అన్ధకారే క్షుధావిష్ట స్తతోఽన్యాం సృజతే పునః। తేన సృష్టాః క్షుధాత్మానస్తేఽమ్భాంస్యాదాతుముద్యతాః
చీకటిలో, ఆకలితో బాధపడుతూ, వాడు మళ్లీ మరో రూపాన్ని సృష్టించాడు. ఆకలితో పుట్టిన వారు ఆ నీటిని తినాలని ఉత్సాహపడ్డారు.
అమ్భాంస్యేతాని రక్షామ ఉక్తవన్తశ్చ తేషు చ। రాక్షసాస్తే స్మృతా లోకే క్రోధాత్మానో నిశాచరాః
వారు 'ఈ నీటిని కాపాడుదాం' అని అక్కడ ప్రకటించారు. వారు కోపంతో కూడిన, రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులుగా లోకంలో ప్రసిద్ధి చెందారు.
యేఽబ్రువన్ క్షిణుమోఽమ్భాంసి తేషాం దృష్టాః పరస్పరమ్। తేన తే కర్మణా యక్షా గుహ్యకాః క్రూరకర్మిణః
నీళ్ళను తగ్గిద్దాం అని చెప్పినవారు ఒకరితో ఒకరు గొడవపడుతూ కనిపించారు. ఆ పని వల్ల వారు యక్షులు, గుహ్యకులు అయి, క్రూరమైన పనులు చేసేవారిగా మారిపోయారు.
రక్షణే పాలనే చాపి ధాతురేష విభావ్యతే। య ఏష క్షితిధాతుర్వై క్షయణే సన్నిరుచ్యతే
రక్షణలో, పోషణలో ఈ భూతం గుర్తించబడుతుంది. భూమి అనే ఈ మూలకం తగ్గించే స్వభావం వల్లే ఈ పేరుతో పిలవబడుతుంది.
తాన్దృష్ట్వా హ్యప్రియేణాస్య కేశా అశీర్యంత ధీమతః। శీతోష్ణాచ్చోచ్ఛ్రితా హ్యూర్ద్ధ్వం తదారోహన్త తం ప్రభుమ్ ॥౧.౯.
వారు కనిపించగానే, ఆ జ్ఞాని యొక్క వెంట్రుకలు అసహ్యంగా జారిపోవడం జరిగింది. చలి, వేడి వల్ల అవి పైకి లేచి, ఆ ప్రభువు దగ్గరకు చేరిపోయాయి.
హీనా మచ్ఛిరసో వ్యాలా యస్మాచ్చైవాపసర్పితాః। వ్యాలాత్మానః స్మృతా వ్యాలాద్ధీనత్వాదహయః స్మృతాః
నా తల నుండి తక్కువగా ఉండి, వెనక్కు వెళ్లిపోయినందువల్ల, ఆ పాముల స్వభావం ఉన్నవారు పాములుగా పిలవబడతారు. తక్కువతనంతో వారు నాగులు అని గుర్తించబడ్డారు.
పన్నత్వాత్పన్నగాశ్చైవ సర్పాశ్చైవాపసర్పిణః। తేషాం పృథివ్యాం నిలయాః సూర్యాచన్ద్రమసోరధః
పాములు పాకుతూ పోవడం వల్ల పన్నగులు, దూరంగా పోవడం వల్ల సర్పాలు అని పిలవబడతారు. వారికి భూమిపై నివాసాలు సూర్యుడు, చంద్రుడు కంటే క్రింద ఉన్నాయి.
తస్య క్రోధోద్భవో యోఽసావగ్నిగర్భస్సుదారుణః। స తు సర్పసహోత్పన్నానావివేశ విషాత్మికాన్
ఆయన కోపంతో, అగ్ని నుండి ఉద్భవించిన భయంకరమైన ఒక జీవి పుట్టింది. అది విషస్వభావం కలిగిన పాములతో కలిసిపోయింది.
సర్పాన్ దృష్ట్వా తతః క్రోధాత్ క్రోధాత్మానో వినిర్మమే। వర్ణేన కపిశేనోగ్రాస్తే భూతాః పిశితాశనాః
పాములను చూసి, కోపంతో ఆయన కోపస్వభావం ఉన్న భయంకరమైన, గోధుమరంగు, మాంసం తినే భూతాలను సృష్టించాడు.
భూతత్వాత్తే స్మృతా భూతాః పిశాచాః పిశితాశనాత్। వయతో గాస్తతస్తస్య గన్ధర్వో జజ్ఞిరే తదా
వారి స్వభావం వల్ల వారు భూతాలు అని పిలవబడతారు. మాంసం తినేవారు పిశాచులు అని అంటారు. ఆయన శ్వాస నుండి గంధర్వులు పుట్టారు.
