వాయుపురాణమ్

యథా సింహో గజో వాపి వశ్యత్వాదవతిష్ఠతే। అభయాయ మనుష్యాణాం మృగేభ్యః సంప్రవర్త్తతే ।। ౧౦.

శిక్షణ పొందిన సింహం లేదా ఏనుగు ఎలా నిలబడిపోతుందో, అడవి జంతువుల నుండి మనుషులను ఎలా కాపాడుతుందో, అలాగే నియంత్రితమైన ప్రాణం కూడా రక్షణనిస్తుంది.

యథా పరిచితశ్చాయం వాయుర్వై విశ్వతోముఖః। పరిధ్యాయమానః సంరుద్ధః శరీరే కిల్బిషం దహత్ ।। ౧౦.

ఈ వాయువు అన్ని వైపులా వ్యాపించి ఉండి, దాన్ని నియంత్రించి శరీరంలో నిలిపితే, అది లోపాల్ని కాల్చివేస్తుంది.

ప్రాణాయామేన యుక్తస్య విప్రస్య నియతాత్మనః। సర్వే దోషాః ప్రణశ్యన్తి సత్త్వస్థశ్చైవ జాయతే ।। ౧౦.

ప్రాణాయామంలో నిష్ణాతుడైన, నియమితమైన జ్ఞానికి అన్ని దోషాలు నశిస్తాయి. అతడు శుద్ధమైన స్థితిలో నిలబడతాడు.

తపాంసి యాని తప్యన్తే వ్రతాని నియమాశ్చ యే। సర్వయజ్ఞఫలఞ్చైవ ప్రాణాయామశ్చ తత్సమః ।। ౧౦.

ఎన్ని తపస్సులు చేసినా, ఎన్ని వ్రతాలు, నియమాలు పాటించినా, అన్ని యజ్ఞఫలితాలకూ ప్రాణాయామం సమానమే.

అబ్బిన్దుం యః కుశాగ్రేణ మాసి మాసి సమశ్రుతే। సంవత్సరశతం సాగ్రం ప్రాణాయామఞ్చ తత్సమమ్ ।। ౧౦.

ఒకడు నెల నెలకూ దర్భ పుల్లపై నీటి బొట్టు ఉంచుతూ వంద సంవత్సరాలు చేసిన తపస్సుకూ, ప్రాణాయామం సమానమే.

ప్రాణాయామైర్దహేర్దోషాన్ ధారణాభిశ్చ కిల్బిషమ్। ప్రత్యాహారేణ విషయాన్ ధ్యానేనానాశ్వరాన్ గుణాన్ ।। ౧౦.

ప్రాణాయామం వల్ల దోషాలు కాలిపోతాయి; ధారణ వల్ల పాపాలు నశిస్తాయి; ప్రత్యాహారం వల్ల ఇంద్రియాలు అదుపులోకి వస్తాయి; ధ్యానం వల్ల నశ్వరమైన గుణాలు పోతాయి.

తస్మాద్యుక్తః సదా యోగీ ప్రాణాయామపరో భవేత్ । సర్వపాపవిశుద్ధాత్మా పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి ।। ౧౦.

అందువల్ల ఎప్పుడూ యోగంలో నిమగ్నుడై, ప్రాణాయామాన్ని ఆచరిస్తూ, అన్ని పాపాలనుండి శుద్ధమైన మనస్సుతో ఉన్నవాడు పరబ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.

ఏకం మహాన్తం దివసమహోరాత్రమథాపి వా। అర్ద్ధమాసం తథా మాసమయనాబ్దయుగాని చ ।। ౧౧.

ఒక రోజు, ఒక గొప్ప పగలు-రాత్రి, లేదా అరమాసం, ఒక నెల, ఒక సంవత్సరం, లేదా ఒక యుగం కూడా—

మహాయుగసహస్రాణి ఋషయస్తపసి స్థితాః। ఉపాసతే మహాత్మానః ప్రాణం దివ్యేన చక్షుషా ।। ౧౧.

వెయ్యి మహాయుగాలు తపస్సులో నిలబడిన ఋషులు, దివ్య దృష్టితో ప్రాణాన్ని పూజిస్తారు.

అతఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి ప్రాణాయామప్రయోజనమ్। ఫలఞ్చైవ విశేషేణ యథాహ భగవాన్ ప్రభుః ।। ౧౧.

ఇప్పుడు ప్రాణాయామానికి ఉద్దేశ్యాన్ని, దాని విశేష ఫలితాన్ని, భగవంతుడు చెప్పిన విధంగా వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.

