వాయుపురాణమ్

యథాయోగం యథాకామం సమేషు విషమేషు చ। ఆరబ్ధాస్తే నికేతా వై కర్త్తం శీతోష్ణ వారణమ్

తమకు అనుకూలంగా, ఇష్టమైనట్టు, సమతలమైన ప్రదేశాల్లోనూ, Uneven ప్రదేశాల్లోనూ, చలి వేడిని నివారించేందుకు ఇళ్లు కట్టడం ప్రారంభించారు.

తతః సంస్థాపయామాస ఖేటాని చ పురాణి చ। గ్రామాంశ్చైవ యథాభాగం తథైవాన్తః పురాణి చ

అప్పుడా వారు పల్లెలు, పట్టణాలు, గ్రామాలు, అలాగే అంతఃపురాలు కూడా స్థాపించారు.

తాసామాయామవిష్కమ్భాన్ సంనివేశాన్తరాణి చ। చక్రుస్తదా యథాప్రజ్ఞం ప్రదేశః సంజ్ఞితస్తు తైః

అప్పుడు వారు తమ జ్ఞానానికి అనుగుణంగా, నివాస ప్రదేశాల పొడవు, వెడల్పు, మధ్యంతరాలను నిర్ణయించారు. ఆ ప్రాంతానికి వారు పేరుపెట్టారు.

అంగుష్ఠస్య ప్రదేశిన్యా వ్యాసః ప్రాదేశ ఉచ్యతే। తాలః స్మృతో మధ్యమయా గోకర్ణశ్చాప్యనామయా

బొటనవేలు, చూపువేలు కలిపి కొలిచిన వెడల్పును ప్రదేశం అంటారు. మధ్యవేలు కొలవడం తాళం, రింగు వేలు కొలవడం గోకర్ణం అని అంటారు.

కనిష్ఠయా వితస్తిస్తు ద్వాదశాఙుల ఉచ్యతే। రత్నిరఙ్గులపర్వ్వాణి సంఖ్యయా త్వేకవింశతిః

చిటికవేలు కొలవడం విటస్తి, అది పన్నెండు వేళ్ల పొడవు. రత్ని అంటే ఇరవై ఒక వేళ్ల పొడవు.

చతుర్వింశతిభిశ్చైవ హస్తః స్యాదఙ్గులాని తు। కిష్కుః స్మృతో ద్విరత్నిస్తు ద్విచత్వారింశదఙ్గులమ్

ఒక చేతి పొడవు ఇరవై నాలుగు వేళ్ల సమానం. కిష్కు అనేది రెండు రత్నులుగా, అంటే నలభై నాలుగు వేళ్ల పొడవుగా గుర్తించబడింది.

చతుర్హస్తం ధనుర్దణ్డో నాలికాయుగమేవ చ। ధనుః సహస్రే ద్వే తత్ర గవ్యూతిస్తైర్విభావ్యతే

ఒక విల్లు దండం, రెండు బాణాల కడ్డీలు — ఇవన్నీ నాలుగు చేతుల పొడవు కలిగి ఉంటాయి. అలాంటి రెండు వేల విల్లు పొడవుతో ఒక గవ్యూతి ఏర్పడుతుంది.

అష్టౌ ధనుఃసహస్రాణి యోజనం తౌర్నిరుచ్యతే। ఏతేన యోజనేనైవ సన్నివేశస్తతః కృతః

ఎనిమిది వేల విల్లు పొడవు ఒక యోజనంగా చెప్పబడింది. ఆ యోజన ప్రమాణంతోనే ఏర్పాట్లు జరుగుతాయి.

చతుర్ణామేవ దుర్గాణాం స్వసముత్థాని త్రీణి తు। చతుర్థం కృత్రిమం దుర్గం తస్య వక్ష్యామ్యహం విధిమ్

నాలుగు రకాల కోటల్లో మూడు ప్రకృతిసిద్ధంగా ఏర్పడతాయి. నాల్గవది మానవ కృషితో నిర్మించేది. దాని విధానాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను.

సౌధోచ్చవప్రప్రాకారం సర్వతశ్చాతకావృతమ్। తదేకం స్వస్తికద్వారం కుమారీపురమేవ చ

ఎత్తయిన భవనాలు, త్రెంచులు, గోడలు చుట్టూ ఉండి, ఎక్కడికక్కడ ముళ్లతో కప్పబడి, ఒక్క మంచి ద్వారం కలిగి ఉండే ఆ కోటను కుమారీపురం అంటారు.