ధ్యాయతీత్యేష ధాతుర్వై యాత్రార్థే పరిపఠ్యతే। పిబతో జజ్ఞిరే గాస్తు గంధర్వాస్తేన తే స్మృతాః ।.
ప్రయాణార్థంగా ఈ ధాతువు ఉచ్చరించబడుతుంది. పాలు తాగడం వల్ల ఆవులు పుట్టాయి, అందువల్ల గంధర్వులు అని గుర్తించబడ్డారు.
అష్టాస్వేతాసు సృష్టాసు దేవయోనిషు స ప్రభుః। తతః స్వచ్ఛన్దతోఽన్యాని వయాంసి వయ సోఽసృజత్
ఎనిమిది దేవతా వర్గాలను ఆ ప్రభువు సృష్టించిన తర్వాత, తన ఇష్టానుసారం ఇతర పక్షులు, ఎగిరే జంతువులను కూడా సృష్టించాడు.
ఛాద్యతస్తాని ఛన్దాంసి వయసోఽపి వయాంస్యపి। శూన్యాన్ దృష్ట్వా తు దేవో వైఽసృజత్పక్షిగణానపి
అవి కప్పబడ్డాయి, అలాగే ఛందస్సులు, పక్షులు, ఎగిరే జంతువులు కూడా. ఖాళీగా ఉండటాన్ని చూసి, ఆ దేవుడు పక్షుల గుంపులను సృష్టించాడు.
ముఖతోఽజాన్ ససర్జ్జాథ వక్షసశ్చవయోఽసృజత్। గాశ్చైవాథోదరాద్బ్రహ్మా పార్శ్వాభ్యాఞ్చ వినిర్మమే
తన నోటిలో నుండి కొన్ని, ఛాతి నుండి పక్షులను, పొట్ట నుండి ఆవులను, ప్రక్కల నుండి బ్రహ్మను సృష్టించాడు.
పద్భ్యాఞ్చాశ్చాన్ సమాతఙ్గాన్ శరభాన్ గవయాన్ మృగాన్। ఉష్ట్రానశ్చతరాంశ్చైవ తాశ్వాన్యాశ్చైవ జాతయః ॥౧.౯.
పాదాల నుండి ఏనుగులు, శరభాలు, గవయాలు, జింకలు, ఒంటెలు, నాలుగు కాళ్ల జంతువులు, ఇంకా ఇతర కుదిరిన జాతుల గుర్రాలను సృష్టించాడు.
ఓషధ్యః ఫలమూలాని రోమతస్తస్య జజ్ఞిరే। ఏవం పశ్వోషధీః సృష్ట్వా న్యయుఞ్జత్సోఽధ్వరే ప్రభుః
ఆయన వెంట్రుకల నుండి ఔషధాలు, పండ్లు పుట్టాయి. ఇలా పశువులు, మొక్కలను సృష్టించి, ఆ ప్రభువు వాటిని యజ్ఞానికి నియమించాడు.
తస్మాదాదౌ తు కల్పస్య త్రేతాయుగముఖే తదా। గౌరజః పురుషో మేషో హ్యశ్వోఽశ్వతరగర్ద్దభౌ। ఏతాన్ గ్రామ్యాన్ పశూనాహురారణ్యాంశ్చ నిబోధత
అందువల్ల కల్పం ప్రారంభంలో, త్రేతాయుగం మొదట్లో, ఎద్దు, మనిషి, గొర్రె, గుర్రం, ఖచ్చర్, గాడిద — వీటిని గృహపశువులు అంటారు. ఇప్పుడు అడవి జంతువుల గురించి విను.
శ్వాపదా ద్విఖురో హస్తీ వానరః పక్షిపఞ్చమాః। ఉన్దకాః పశవః సృష్టాః సప్తమాస్తు సరీసృపాః
మాంసాహార జంతువులు, రెండు కాళ్ళు ఉన్నవి, ఏనుగు, కోతి, పక్షులు ఐదవ వర్గంగా, నీటిలో ఉండే జంతువులు పశువులుగా, ఏడవ వర్గంగా సరీసృపాలు సృష్టించబడ్డాయి.
గాయత్రం వరుణఞ్చైవ త్రివృత్సౌమ్యం రథన్తరమ్। అగ్నిష్టోమం చ యజ్ఞానాం నిర్మమే ప్రథమాన్ముఖాత్
గాయత్రం, వరుణం, త్రివృత్, సౌమ్యం, రథంతరం, యజ్ఞాలలో అగ్నిష్టోమం — ఇవన్నీ ఆయన నోటిలో నుండి మొదట సృష్టించాడు.
ఛన్దాంసి త్రైష్టుభఙ్కర్మ స్తోమం పఞ్చదశన్తథా। బృహత్సామమథోక్థఞ్చ దక్షిణాత్సోఽసృజన్ముఖాత్
ఛందస్సులు, త్రిష్టుప్, కర్మ, పదిహేను రకాల స్తోమం, బృహత్సామం, ఉక్తం — ఇవన్నీ ఆయన నోటిలోని కుడివైపు నుండి సృష్టించబడ్డాయి.
