వాయుపురాణమ్

పూర్వోక్తా యా మయా తుభ్యఞ్జనలోకం సమాశ్రితాః। కల్పేఽతీతే తు తే హ్యాసన్ దేవాద్యాస్తు ప్రజా ఇహ

నేను నీకు ముందుగా చెప్పిన జనలోకంలో ఆశ్రయం పొందిన వారు, గత కల్పంలో ఇక్కడ దేవతలు మొదలైన ప్రజలుగా ఉన్నారు.

ధ్యాయతస్తస్య తాః సర్వాః సమ్భూత్యర్థముపస్థితాః। మన్వన్తరక్రమేణేహ కనిష్ఠే ప్రథమే మతాః

ఆయన ధ్యానం చేస్తున్నప్పుడు, ఆ ప్రజలందరూ సృష్టి కోసం ప్రత్యక్షమయ్యారు. ఇక్కడ మన్వంతరంలో మొదటిసారిగా పుట్టిన చిన్నవారిగా పరిగణించబడ్డారు.

ఖ్యాత్యానుబన్ధైస్తైస్తైస్తు సర్వార్థైరిహ భావితాః। కుశలాకుశలప్రాయైః కర్మభిస్తైః సదా ప్రజాః। తత్కర్మఫలశేషేణ ఉపష్టబ్ధాః ప్రజజ్ఞిరే

వివిధ పేర్లు, బంధాలు, అన్ని రకాల మంచి చెడు కర్మల వల్ల, ఆ ప్రజలు ఎప్పుడూ తమ గత కర్మఫల మిగతా భాగంతో బలపడుతూ, అలా జన్మించేవారు.

దేవాసురపితృత్వైశ్చ పశుపక్షిసరీసృపైః। వృక్షనారకికీటత్వై స్తైస్తైర్భావైరుపస్థితాః। ఆధీనాంర్థ ప్రజానాఞ్చ ఆత్మనో వై వినిర్మమే

దేవత, అసుర, పితృ, పశు, పక్షి, సర్ప, చెట్టు, నరక జీవులు, పురుగు మొదలైన రూపాలతో వచ్చినవారిని, వారి స్వభావాన్ని బట్టి ఆయన సృష్టించాడు.

తతోఽభిధ్యాయతస్తస్య జజ్ఞిరే మానసీప్రజాః। తచ్ఛరీరసముత్పన్నైః కార్యైస్తైః కారణైః సహ। క్షేత్రజ్ఞాః సమవర్త్తన్త గాత్రేభ్యస్తస్య ధీమతః

తర్వాత ఆయన ధ్యానం చేస్తుండగా, ఆయన శరీరం నుండీ, మనస్సు నుండీ పుట్టిన ప్రజలు, వాటి కారణాలు, ఫలితాలతో కలసి, ఆ జ్ఞానులు ఆయన అవయవాల నుండీ పుట్టారు.

తతో దేవాసురపితౄన్ మానవఞ్చ చతుష్టయమ్। సిసృక్షుమ్భాంస్యేతాంశ్చ స్వాత్మనా సమయూయుజత్

తర్వాత సృష్టించాలనే సంకల్పంతో, తన స్వేచ్ఛతో దేవతలు, అసురులు, పితృదేవతలు, మనుష్యులు అనే నాలుగు వర్గాలను కలిపాడు.

యుక్తాత్మనస్తతస్తస్య తతో మాత్రా స్వయమ్భువః। తమభిధ్యాయతః సర్గం ప్రయత్నోఽభుత్ ప్రజాపతేః

అలా ఆయన మనస్సు ఏకాగ్రతతో, స్వయంభువుని పరిమాణాలు స్థిరంగా ఉండగా, ఆయన ధ్యానం చేస్తూ సృష్టి కార్యాన్ని ప్రయత్నంగా చేపట్టాడు.

తతోఽస్య జఘనాత్ పూర్వమసురా జజ్ఞిరే సుతాః। అసుః ప్రాణః స్మృతో విప్రా స్తజ్జన్మానస్తతోఽసురాః

తర్వాత ఆయన కడుపు భాగం నుండీ ముందుగా అసురులు కుమారులుగా పుట్టారు. 'అసు' అంటే ప్రాణం అని మునివర్యులారా, అందుకే వారు అసురులు అని పిలవబడ్డారు.

యయా సృష్టాః సురాస్తన్వా తాం తనుం స వ్యపోహత। సాపవిద్ధా తనుస్తేన సద్యో రాత్రిరజాయత

దేవతలను తన శరీరం ద్వారా సృష్టించిన తరువాత, ఆ శరీరాన్ని ఆయన వదిలేశాడు. ఆ వదిలిన శరీరం వెంటనే రాత్రిగా మారింది.