శ్రోతసీసహ తద్ద్వారం నిఖాతం పునరేవ చ। హస్తాష్టౌ చ దశ శ్రేష్ఠా నవాష్టౌ వాఽపరే మతాః

దాని ద్వారం నీటి కాలువతో కలిపి కిందకు నిర్మించబడుతుంది. ఎనిమిది లేదా పది చేతుల పొడవు ఉత్తమమని కొందరు, తొమ్మిది లేదా ఎనిమిది చేతుల పొడవు మంచిదని మరికొందరు భావిస్తారు.

ఖేటానాం నగరాణాఞ్చ గ్రామాణాఞ్చైవ సర్వ్వశః। త్రివిధానాఞ్చ దుర్గాణాం పర్వ్వ తోదకబన్ధనమ్

ప్రతి కోట, నగరం, గ్రామం, అలాగే మూడు రకాల కోటలకు కూడా, వాటి సరిహద్దులు నీరు లేదా పర్వతాలతో ఏర్పడతాయి.

త్రివిధానాఞ్చ దుర్గాణాం విష్కమ్భాయామమేవ చ। యోజనానాఞ్చ విష్కమ్భమష్టభాగార్ద్ధమాయతమ్

మూడు రకాల కోటలకు వెడల్పు, పొడవు ఇలా ఉంటుంది — యోజనపు ఎనిమిదవ భాగంలో సగం వెడల్పుగా ఉంటుంది.

పరమార్ద్ధార్ద్ధమాయామం ప్రగుదక్‌ప్రవరం పురమ్। ఛిన్నకర్ణం వికర్ణన్తు వ్యఞ్జనం కృశసంస్థితమ్

పట్టణం పొడవు అత్యధిక సగంలో సగం ఉండాలి. ఉత్తమమైన నీరు తూర్పున ఉండాలి. మూలలు కోసినట్టుగా లేదా వంకరగా లేకుండా, ఆకారంలో అసమానంగా లేకుండా ఉండాలి.

వృత్తం హీనఞ్చ దీర్ఘఞ్చ నగరం న ప్రశస్యతే। చతురస్రార్జవం దిక్స్థం ప్రశస్తంవై పురం పరమ్

వృత్తాకారంగా, లోపభూయిష్టంగా, లేదా చాలా పొడవుగా ఉన్న నగరం మంచిది కాదు. చతురస్రంగా, నేరుగా, దిక్కులకు అనుగుణంగా ఉన్న నగరం అత్యుత్తమంగా భావించబడుతుంది.

చతుర్వింశతిరాద్యన్తు హస్తానష్టశతం పరమ్। అత్ర మధ్యం ప్రశంసన్తి హ్రస్వోత్కృష్టవివర్జ్జితమ్

ప్రధానమైన కొలత ఇరవై నాలుగు చేతులు, గరిష్ఠంగా ఎనిమిది వందల చేతులు. వీటిలో మధ్యస్థమైనదే ప్రశంసనీయం; చాలా చిన్నది లేదా చాలా పెద్దది కాకూడదు.

అథ కిష్కుశతాన్యష్టౌ ప్రాహుర్ముఖ్యనివేశనమ్। నగరాదర్ధవిష్కమ్భం ఖేటం గ్రామం తతో బహిః

ఎనిమిది వందల కిష్కువులు ప్రధాన నివాసంగా చెప్పబడతాయి. నగర వెడల్పులో సగం చెట్లపల్లె, దాని బయట గ్రామం ఉంటుంది.

నగరాద్యోజనం ఖేటం శేటాద్గ్రామోఽర్ద్ధయోజనమ్। ద్విక్రోశం పరమా సీమా క్షేత్రసీమా చతుర్ద్ధనుః

నగరం నుంచి చెట్లపల్లె ఒక యోజన దూరంలో ఉంటుంది. చెట్లపల్లె నుంచి గ్రామం అర యోజన దూరంలో ఉంటుంది. పరమ సరిహద్దు రెండు క్రోశాలు, పొల సరిహద్దు నాలుగు విల్లు పొడవు.

వింశద్ధనూంషి విస్తీర్ణో దిశాం మార్గస్తు తైః కృతః। వింశద్ధనుర్గ్రామమార్గః సీమామార్గో దశైవ తు

ప్రతి దిశలో రహదారి ఇరవై విల్లు పొడవుగా ఉంటుంది. గ్రామ రహదారి కూడా ఇరవై విల్లు, సరిహద్దు రహదారి పది విల్లు పొడవు.

ధనూంషి దశ విస్తీర్ణః శ్రీమాన్ రాజపథః స్మృతః। నృవాజిరథనాగానామసమ్బాధః సుసఞ్చరః

రాజమార్గం పది విల్లు పొడవుగా ఉండాలి. అది విఘ్నం లేకుండా, మనుషులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు సులభంగా పోవడానికి అనుకూలంగా ఉండాలి.

