

ఏవం వై నియతాహారః ప్రాణాయామపరాయణః। జిత్వా జిత్వా సదా భూమిమారోహేత్తు సదా మునిః ।। ౧౧.

ఇలా, నియమితాహారం తీసుకుంటూ, ప్రాణాయామాన్ని ప్రధానంగా చేపట్టే ముని, మళ్లీ మళ్లీ తన మనస్సును జయిస్తూ, ఎప్పుడూ ధ్యానంలో నిలిచివుండాలి.

అజితా హి మహాభూమిర్దోషానుత్పాదయేద్బహూన్ । వివర్ద్ధయతి సమ్మోహం న రోహేదజితాం తతః ।। ౧౧.

ఇంకా జయించని భూమి అనేక దోషాలను కలిగిస్తుంది; అది మోహాన్ని పెంచుతుంది. అందువల్ల, జయించని వాడు ఎప్పుడూ భూమిపై ఎక్కకూడదు.

నాలేన తు యథా తోయం యన్త్రేణైవ బలాన్వితః। ఆపిబేత ప్రయత్నేన తథా వాయుఞ్జితశ్రమః ।। ౧౧.

యంత్రంతో బలంగా నీటిని పైకి లాగినట్లు, శ్రమతో కూడిన ప్రయత్నంతో వాయువును కూడా లోపలికి తీసుకోవాలి.

నాభ్యాం చ హృదయే చైవ కణ్ఠే ఉరసి చాననే। నాసాగ్రే తు తథా నేత్రే భ్రువోర్మధ్యేఽథ మూర్ద్ధని ।। ౧౧.

నాభి, హృదయం, గొంతు, ఛాతీ, నోరు, ముక్కు చివరు, కళ్ళు, కనుబొమ్మల మధ్య, తలపై—ఈ ప్రాంతాల్లో ధ్యానం చేయాలి.

కిఞ్చిదూర్ద్ధ్వం పరస్మింశ్చ ధారణా పరమా స్మృతా। ప్రాణాపానసమారోధాత్ ప్రాణాయామః స కథ్యతే ।। ౧౧.

ఇవి కంటే కొంచెం పైకి, మరింత లోతుగా మనస్సును స్థిరపరచడం అత్యుత్తమ ధారణగా చెప్పబడింది. ప్రాణ, అపానాలను నియంత్రించడం వలన దీనిని ప్రాణాయామం అంటారు.

మనసో ధారణా చైవ ధారణేతి ప్రకీర్తితా। నివృత్తి ర్విషయాణాన్తు ప్రత్యాహారస్తు సంజ్ఞితః ।। ౧౧.

మనస్సును ఏకాగ్రతతో నిలిపే ధారణను 'ధారణ' అంటారు. ఇంద్రియ విషయాల నుండి మనస్సును వెనక్కి తీసుకురావడాన్ని 'ప్రత్యాహారం' అంటారు.

సర్వేషాం సమవాయే తు సిద్ధిః స్యాద్యోగలక్షణా। తయోత్పన్నస్య యోగస్య ధ్యానం వై సిద్ధిలక్షణమ్। ధ్యానయుక్తః సదా పశ్యేదాత్మానం సూర్యచన్ద్రవత్ ।। ౧౧.

ఇవి అన్నీ కలిసినప్పుడు, యోగానికి లక్షణమైన సిద్ధి కలుగుతుంది. అలా వచ్చిన యోగానికి ధ్యానం సిద్ధి లక్షణం. ఎప్పుడూ ధ్యానంలో లీనమై ఉంటే, తనను తాను సూర్య చంద్రుల్లా స్పష్టంగా చూస్తాడు.

సత్త్వస్యానుపపత్తౌ తు దర్శనన్తు నవ విద్యతే। అదేశకాలయోగస్య దర్శనన్తు న విద్యతే ।। ౧౧.

శుద్ధత లేకపోతే దర్శనం కలగదు. సరైన స్థలం, సమయం కలిపి ఉండకపోతే కూడా దర్శనం కలుగదు.

అగ్న్యభ్యాశే వనే వాపి శుష్కపర్ణచయే తథా। జన్తువ్యాప్తే శ్మశానే వా జీర్ణగోష్ఠే చతుష్పథే ।। ౧౧.

అగ్ని దగ్గర, అడవిలో, ఎండిపోయిన ఆకుల గుట్టపై, జంతువులు ఎక్కువగా ఉన్న చోట, శ్మశానంలో, పాడైన గోశాలలో, రహదారి కూడలిలో—