సా తమోబహులా యస్మాత్తతో రాత్రిస్త్రియామికా। ఆవృతాస్తమసా రాత్రౌ ప్రజాస్తస్మాత్ స్వయమ్భువః

ఆ రాత్రి చీకటి ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల, దాన్ని త్రిరాత్రి అంటారు. ఆ రాత్రిలో స్వయంభువుని ప్రజలు చీకటిలో మునిగిపోయారు.

దృష్ట్వా సురాంస్తు దేవేశస్తనుమన్యామపద్యత। అవ్యక్తాం సత్త్వబహులాం తతస్తాం సోఽభ్యయూయుజత్। తతస్తాం యుఞ్జతస్తస్య ప్రియమాసీత్ ప్రభోః కిల

దేవతలను చూసి, దేవతాధిపతి మరొక శరీరాన్ని, అవ్యక్తంగా, సత్త్వగుణంతో కూడినదిగా ధరించాడు. ఆ శరీరాన్ని కలిపినప్పుడు, ప్రభువు సంతోషించాడు.

తతో ముఖే సముత్పన్నా దీవ్యతస్తస్య దేవతాః। యతోఽస్య దీవ్యతో జాతాస్తేన దేవాః ప్రకీర్త్తితాః

తర్వాత ఆయన ప్రకాశిస్తూ ఉండగా, ఆయన నోటినుండి దేవతలు పుట్టారు. ఆయన ప్రకాశిస్తున్నప్పుడు వారు పుట్టినందున, వారిని దేవతలు అని పిలుస్తారు.

ధాతుర్ద్దివీతి యః ప్రోక్తః క్రీడాయాం స విభావ్యతే। తస్యాన్తన్వాన్తు దివ్యాయాం జజ్ఞిరే తేన దేవతాః

ఆటలో 'ధాతుర్దివితి' అని పిలవబడే ఆయన నుండీ, ఆ దివ్యమైన శరీరం నుండీ దేవతలు పుట్టారు.

దేవాన్ సృష్ట్వాథ దేవేశస్తనుమన్యామపద్యత। సత్త్వమాత్రాత్మికాం దేవస్తతోఽన్యాం సోఽభ్యపద్యత ॥౧.౯.

దేవతలను సృష్టించిన తరువాత, దేవతాధిపతి మరొక రూపాన్ని ధరించాడు. ఆ దేవుడు పూర్తిగా సత్త్వగుణంతో కూడిన శరీరాన్ని తీసుకుని, తరువాత ఇంకొక రూపాన్ని కూడా ధరించాడు.

పితృవన్మన్యమానస్తాన్ పుత్రాన్ ప్రాధ్యాయత ప్రభుః। పితరో హ్యుపపక్షాభ్యాం రాత్ర్యహ్నోరన్తరాసృజత్। తస్మాత్తే పితరో దేవాః పుత్రత్వన్తేన తేషు తత్

వాడు వారిని తన కుమారులుగా భావించి, వారిని కోరాడు. ప్రభువు రాత్రి, పగలు మధ్యలో రెండు రెక్కలతో పితృదేవతలను సృష్టించాడు. అందువల్ల ఆ పితృదేవతలు దైవస్వరూపులై, వారిలో కుమారత్వం స్థిరమైంది.

యయా సృష్టాస్తు పితరస్తాన్తనుం స వ్యపోహత। సాపవిద్ధా తనుస్తేన సద్యః సన్ధ్యా ప్రజాయత

ఆ పితృదేవతలను సృష్టించిన ఆ శరీరాన్ని వాడు వదిలిపెట్టాడు. వదిలిన ఆ శరీరమే వెంటనే సంధ్యగా మారింది.

తస్మాదహస్తు దేవానాం రాత్రిర్యా సాఽసురీ స్మృతా। తయోర్మధ్యే తు వై పైత్రీ యా తనుః సా గరీయసీ

అందువల్ల పగలు దేవతలకు, రాత్రి అసురులకు చెందింది అని చెప్పబడింది. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న పితృరూపమే అత్యంత గొప్పది.

తస్మాద్దేవాసురాః సర్వే ఋషయో మనవస్తథా। తే యుక్తాస్తాముపాసన్తే బ్రహ్మణో మధ్యమాన్తనుమ్

అందుకే, అందరు దేవతలు, అసురులు, ఋషులు, మనువులు కలసి, బ్రహ్మ యొక్క మధ్యమరూపాన్ని ఆరాధిస్తారు.

తతోఽన్యాం స పునర్బ్రహ్మా తనుం వై ప్రత్యపద్యత। రజోమాత్రాత్మికాయాన్తు మనసా సోఽసృజత్ ప్రభుః

తర్వాత బ్రహ్మ మరొక రూపాన్ని మళ్లీ ధరించాడు. ఆ ప్రభువు పూర్తిగా రజోగుణంతో కూడిన ఆ రూపంతో మనసులోనే సృష్టి చేశాడు.