ధనూంషి చైవ చత్వారి శాఖారథ్యాస్తు తైః కృతాః। గృహరథ్యోపరథ్యాశ్చ ద్వికాశ్చాప్యుపరథ్యకాః

శాఖా వీధులు నాలుగు విల్లు పొడవుగా ఉంటాయి. ఇళ్ల వీధులు, ఉపవీధులు రెండు విల్లు, మరింత చిన్న ఉపవీధులు కూడా రెండు విల్లు పొడవు.

ఘణ్టాపథశ్చతుష్పాదస్త్రిపదఞ్చ గృహాన్తరమ్। వృత్తిమార్గాస్త్వర్ద్ధపదం ప్రాగ్వంశః పదికః స్మృతః

ఘంటామార్గం నాలుగు అడుగుల వెడల్పు. మూడు అడుగుల దారి ఇళ్ల మధ్య ఉంటుంది. వృత్తాకార మార్గాలు అర అడుగు, తూర్పు వరుసను పాదమార్గం అంటారు.

అవస్కరం పరీవాహం పదమాత్రంసమన్తతః। కృతేషు తేషు స్థానేషు పునస్వక్రుర్గృహాణి వై

ఒక అడుగు వెడల్పుతో చుట్టూ కాలువ ఏర్పడాలి. ఈ ప్రదేశాలు ఏర్పడిన తర్వాత, గృహస్థుడు తన ఇళ్లను నిర్మించాలి.

యథా తే పూర్వమాసన్వై వృక్షాస్తు గృహసంస్థితాః। తథా కర్తుం సమారబ్ధాశ్చిన్తయిత్వా పునః పునః

మునుపు వృక్షాలు ఇళ్లలో ఎలా ఉండేవో, అలాగే మళ్లీ ఆ విధంగా ఏర్పాటుచేయాలని వారు పదే పదే ఆలోచిస్తూ మొదలుపెట్టారు.

వృక్షాశ్చైవగతాః శాఖా న తాశ్చైవ పరాగతాః। అత ఊర్ద్ధ్వంగతా శ్చాన్యా ఏవం తిర్య్యగ్గతాః పురా

ఆ వృక్షాలకు కొమ్మలు పెరిగేవి, కానీ అవి ఎక్కడికీ పోయేవి కావు; అక్కడి నుంచి కొన్ని పైకి, మరికొన్ని పక్కకు పాకేవి.

బుద్ధ్వాఽన్విష్యస్తథా న్యాయో వృక్షశాఖా యథా గతాః। తథా కృతాస్తు తైః శాఖాస్తస్మాచ్ఛాలాస్తు తాః స్మృతాః

వృక్షాల కొమ్మలు ఎలా విస్తరించాయో తెలుసుకొని, పరిశీలించి, వారు కూడా అలాంటి కొమ్మలు నిర్మించారు. అందుకే వాటిని శాలలు అని పిలుస్తారు.

ఏవం ప్రసిద్ధాః శాఖాభ్యః శాలాశ్చైవ గృహాణి చ। తస్మాత్తా వైస్మృతాః శాలాః శాలాత్వం చైవ తాసు తత్

ఇలా, వృక్షాల కొమ్మల నుంచి శాలలు, ఇళ్లూ ప్రసిద్ధి చెందాయి. అందుకే వాటిని శాలలు అని గుర్తిస్తారు, వాటిలో శాలల లక్షణం స్థిరంగా ఉంది.

ప్రసీదతి మనస్తాసు మనః ప్రసాదయన్తి తాః। తస్మాద్గృహాణి శాలాశ్చ ప్రాసాదాశ్చైవ సంజ్ఞితాః

వాటిలో మనసు ఆనందిస్తుంది, అవి మనసుకు సంతోషాన్ని ఇస్తాయి. అందుకే ఇళ్లను, శాలలను, ప్రాసాదాలను అలా పిలుస్తారు.

కృత్వా ద్వన్ద్వోపఘాతాంస్తాన్ వార్త్తోపాయమచిన్తయన్। నష్టేషు మధునా సార్ద్ధం కల్పవృక్షేషు వై తదా। విషాదవ్యాకులాస్తావై ప్రజాస్తృష్ణాక్షుధాత్మికాః

వారు పరస్పర కలహాలు చేసి, జీవనోపాయం గురించి ఆలోచించారు. అప్పుడు కల్పవృక్షాలు తేనెతో పాటు పోయినపుడు, ప్రజలు దుఃఖంతో, దాహంతో, ఆకలితో బాధపడిపోయారు.