వాయుపురాణమ్

ఏతే యే వై మయా మృష్టా విరూపా నీలలేహితాః । సహస్రాణాం సహస్రన్తు ఆత్మనోపమనిశ్చితాః ।। ౧౦.

నేను సృష్టించిన వీరు, వికలాంగులు, నీల ఎరుపు రంగు కలిగినవారు, వేల కొద్దీ, నా స్వరూపాన్ని పోలి ఉన్నవారు.

ఏతే దేవా భవిష్యన్తి రూద్రా నామ మహాబలాః। పృథివ్యామన్తారీక్షే చ రుద్రనామ్నా ప్రతిశ్రుతాః ।। ౧౦.

వీరు దేవతలు అయి, మహాబలశాలి రుద్రులు అవుతారు. భూమిపై, ఆకాశంలో 'రుద్ర' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతారు.

శతరుద్రసమామ్నాతా భవిష్యన్తీహ యజ్ఞియాః। యజ్ఞభాజో భవిష్యన్తి సర్వే దేవయుగైః సహ ।। ౧౦.

వంద రుద్రులు యజ్ఞాలకు యోగ్యులు అవుతారు. వారు దేవతలతో కలిసి యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతారు.

మన్వన్తరేషు యే దేవా భవిష్యన్తీహ చ్ఛన్దజాః। తైః సార్ద్ధమీజ్యమానాస్తే స్థాస్యన్తీహ యుగక్షయాత్ ।। ౧౦.

మన్వంతరాలలో, ఇక్కడ సంకల్పంతో పుట్టిన దేవతలు, వారితో కలిసి ఆరాధించబడితే, యుగాంతం వరకు ఇక్కడ ఉంటారు.

ఏవముక్తస్తదా బ్రహ్మా మహాదేవేన ధీమతా। ప్రత్యువాచ తదా భీమం హృష్యమాణః ప్రజాపతిః ।। ౧౦.

అప్పుడు మహాదేవుడు ఇలా చెప్పినపుడు, ప్రాణికర్త అయిన బ్రహ్మ భయంకరుడైన వానిని ఆనందంతో సమాధానమిచ్చాడు.

ఏవం భవతు భద్రం తే యథా తే వ్యాహృతం ప్రభో। బ్రహ్మణా సమనుజ్ఞా తే సదా సర్వమభూత్ కిల ।। ౧౦.

అలా జరగాలని, నీకు శుభం కలగాలని కోరుతున్నాను, ప్రభూ. నీవు చెప్పినట్లే, బ్రహ్మదేవుడు అనుమతి ఇచ్చినందువల్ల, నీకు ఎప్పుడూ అన్నీ సిద్ధించాయి.

తతఃప్రభృతి దేవేశో న ప్రాసూయత వై ప్రజాః। ఊర్ద్ధ్వరేతాః స్థితః స్థాణుర్యావదాభూతసంప్లవమ్। యస్మాచ్చోక్తం స్థితోఽస్మీతి తతః స్థాణురితి స్మృతః ।। ౧౦.

ఆ సమయం నుండి దేవతల అధిపతి సంతానం కలగనివ్వలేదు. ఆయన బ్రహ్మచర్యంలో నిలిచి, స్థిరంగా నిలబడి, సృష్టి అంతం అయ్యే వరకు అచలుడిగా ఉన్నాడు. "నేను స్థిరంగా ఉన్నాను" అని ఆయన చెప్పినందువల్ల ఆయనను స్థాణు అని పిలుస్తారు.

జ్ఞానం వైరాగ్యమైశ్వర్యం తపః సచత్యం క్షమా ధృతిః। స్రష్టృత్వమాత్మసమ్బోధస్త్వధిష్ఠాతృత్వమేవ చ। అథ యాని దశైతాని నిత్యన్తిష్ఠన్తి శఙ్కరే ।। ౧౦.

జ్ఞానం, విరక్తి, ఐశ్వర్యం, తపస్సు, సత్యం, సహనం, ధైర్యం, సృష్టి శక్తి, ఆత్మజ్ఞానం, పరిపాలనా సామర్థ్యం — ఈ పది లక్షణాలు శంకరుని వద్ద ఎప్పుడూ ఉంటాయి.

సర్వాన్ దేవాన్ ఋషీంశ్చైవ సమేతానసురైః సహ। అత్యేతి తేజసా దేవో మహాదేవస్తతః స్మృతః ।। ౧౦.

అన్ని దేవతలు, ఋషులు, అసురులు కూడినప్పటికీ, మహాదేవుడు తన తేజస్సుతో వారందరినీ మించిపోతాడు. అందుకే ఆయనను మహాదేవుడు అంటారు.

