వాయుపురాణమ్

తతస్తేషు ప్రణష్టేషు విభ్రాన్తా వ్యాకులేన్ద్రియాః। అభి ధ్యాయన్తి తాం సిద్ధిం సత్యాభిధ్యాయినస్తదా

అప్పుడు, అవి నశించాక, వారు అయోమయంగా, ఇంద్రియాలు కలవరపడి, నిజంగా కోరుకున్న వారు ఆ సిద్ధిని తపించి కోరుకున్నారు.

ప్రాదుర్బభూవుస్తాసాం చ వృక్షాస్తే గృహసంస్థితాః। వస్త్రాణి చ ప్రసూయన్తే ఫలాన్యాభరణాని చ

వారికి మళ్లీ ఇంట్లో పెరిగే చెట్లు కనిపించాయి. వాటి ద్వారా వస్త్రాలు, పండ్లు, ఆభరణాలు పుట్టాయి.

తేష్వేవ జాయతే తాసాం గంధవర్ణరసాన్వితమ్। అమాక్షికం మహావీర్యం పుటకే పుటకే మధు

ఆ చెట్లలోనే, వారికి సువాసన, రంగు, రుచి కలిగిన, గొప్ప శక్తి ఉన్న తేనె ప్రతి గుత్తిలో ఏర్పడింది.

తేన తా వర్తయన్తి స్మ ముఖే త్రేతాయుగస్య చ। హృష్టతుష్టాస్తయా సిద్ధ్యా ప్రజా వై విగతజ్వరాః

ఆ తేనె వల్ల, త్రేతాయుగంలో ప్రజలు ఆనందంగా, సంతృప్తిగా, బాధలు లేకుండా జీవించారు.

పునః కాలాంతరేణైవ పునర్ల్లోభావృతాస్తు తాః। వృక్షాంస్తాన్ పర్యగృహ్ణన్త మధు వా మాక్షికం బలాత్

కొంతకాలం తర్వాత, మళ్లీ లోభానికి లోనై, వారు ఆ చెట్లు, తేనెను బలవంతంగా తీసుకున్నారు.

తాసాం తేనాపచారేణ పునర్ల్లోకకృతేన వై। ప్రణష్టా మధునా సార్ద్ధం కల్పవృక్షాః వ్కచిత్ వ్కచిత్

వారి ఆ తప్పు వల్ల, మళ్లీ ప్రజల వల్ల, కొన్ని చోట్ల కల్పవృక్షాలు తేనెతో పాటు నశించిపోయాయి.

తస్యామేవాల్పశిష్టాయాం సంధ్యాకాలవశాత్తదా। ప్రావర్తంత తదా తాసాం ద్వంద్వాన్యభ్యుత్థితాని తు

అప్పుడు, వాటిలో కొంత మాత్రమే మిగిలి ఉండగా, సంధ్యాకాల ప్రభావంతో, వారి మధ్య ద్వంద్వాలు కలిగాయి.

శీతవాతాతపైస్తీవ్రైస్తతస్తా దుఃఖితా భృశమ్

అప్పుడా వారు తీవ్రమైన చలి, గాలి, వేడి వల్ల చాలా బాధపడ్డారు.

కృత్వా ద్వంద్వ ప్రతీకారం నికేతాని హి భోజిరే। పూర్వం నికమిపారాస్తే అనికేతాశ్రయా భృశమ్

ఆ ద్వంద్వాలను ఎదుర్కొనడానికి వారు ఇళ్లు కట్టుకున్నారు. ముందు వారు ఎక్కువగా ఇళ్ళు లేకుండా ఉండేవారు.

