వాయుపురాణమ్

శ్రోతసీసహ తద్ద్వారం నిఖాతం పునరేవ చ। హస్తాష్టౌ చ దశ శ్రేష్ఠా నవాష్టౌ వాఽపరే మతాః

దాని ద్వారం నీటి కాలువతో కలిపి కిందకు నిర్మించబడుతుంది. ఎనిమిది లేదా పది చేతుల పొడవు ఉత్తమమని కొందరు, తొమ్మిది లేదా ఎనిమిది చేతుల పొడవు మంచిదని మరికొందరు భావిస్తారు.

ఖేటానాం నగరాణాఞ్చ గ్రామాణాఞ్చైవ సర్వ్వశః। త్రివిధానాఞ్చ దుర్గాణాం పర్వ్వ తోదకబన్ధనమ్

ప్రతి కోట, నగరం, గ్రామం, అలాగే మూడు రకాల కోటలకు కూడా, వాటి సరిహద్దులు నీరు లేదా పర్వతాలతో ఏర్పడతాయి.

త్రివిధానాఞ్చ దుర్గాణాం విష్కమ్భాయామమేవ చ। యోజనానాఞ్చ విష్కమ్భమష్టభాగార్ద్ధమాయతమ్

మూడు రకాల కోటలకు వెడల్పు, పొడవు ఇలా ఉంటుంది — యోజనపు ఎనిమిదవ భాగంలో సగం వెడల్పుగా ఉంటుంది.

పరమార్ద్ధార్ద్ధమాయామం ప్రగుదక్‌ప్రవరం పురమ్। ఛిన్నకర్ణం వికర్ణన్తు వ్యఞ్జనం కృశసంస్థితమ్

పట్టణం పొడవు అత్యధిక సగంలో సగం ఉండాలి. ఉత్తమమైన నీరు తూర్పున ఉండాలి. మూలలు కోసినట్టుగా లేదా వంకరగా లేకుండా, ఆకారంలో అసమానంగా లేకుండా ఉండాలి.

వృత్తం హీనఞ్చ దీర్ఘఞ్చ నగరం న ప్రశస్యతే। చతురస్రార్జవం దిక్స్థం ప్రశస్తంవై పురం పరమ్

వృత్తాకారంగా, లోపభూయిష్టంగా, లేదా చాలా పొడవుగా ఉన్న నగరం మంచిది కాదు. చతురస్రంగా, నేరుగా, దిక్కులకు అనుగుణంగా ఉన్న నగరం అత్యుత్తమంగా భావించబడుతుంది.

చతుర్వింశతిరాద్యన్తు హస్తానష్టశతం పరమ్। అత్ర మధ్యం ప్రశంసన్తి హ్రస్వోత్కృష్టవివర్జ్జితమ్

ప్రధానమైన కొలత ఇరవై నాలుగు చేతులు, గరిష్ఠంగా ఎనిమిది వందల చేతులు. వీటిలో మధ్యస్థమైనదే ప్రశంసనీయం; చాలా చిన్నది లేదా చాలా పెద్దది కాకూడదు.

అథ కిష్కుశతాన్యష్టౌ ప్రాహుర్ముఖ్యనివేశనమ్। నగరాదర్ధవిష్కమ్భం ఖేటం గ్రామం తతో బహిః

ఎనిమిది వందల కిష్కువులు ప్రధాన నివాసంగా చెప్పబడతాయి. నగర వెడల్పులో సగం చెట్లపల్లె, దాని బయట గ్రామం ఉంటుంది.

నగరాద్యోజనం ఖేటం శేటాద్గ్రామోఽర్ద్ధయోజనమ్। ద్విక్రోశం పరమా సీమా క్షేత్రసీమా చతుర్ద్ధనుః

నగరం నుంచి చెట్లపల్లె ఒక యోజన దూరంలో ఉంటుంది. చెట్లపల్లె నుంచి గ్రామం అర యోజన దూరంలో ఉంటుంది. పరమ సరిహద్దు రెండు క్రోశాలు, పొల సరిహద్దు నాలుగు విల్లు పొడవు.

వింశద్ధనూంషి విస్తీర్ణో దిశాం మార్గస్తు తైః కృతః। వింశద్ధనుర్గ్రామమార్గః సీమామార్గో దశైవ తు

ప్రతి దిశలో రహదారి ఇరవై విల్లు పొడవుగా ఉంటుంది. గ్రామ రహదారి కూడా ఇరవై విల్లు, సరిహద్దు రహదారి పది విల్లు పొడవు.