సామాని జగతీ చ్ఛన్దస్తోమం పఞ్చదశన్తథా। వైరూప్యమతిరాత్రఞ్చ పశ్చిమాదసృజన్ముఖాత్
తన నోటి నుండి, పశ్చిమ దిశలో, సామవేద గీతాలు, జగతీ ఛందస్సు, పదహారు రకాల గానం, విచిత్రత, అతిరాత్ర యాగాన్ని సృష్టించాడు.
ఏకవింశమథర్వాణమాప్తోర్యామాణమేవ చ। అనుష్టుభం సవైరాజముత్తరాదసృజన్ముఖాత్
తన నోటి నుండి, ఉత్తర దిశలో, ఇరవై ఒక అథర్వణ గీతాలు, ఆప్తోర్యామ యాగం, అనుష్టుప్ ఛందస్సు, వైరాజము సృష్టించాడు.
విద్యుతోఽశనిమేఘాంశ్చ రోహితేన్ద్రధనూంషి చ। వయాంసి చ ససర్జ్జాదౌ కల్పస్య భగవాన్ ప్రభుః
కల్పం ప్రారంభంలో, భగవంతుడు మెరుపులు, ముంచు వాన, మేఘాలు, ఎర్రధనుస్సులు, గాలులను సృష్టించాడు.
ఉచ్చావచాని భూతాని గాత్రేబ్యస్తస్య జజ్ఞిరే। బ్రహ్మణస్తు ప్రజాసర్గం సృజతో హి ప్రజాపతేః
బ్రహ్మ దేవుడు ప్రాణుల సృష్టిలో నిమగ్నుడై ఉన్నప్పుడు, ఆయన అవయవాల నుండి వివిధ రూపాలైన జీవులు పుట్టాయి.
సృష్ట్వా చతుష్టయం పూర్వం దేవాసురపితౄన్ ప్రజాః। తతః సృజతి భూతాని స్థావరాణి చరాణి చ ॥౧.౯.
ముందుగా దేవతలు, అసురులు, పితృదేవతలు, మానవులను సృష్టించి, ఆ తరువాత స్థావర చర జీవులను సృష్టించాడు.
యక్షాన్ పిశాచాన్ గన్ధర్వాన్ తథైవాప్సరసాఙ్గణాన్। నరకిన్నరరక్షాంసి వయః పశుమృగోరగాన్
యక్షులు, పిశాచులు, గంధర్వులు, అప్సరసల గుంపులు, మనుషులు, కిన్నరులు, రాక్షసులు, పక్షులు, పశువులు, నాగులను సృష్టించాడు.
అవ్యయఞ్చ వ్యయం చైవ యదిదం స్థాణు జఙ్గమమ్। తేషాం యే యాని కర్మాణి ప్రాక్సృష్ట్యాం ప్రతిపేదిరే। తాన్యేవ ప్రతిపద్యన్తే సృజ్యమానాః పునః పునః
ఇక్కడ ఉన్న చలించని, చలించే, నశించని, నశించే అన్నీ జీవులు, సృష్టికి ముందు పొందిన కర్మలను ప్రతి సృష్టిలో మళ్లీ మళ్లీ అనుభవిస్తారు.
హింస్రాహింస్రే మృదుక్రూరే ధర్మాధర్మావృతానృతే। తద్భావితాః ప్రపద్యన్తే తస్మాత్తత్తస్య రోచతే
హింసకమైనా, అహింసకమైనా, మృదువైనా, క్రూరమైనా, ధర్మమైనా, అధర్మమైనా, నిజమైనా, అబద్ధమైనా, జీవులు తమ స్వభావాన్ని బట్టి అలాంటి రూపాలను పొందుతారు. అవే వాటికి ఇష్టంగా ఉంటాయి.
మహాభూతేషు నానాత్వమిన్ద్రియార్థేషు మూర్త్తిషు। వినియోగఞ్చ భూతానాం ధాతైవ వ్యదధాత్ స్వయమ్
మహాభూతాల్లో, ఇంద్రియార్థాల్లో, రూపాల్లో ఉన్న వైవిధ్యాన్ని, జీవులకు పనులను కేటాయించడాన్ని సృష్టికర్త తానే ఏర్పాటు చేశాడు.
కేచిత్ పురుషకారన్తు ప్రాహుః కర్మ చ మానవాః। దైవమిత్యపరే విప్రాః స్వభావం దైవచిన్తకాః
కొంతమంది మనుషులు పురుషార్థాన్ని, కర్మను అంటారు; మరికొందరు దైవాన్ని అంటారు; మరికొందరు మునులు స్వభావమే దైవమని భావిస్తారు.