అత్యేతి దేవానైశ్చర్యాద్బలేన చ మహాసురాన్। జ్ఞానేన చ మునీన్ సర్వాన్ యోగాద్భూతాని సర్వశః ।। ౧౦.

విశేషతలో దేవతలను, బలంలో మహాసురులను, జ్ఞానంలో అన్ని మునులను, యోగంతో అన్ని జీవులను ఆయన మించిపోతాడు.

యోగం తపశ్చ సత్యఞ్చ ధర్మఞ్చాపి మహామునే। మాహేశ్వరస్య జ్ఞానస్య సాధనఞ్చ ప్రజక్ష్వ నః ।। ౧౦.

మహామునీ, యోగం, తపస్సు, సత్యం, ధర్మం, అలాగే మహేశ్వరుని జ్ఞాన సాధన మార్గాన్ని మాకు వివరించు.

యేన యేన చ ధర్మేణ గతిం ప్రాప్స్యన్తి వై ద్విజాః। తత్సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి యోగం మాహేశ్వరం ప్రభో ।। ౧౦.

ద్విజులు ఎలాంటి ధర్మాన్ని పాటించి పరమగమ్యం పొందుతారో, ఆ అన్నింటినీ వినాలని నేను కోరుతున్నాను, ప్రభూ. మహేశ్వరుని యోగాన్ని నాకు వివరించు.

పఞ్చ ధర్మాః పురాణే తు రుద్రేణ సముదాహృతాః। మాహేశ్వర్యం యథా ప్రోక్తం రుద్రైరక్లిష్టకర్మభిః ।। ౧౦.

పురాణంలో రుద్రుడు చెప్పిన ఐదు ధర్మాలు ఉన్నాయి. రుద్రులు, కలుషితమైన కార్యాలు లేని వారు, మహేశ్వరుని సిద్ధాంతాన్ని ఎలా వివరించారో అదే విధంగా చెప్పబడింది.

ఆదిత్యైర్వసుభిః సాధ్యైరశ్విభ్యాఞ్చైవ సర్వశః। మరుద్భిర్భృగుభిశ్చైవ యే చాన్యే విబుధాలయాః ।। ౧౦.

ఆ ఆదిత్యులు, వసువులు, సాధ్యులు, అశ్వినులు, మరుతులు, భృగువులు, ఇంకా ఇతర జ్ఞానవంతుల లోకాల్లో నివసించే వారు — వీరందరూ కూడా పాటించారు.

యమశుక్రపురోగైశ్చ పితృకాలాన్తకైస్తథా। ఏతైశ్వాన్యైశచవ బహుభిస్తే ధర్మాః పర్యుపాసితాః ।। ౧౦.

యముడు, శుక్రుడు, వారి అనుచరులు, పితృదేవతలు, కాలుడు, అంతకుడు మరియు మరికొందరు — వీరందరూ ఈ ధర్మాలను ఆచరించారు.

తే వై ప్రక్షీణకర్మాణః శారదామ్బరనిర్మలాః। ఉపాసతే మునిగణాః సన్ధాయాత్మానమాత్మని ।। ౧౦.

వారి కర్మలు తగ్గిపోయిన వారు, శరదృతువులోని మేఘాల్లా నిర్మలమైన వారు, ఆ మునుల సమూహాలు తమ ఆత్మను పరమాత్మలో కలిపి ఆరాధిస్తారు.

గురుప్రియహితే యుక్తా గురూణాం వై ప్రియేప్సవః। విముచ్య మానుషం జన్మ విహరన్తి చ దేవవత్ ।। ౧౦.

గురువుల ఆనందానికి, మేలు కోసం కృషి చేస్తూ, గురువుల అనుగ్రహం కోరుతూ, మానవ జన్మను వదిలి దేవతలవలె విహరిస్తారు.

మహేశ్వరేణ యే ప్రోక్తాః పఞ్చ ధర్మాః సనాతనాః। తాన్ సర్వాన్ క్రమయోగేన ఉచ్యమానాన్నిబోధత ।। ౧౦.

మహేశ్వరుడు చెప్పిన ఐదు శాశ్వత ధర్మాలను, యోగ విధానాన్ని అనుసరించి, క్రమంగా వివరించబడినవిగా మీరు వినండి.

ప్రాణాయామస్తథా ధ్యానం ప్రత్యాహారోఽథ ధారణా। స్మరణఞ్చైవ యోగేఽస్మిన్ పఞ్చ ధర్మాః ప్రకీర్త్తితాః ।। ౧౦.

ప్రాణాయామం, ధ్యానం, ఇంద్రియనిగ్రహం, ధారణ, మరియు స్మరణ — ఈ ఐదు ధర్మాలు ఈ యోగంలో వివరించబడ్డాయి.