రజఃప్రాయాత్ తతః సోఽథ మానసానసృజత్ సుతాన్। మనసస్తు తతస్తస్య మానసా జజ్ఞిరే ప్రజాః

అక్కడ రజోగుణం ప్రబలినప్పుడు, వాడు మనసుతో పుట్టిన కుమారులను సృష్టించాడు. అతని మనసులో నుండే ఆ మనసుపుత్రులు జన్మించారు.

దృష్ట్వా పునః ప్రజాశ్చాపి స్వాన్తనున్తా మపౌహత। సాపవిద్ధా తనుస్తేన జ్యోత్స్నా సద్యస్త్వజాయత

తన సంతానాన్ని చూసి, వాడు మళ్లీ తన స్వంత రూపాన్ని వదిలిపెట్టాడు. వదిలిన ఆ రూపమే వెంటనే జ్యోత్స్నగా మారింది.

తస్మాద్భవన్తి సందృష్టా జ్యోత్స్నాయా ఉద్భవే ప్రజాః। ఇత్యేతాస్తనవస్తేన వ్యపవిద్ధా మహాత్మనా

అందువల్ల, జ్యోత్స్న జననంతో జీవులు కనిపిస్తుంటాయి. ఈ రూపాలను మహాత్ముడు వదిలిపెట్టాడు.

సద్యో రాత్ర్యహనీ చైవ సన్ధ్యా జ్యోత్స్నా చ జజ్ఞిరే। జయోత్స్నా సన్ధ్యా తథాహశ్చ సత్త్వమాత్రాత్మకం స్వయమ్। తమోమాత్రాత్మికా రాత్రిః సా వై తస్మాత్ర్త్రియామి కా

వెంటనే రాత్రి, పగలు, సంధ్య, జ్యోత్స్న జన్మించాయి. జ్యోత్స్న, సంధ్య, పగలు — ఇవన్నీ పూర్తిగా సత్త్వగుణంతో కూడినవే. రాత్రి మాత్రం పూర్తిగా తమోగుణంతో కూడినది, అందుకే అది మూడవదిగా పిలవబడుతుంది.

తస్మాద్దేవా దివ్యతత్త్వాత్ దృష్‌టా సృష్టా ముఖాత్తు వై। యస్మాత్తేషాం దివా జన్మ బలినస్తేన తే దివా ॥౧.౯.

అందువల్ల దేవతలు దివ్యస్వరూపం నుండి, నోటి ద్వారా సృష్టించబడ్డారు. వారు పగలు జన్మించినవారు కాబట్టి, పగలు వారికి బలంగా ఉంటుంది.

తన్వా యదసురాన్ రాత్రౌ జఘనాదసృ జత్ ప్రభుః

ఆ రూపంతో ప్రభువు రాత్రిపూట తన శరీరపు దిగువ భాగం నుండి అసురులను సృష్టించాడు.

ఏతాన్యేవ భవిష్యాణాం దేవానామసురైః సహ। పితౄణాం మానవానాఞ్చ అతీతానాగతేషు వై। మన్వన్తరేషు సర్వేషాం నిమిత్తాని భవన్తి హి

ఈ రూపాలే భవిష్యత్తులో దేవతలు, అసురులు, పితృదేవతలు, మనువులు — గతంలోనూ, భవిష్యత్తులోనూ, అన్ని మన్వంతరాలలో — కారణాలుగా మారతాయి.

జ్యోత్స్నా రాత్ర్యహనీ సన్ధ్యా చత్వార్యాభాసితాని వై। భాన్తి యస్మాత్తతో భాసి భాశబ్దోఽయం మనీషిభిః। వ్యాప్తిదీప్త్యాం నిగదితః పునశ్చాహ ప్రజాపతిః

జ్యోత్స్న, రాత్రి, పగలు, సంధ్య — ఈ నాలుగు ప్రకాశించే రూపాలు. ఇవి ప్రకాశిస్తాయన్నందున, 'భా' అనే పదాన్ని జ్ఞానులు ఉపయోగిస్తారు, అది వ్యాప్తి, వెలుగు అనే అర్థాన్ని ఇస్తుంది. ఇలా ప్రజాపతి మళ్లీ వివరించాడు.

సోఽమ్భాంస్యేతాని దృష్ట్వా తు దేవదానవమానవాన్। పితౄంశ్చ వాసృజత్సోఽన్యానాత్మనో విబుధాన్ పునః

ఆ నీళ్లను, దేవతలను, దానవులను, మనుషులను, పితృదేవతలను చూసి, వాడు తనలో నుండి మరికొంత జ్ఞానవంతులను మళ్లీ సృష్టించాడు.

తాముత్కృత్య తనుం కృత్స్నాన్తతోఽన్యామసృజత్ ప్రభుః। మూర్తిం రజస్తమఃప్రాయాం పునరేవాభ్యయూయుజత్

ఆ మొత్తం రూపాన్ని వదిలిపెట్టి, ప్రభువు తరువాత మరికొన్ని రూపాలను సృష్టించాడు. మళ్లీ రజోగుణం, తమోగుణం ప్రధానమైన రూపాన్ని కలిపాడు.