ధనూంషి దశ విస్తీర్ణః శ్రీమాన్ రాజపథః స్మృతః। నృవాజిరథనాగానామసమ్బాధః సుసఞ్చరః

రాజమార్గం పది విల్లు పొడవుగా ఉండాలి. అది విఘ్నం లేకుండా, మనుషులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు సులభంగా పోవడానికి అనుకూలంగా ఉండాలి.

ధనూంషి చైవ చత్వారి శాఖారథ్యాస్తు తైః కృతాః। గృహరథ్యోపరథ్యాశ్చ ద్వికాశ్చాప్యుపరథ్యకాః

శాఖా వీధులు నాలుగు విల్లు పొడవుగా ఉంటాయి. ఇళ్ల వీధులు, ఉపవీధులు రెండు విల్లు, మరింత చిన్న ఉపవీధులు కూడా రెండు విల్లు పొడవు.

ఘణ్టాపథశ్చతుష్పాదస్త్రిపదఞ్చ గృహాన్తరమ్। వృత్తిమార్గాస్త్వర్ద్ధపదం ప్రాగ్వంశః పదికః స్మృతః

ఘంటామార్గం నాలుగు అడుగుల వెడల్పు. మూడు అడుగుల దారి ఇళ్ల మధ్య ఉంటుంది. వృత్తాకార మార్గాలు అర అడుగు, తూర్పు వరుసను పాదమార్గం అంటారు.

అవస్కరం పరీవాహం పదమాత్రంసమన్తతః। కృతేషు తేషు స్థానేషు పునస్వక్రుర్గృహాణి వై

ఒక అడుగు వెడల్పుతో చుట్టూ కాలువ ఏర్పడాలి. ఈ ప్రదేశాలు ఏర్పడిన తర్వాత, గృహస్థుడు తన ఇళ్లను నిర్మించాలి.

యథా తే పూర్వమాసన్వై వృక్షాస్తు గృహసంస్థితాః। తథా కర్తుం సమారబ్ధాశ్చిన్తయిత్వా పునః పునః

మునుపు వృక్షాలు ఇళ్లలో ఎలా ఉండేవో, అలాగే మళ్లీ ఆ విధంగా ఏర్పాటుచేయాలని వారు పదే పదే ఆలోచిస్తూ మొదలుపెట్టారు.

వృక్షాశ్చైవగతాః శాఖా న తాశ్చైవ పరాగతాః। అత ఊర్ద్ధ్వంగతా శ్చాన్యా ఏవం తిర్య్యగ్గతాః పురా

ఆ వృక్షాలకు కొమ్మలు పెరిగేవి, కానీ అవి ఎక్కడికీ పోయేవి కావు; అక్కడి నుంచి కొన్ని పైకి, మరికొన్ని పక్కకు పాకేవి.

బుద్ధ్వాఽన్విష్యస్తథా న్యాయో వృక్షశాఖా యథా గతాః। తథా కృతాస్తు తైః శాఖాస్తస్మాచ్ఛాలాస్తు తాః స్మృతాః

వృక్షాల కొమ్మలు ఎలా విస్తరించాయో తెలుసుకొని, పరిశీలించి, వారు కూడా అలాంటి కొమ్మలు నిర్మించారు. అందుకే వాటిని శాలలు అని పిలుస్తారు.

ఏవం ప్రసిద్ధాః శాఖాభ్యః శాలాశ్చైవ గృహాణి చ। తస్మాత్తా వైస్మృతాః శాలాః శాలాత్వం చైవ తాసు తత్

ఇలా, వృక్షాల కొమ్మల నుంచి శాలలు, ఇళ్లూ ప్రసిద్ధి చెందాయి. అందుకే వాటిని శాలలు అని గుర్తిస్తారు, వాటిలో శాలల లక్షణం స్థిరంగా ఉంది.

ప్రసీదతి మనస్తాసు మనః ప్రసాదయన్తి తాః। తస్మాద్గృహాణి శాలాశ్చ ప్రాసాదాశ్చైవ సంజ్ఞితాః

వాటిలో మనసు ఆనందిస్తుంది, అవి మనసుకు సంతోషాన్ని ఇస్తాయి. అందుకే ఇళ్లను, శాలలను, ప్రాసాదాలను అలా పిలుస్తారు.

కృత్వా ద్వన్ద్వోపఘాతాంస్తాన్ వార్త్తోపాయమచిన్తయన్। నష్టేషు మధునా సార్ద్ధం కల్పవృక్షేషు వై తదా। విషాదవ్యాకులాస్తావై ప్రజాస్తృష్ణాక్షుధాత్మికాః

వారు పరస్పర కలహాలు చేసి, జీవనోపాయం గురించి ఆలోచించారు. అప్పుడు కల్పవృక్షాలు తేనెతో పాటు పోయినపుడు, ప్రజలు దుఃఖంతో, దాహంతో, ఆకలితో బాధపడిపోయారు.