తేషాం క్రమవిశేషేణ లక్షణం కారణం తథా। ప్రవక్ష్యామి తథా తత్త్వం యథా రుద్రేణ భాషితమ్ ।। ౧౦.

వాటి క్రమాన్ని, లక్షణాలను, కారణాలను, అలాగే వాటి అసలు స్వరూపాన్ని, రుద్రుడు చెప్పిన విధంగా నేను వివరించబోతున్నాను.

ప్రాణాయామగతిశ్వాపి ప్రాణస్యాయామ ఉచ్యతే । స చాపి త్రివిధః ప్రోక్తో మన్దో మధ్యోత్తమస్తథా ।। ౧౦.

ప్రాణాయామంలో శ్వాస ప్రవాహాన్ని ప్రాణాయామం అంటారు. అది మూడు విధాలుగా ఉంది — మెల్లగా, మధ్యస్థంగా, ఉత్తమంగా.

ప్రాణానాఞ్చ నిరోధస్తు స ప్రాణాయామసంజ్ఞితః । ప్రాణాయామప్రమాణన్తు మాత్రా వై ద్వాదశ స్మృతాః ।। ౧౦.

ప్రాణాలను నియంత్రించడాన్ని ప్రాణాయామం అంటారు. ప్రాణాయామానికి ప్రమాణంగా పన్నెండు మాత్రలు చెప్పబడ్డాయి.

మన్దో ద్వాదశమాత్రస్తు ఉద్వాతా ద్వాదశ స్మృతాః । మధ్యమశ్చ ద్విరుద్వాతశ్చతుర్వింశతిమాత్రికః ।। ౧౦.

మెల్లగా చేసే ప్రాణాయామం పన్నెండు మాత్రలు, పన్నెండు ఊపిరితీసేలా ఉంటుంది. మధ్యస్థం రెండు రెట్లు ఊపిరితీసి, ఇరవై నాలుగు మాత్రలు కలిగి ఉంటుంది.

ఉత్తమస్తత్ర్త్రిరుద్వాతో మాత్రాః షట్‌త్రింశదుచ్యతే। స్వేదకమ్పవిషాదానాం జననో హ్యుత్తమః స్మృతః ।। ౧౦.

అక్కడ అత్యుత్తమమైన పరిమాణం ముప్పై ఆరు మాత్రలు అని చెప్పబడింది. ఇది చెమట, వణుకు, నిరుత్సాహం కలిగించడంలో శ్రేష్ఠమైనదిగా భావించబడుతుంది.

ఇత్యేతత్ త్రివిధం ప్రోక్తం ప్రాణాయామస్య లక్షణమ్। ప్రమాణఞ్చ సమాసేన లక్షణఞ్చ నిబోధత ।। ౧౦.

ఇలా ప్రాణాయామానికి ఈ మూడు లక్షణాలు వివరించబడ్డాయి. ఇప్పుడు దాని పరిమాణం, నిర్వచనం సంక్షిప్తంగా విను.

సింహో వా కుఞ్జరో వాపి తథాఽన్యో వా మృగో వనే। గృహీతః సేవ్యమానస్తు మృదుః సముపజాయతే ।। ౧౦.

సింహం లేదా ఏనుగు లేదా అడవిలోని మరే ఇతర జంతువును పట్టుకుని, దాన్ని శిక్షణ ఇస్తే అది మృదువుగా మారుతుంది.

తథా ప్రాణో దురాధర్షః సర్వేషామకృతాత్మనామ్ । యోగతః సేవ్యమానస్తు స ఏవాభ్యాసతో వ్రజేత్ ।। ౧౦.

అలాగే, నియమం లేని వారికీ ప్రాణం అదుపులోకి రాదు. కానీ యోగం ద్వారా దాన్ని సాధన చేస్తే, అదే ప్రాణం క్రమంగా వశమవుతుంది.

స చైవ హి యథా సింహః కుఞ్జరో వాపి దుర్బలః। కాలాన్తరవశాద్యోగాద్గమ్యతే పరిమర్ద్దనాత్ ।। ౧౦.

శక్తివంతమైన సింహం లేదా ఏనుగు కూడా కాలక్రమంలో శిక్షణ వల్ల బలహీనమవుతుంది. అలాగే ప్రాణం కూడా సాధన వల్ల అదుపులోకి వస్తుంది.

పరిధాయ మనో మన్దం వశ్యత్వం చాధిగచ్ఛతి । పరిధాయ మనోదేవం తథా జీవతి మారుతః ।। ౧౦.

మనసును అదుపులో పెట్టుకుంటే, అది మందంగా ఉన్నా కూడా వశత్వం కలుగుతుంది. ఇలానే మనసును నియంత్రిస్తే ప్రాణవాయువు నిలబడుతుంది.