ప్రయోజనాని చత్వారి ప్రాణాయామస్య విద్ధివై। శాన్తిః ప్రశాన్తిర్దీప్తిశ్చ ప్రసాదశ్చ చతుష్టయమ్ ।। ౧౧.

ప్రాణాయామానికి నాలుగు ముఖ్యమైన ప్రయోజనాలు ఉన్నాయని తెలుసుకో: శాంతి, పరమ శాంతి, ప్రకాశం, స్పష్టత—ఈ నాలుగు.

ఘోరాకారశివానాన్తు కర్మణాం ఫలసమ్భవమ్। స్వయంకృతాని కాలేన ఇహాముత్ర చ దేహినామ్ ।। ౧౧.

భయంకరమైన పనులు గానీ, శుభమైన పనులు గానీ, జీవులు తాము చేసిన వాటి ఫలితాన్ని కాలక్రమంలో ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ అనుభవిస్తారు.

పితృమాతృ ప్రదుష్టానాం జ్ఞాతిసమ్బన్ధిసఙ్కరైః। క్షపణం హి కషాయాణాం పాపానాం శాన్తిరుచ్యతే ।। ౧౧.

తండ్రి తల్లిని బాధించినవారు, బంధువులతో సంబంధాలను కలుషితం చేసినవారు చేసిన పాపాలు పోయి, చెడు శాంతించడమే వారికి ప్రాయశ్చిత్తంగా చెప్పబడింది.

లోభమానాత్మకానాం హి పాపానామపి సంయమః । ఇహాముత్ర హితార్థాయ ప్రశాన్తిస్తప ఉచ్యతే ।। ౧౧.

లోభం, అహంకారం వల్ల పాపాలు చేసినవారు, ఆ పాపాల నివారణకు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ శాంతి కలిగించేందుకు ఆత్మనిగ్రహమే తపస్సు అని చెప్పబడింది.

సూర్యేన్దుగ్రహతారాణాం తుల్యస్తు విషయో భవేత్। ఋషీణాఞ్చ ప్రసిద్ధానాం జ్ఞానవిజ్ఞానసమ్పదామ్ ।। ౧౧.

సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలకు ఉన్న స్థానం, జ్ఞానం, విజ్ఞానం సంపన్నులైన ప్రసిద్ధ ఋషులకు కూడా సమానంగా ఉంటుంది.

అతీతానాగతానాఞ్చ దర్శనం సామ్ప్రతస్య చ । బుద్ధస్య సమతాం యాన్తి దీప్తిః స్యాత్తప ఉచ్యతే ।। ౧౧.

గతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం అన్నీ సమంగా చూడగలిగే స్థితి కలిగినవారికి వచ్చే ప్రకాశమే తపస్సు అని చెప్పబడింది.

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాంశ్చ మనః పఞ్చ చ మారుతాన్ । ప్రసాదయతి యేనాసౌ ప్రసాద ఇతి సంజ్ఞితః ।। ౧౧.

ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు, మనస్సు, ఐదు ప్రాణవాయువులను ఎవరు శాంతింపజేస్తారో, ఆ స్థితినే ప్రశాంతత అని అంటారు.

ఇత్యేష ధర్మః ప్రథమః ప్రాణాయామశ్చతుర్విధః। సన్నికృష్టఫలో జ్ఞేయః సద్యఃకాలప్రసాదజః ।। ౧౧.

ఇదే మొదటి ధర్మం. నాలుగు విధాలుగా ప్రాణాయామాన్ని ఆచరించడం వల్ల వెంటనే ఫలితాలు లభించి, మనస్సు ప్రశాంతమవుతుంది.

అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి ప్రాణాయామస్య లక్షణమ్। ఆసనం చ యథాతత్త్వం యుఞ్జతో యోగమేవ చ ।। ౧౧.

ఇప్పుడు ప్రాణాయామ లక్షణాలు, యోగానికి తగిన ఆసనాన్ని, యోగాన్ని ఎలా సాధించాలో వివరంగా చెబుతాను.

ఓఙ్కారం ప్రథమం కృత్వా చన్ద్రసూయౌం ప్రణమ్య చ। ఆసనం స్వస్తికం కృత్వా పఝమర్ద్ధాసనన్తథా ।। ౧౧.