తతః ప్రాదుర్బభౌ తాసాం సిద్ధిస్త్రేతాయుగే పునః। వార్తార్థసాధికాప్యన్యా వృత్తిస్తాసాం హి కామతః

అప్పుడు త్రేతాయుగంలో వారికి మళ్లీ సాఫల్యం కలిగింది; వారి కోరికలు తీరేలా మరో జీవనోపాయం కలిగింది.

తాసాం వృష్ట్యుదకానీహ యాని నిమ్నైర్గతాని తు। వృష్ట్యా తదభావత్స్రోతః ఖాతాని నిమ్నగాః స్మృతాః

వర్షపు నీళ్లు లోతట్టు ప్రదేశాల్లోకి చేరి, వర్షంతో ప్రవాహాలుగా మారాయి. ఆ తవ్విన కాలువలను నదులు అని అంటారు.

ఏవం నద్యః ప్రవృత్తాస్తు ద్వితీయే వృష్టిసర్జ్జనే। యే పరస్తాదపాం స్తోకా ఆపన్నాః పౄథివీతలే

ఇలా రెండోసారి వర్షం పడినప్పుడు నదులు ప్రవహించసాగాయి; అప్పటికి భూమిపై చేరిన నీరు చిన్నచిన్నగా ఉండేది.

అపామ్భూమేశ్చ సంయోగాదోషధ్యస్తాసు చాభవన్। పుష్పమూలఫలిన్యస్తు ఓషధ్యస్తాః ప్రజజ్ఞిరే

నీరు, భూమి కలిసినప్పుడు అక్కడ మొక్కలు పుట్టాయి; వాటిలో పుష్పాలు, మూలాలు, ఫలాలు కలిగిన ఔషధులు పుట్టుకొచ్చాయి.

అఫాలకృష్టాశ్చానుప్తా గ్రామ్యాఽరణ్యాశ్చతుర్దశ। ఋతుపుష్పఫలాశ్చైవ వృక్షా గుల్మాశ్చ జజ్ఞిరే

ఎటువంటి సాగు లేకుండా, విత్తనాలు నాటకుండా, గ్రామ్యమైనవి, అడవి మొక్కలు కలిపి పద్నాలుగు రకాలుగా, కాలానుగుణంగా పువ్వులు, ఫలాలు ఇచ్చే వృక్షాలు, పొదలు పుట్టాయి.

ప్రాదుర్భావశ్చ త్రేతాయాం వార్త్తాయామౌషధస్య తు। తైనౌషధేన వర్త్తన్తే ప్రజాస్త్రేతాయుగే తదా

త్రేతాయుగంలో జీవనోపాయంగా ఔషధులు పుట్టాయి; ఆ ఔషధులతో ప్రజలు అప్పట్లో జీవించేవారు.

తతః పునరభూత్తాసాం రాగో లోభశ్చ సర్వశః। అవశ్యమ్భావినార్థేన త్రేతాయుగవశేన తు

అప్పటినుంచి వారికి మళ్లీ రాగం, లోభం పూర్తిగా కలిగాయి; త్రేతాయుగ ధర్మం వల్ల అది తప్పనిసరిగా జరిగింది.

తతస్తాః పర్యగృహ్ణన్త నదీక్షేత్రాణి పర్వతాన్। వృక్షాన్ గులర్మౌషధీశ్చైవ ప్రసహ్య తు యథాబలమ్

అప్పుడవారు నదులు, పొలాలు, కొండలు, వృక్షాలు, పొదలు, ఔషధులను తమ శక్తికి తగినట్టు బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

సిద్ధాత్మానస్తు యే పూర్వం వ్యాఖ్యాతాః ప్రాకృతే మయా। బ్రహ్మణా మానవాస్తే వై ఉత్పన్నా యోజనాదిహ

మునుపు నేను వివరించిన సిద్ధాత్ములు, ప్రకృతిసిద్ధంగా బ్రహ్మ ద్వారా ఇక్కడ జన్మించారు.

శాన్తాశ్చ సుష్మిణశ్చైవ కర్మిణో దుఃఖినస్తదా। తతః ప్రవర్త్తమానాస్తే త్రేతాయాం జర్జ్ఞిరే పునః

వారు శాంతంగా, మృదువుగా, క్రియాశీలంగా ఉండి, అయినా బాధతో ఉన్నారు. త్రేతాయుగంలో వారు మళ్లీ ప్రాప్తి చెందారు.