ముందుగా ఓం అనే అక్షరాన్ని ఉచ్చరించి, చంద్రుడిని, సూర్యుడిని నమస్కరించి, స్వస్తికాసనాన్ని లేదా అర్ధపద్మాసనాన్ని వేసుకోవాలి.

సమజానురేకజానురుత్తానః సుస్థితోఽపి చ। సమో దృఢాసనో భూత్వా సంహృత్య చరణావుభౌ ।। ౧౧.

రెండు మోకాళ్లు సమంగా ఉండగా, ఒక మోకాలు పైకి లేపి, శరీరాన్ని నేరుగా, స్థిరంగా ఉంచి, రెండు కాళ్లను కలిపి ఆసనం బలంగా చేయాలి.

సంవృతాస్యోఽవబద్ధాక్ష ఉరో విష్టభ్య చాగ్రతః। పార్ష్ణిభ్యాం వృషణే ఛాద్య తథా ప్రజననం తతః ।। ౧౧.

నోరు మూసి, కళ్లను స్థిరంగా ఉంచి, ఛాతీను ముందుకు ఉబ్బించి, మడమలతో వృషణాలను, అలాగే జననాంగాన్ని కప్పాలి.

కిఞ్చిదున్నామితశిరాః శిరో గ్రీవాం తథైవ చ। సమ్ప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చానవలోకయన్ ।। ౧౧.

తలను కొద్దిగా పైకి లేపి, మెడను కూడా అలాగే ఉంచి, తన ముక్కు చివరను చూస్తూ, ఎటు వైపూ చూడకుండా ఉండాలి.

తమః ప్రచ్ఛాద్య రజసా రజః సత్త్వేన చ్ఛాదయేత్ । తతః సత్త్వస్థితో భూత్వా యోగం యుఞ్జన్ సమాహితః ।। ౧౧.

అజ్ఞానాన్ని రజోగుణంతో, రజోగుణాన్ని సత్త్వగుణంతో కప్పి, ఆ తరువాత సత్త్వగుణంలో స్థిరంగా ఉండి, ఏకాగ్రతతో యోగాన్ని ఆచరించాలి.

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాంశ్చ మనః పఞ్చ స మారుతాన్। విగృహ్య సమవాయేవ ప్రత్యాహారముపక్రమేత్ ।। ౧౧.

ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు, మనస్సు, ఐదు ప్రాణవాయువులను వేరుచేసి, అన్నింటిని ఒకచోట చేర్చినట్లుగా, ప్రత్యాహారాన్ని ప్రారంభించాలి.

యస్తు ప్రత్యాహరేత్ కామాన్ కూర్మోఽఙ్గానీవ సర్వతః। తథాత్మరతిరేకస్థః పశ్యత్యాత్మానమాత్మని ।। ౧౧.

ఎవరు ఇంద్రియాలను కోరికల నుండి వెనక్కు తీసుకుంటారో, కూర్మం తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకున్నట్టు, వారు ఆత్మలో ఏకాగ్రతతో ఉండి, తనలోని ఆత్మను దర్శిస్తారు.

పూరయిత్వా శరీరన్తు స బాహ్యాభ్యన్తరం శుచిః। ఆకణ్ఠనాభియోగేన ప్రత్యాహారముపక్రమేత్ ।। ౧౧.

శరీరాన్ని లోపల బయట శుభ్రంగా ఉంచి, శ్వాసను కంఠం వరకు నింపిన తరువాత, ప్రత్యాహారాన్ని ప్రారంభించాలి.

కలామాత్రస్తు విజ్ఞేయో నిమేషోన్మేష ఏవ చ। తథా ద్వాదశమాత్రస్తు ప్రాణాయామో విధీయతే ।। ౧౧.

ఒక క్షణాన్ని కన్ను మూసే, తెరిచే సమయం అని తెలుసుకోవాలి. అలా పన్నెండు క్షణాల పాటు ప్రాణాయామం చేయాలని చెప్పబడింది.

ధారణా ద్వాదశాయామో యోగో వై ధారణాద్వయమ్। తథా వై యోగయుక్తశ్చ ఐశ్వర్యం ప్రతిపద్యతే । వీక్షతే పరమాత్మానం దీప్యమానం స్వతేజసా ।। ౧౧.

పన్నెండు క్షణాల పాటు ధారణ చేయాలి. ధారణ కంటే రెట్టింపు సమయం యోగం. యోగంతో ఉన్నవారు ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతారు. వారు తన స్వప్రకాశంతో వెలిగే పరమాత్మను దర్శిస్తారు.