యథాయోగ్యం యథాప్రీతి నికేతేష్వవసన్ పునః। మరుధన్వసు నిమ్నేషు పర్వతేషు నదీషు చ। సంశ్రయన్తి చ దుర్గాణి ధన్వానం శాశ్వతోదకమ్

తమకు అనుకూలంగా, ఇష్టమైనట్టు మళ్లీ ఇళ్లలో నివసించారు. మైదానాలు, ఎడారులు, లోతట్టు ప్రదేశాలు, పర్వతాలు, నదుల దగ్గర, అలాగే కోటలు, ఎప్పటికీ నీరు ఉండే ఎడారుల్లో కూడా ఆశ్రయించారు.

యథాయోగం యథాకామం సమేషు విషమేషు చ। ఆరబ్ధాస్తే నికేతా వై కర్త్తం శీతోష్ణ వారణమ్

తమకు అనుకూలంగా, ఇష్టమైనట్టు, సమతలమైన ప్రదేశాల్లోనూ, Uneven ప్రదేశాల్లోనూ, చలి వేడిని నివారించేందుకు ఇళ్లు కట్టడం ప్రారంభించారు.

తతః సంస్థాపయామాస ఖేటాని చ పురాణి చ। గ్రామాంశ్చైవ యథాభాగం తథైవాన్తః పురాణి చ

అప్పుడా వారు పల్లెలు, పట్టణాలు, గ్రామాలు, అలాగే అంతఃపురాలు కూడా స్థాపించారు.

తాసామాయామవిష్కమ్భాన్ సంనివేశాన్తరాణి చ। చక్రుస్తదా యథాప్రజ్ఞం ప్రదేశః సంజ్ఞితస్తు తైః

అప్పుడు వారు తమ జ్ఞానానికి అనుగుణంగా, నివాస ప్రదేశాల పొడవు, వెడల్పు, మధ్యంతరాలను నిర్ణయించారు. ఆ ప్రాంతానికి వారు పేరుపెట్టారు.

అంగుష్ఠస్య ప్రదేశిన్యా వ్యాసః ప్రాదేశ ఉచ్యతే। తాలః స్మృతో మధ్యమయా గోకర్ణశ్చాప్యనామయా

బొటనవేలు, చూపువేలు కలిపి కొలిచిన వెడల్పును ప్రదేశం అంటారు. మధ్యవేలు కొలవడం తాళం, రింగు వేలు కొలవడం గోకర్ణం అని అంటారు.

కనిష్ఠయా వితస్తిస్తు ద్వాదశాఙుల ఉచ్యతే। రత్నిరఙ్గులపర్వ్వాణి సంఖ్యయా త్వేకవింశతిః

చిటికవేలు కొలవడం విటస్తి, అది పన్నెండు వేళ్ల పొడవు. రత్ని అంటే ఇరవై ఒక వేళ్ల పొడవు.

చతుర్వింశతిభిశ్చైవ హస్తః స్యాదఙ్గులాని తు। కిష్కుః స్మృతో ద్విరత్నిస్తు ద్విచత్వారింశదఙ్గులమ్

ఒక చేతి పొడవు ఇరవై నాలుగు వేళ్ల సమానం. కిష్కు అనేది రెండు రత్నులుగా, అంటే నలభై నాలుగు వేళ్ల పొడవుగా గుర్తించబడింది.

చతుర్హస్తం ధనుర్దణ్డో నాలికాయుగమేవ చ। ధనుః సహస్రే ద్వే తత్ర గవ్యూతిస్తైర్విభావ్యతే

ఒక విల్లు దండం, రెండు బాణాల కడ్డీలు — ఇవన్నీ నాలుగు చేతుల పొడవు కలిగి ఉంటాయి. అలాంటి రెండు వేల విల్లు పొడవుతో ఒక గవ్యూతి ఏర్పడుతుంది.

అష్టౌ ధనుఃసహస్రాణి యోజనం తౌర్నిరుచ్యతే। ఏతేన యోజనేనైవ సన్నివేశస్తతః కృతః

ఎనిమిది వేల విల్లు పొడవు ఒక యోజనంగా చెప్పబడింది. ఆ యోజన ప్రమాణంతోనే ఏర్పాట్లు జరుగుతాయి.

చతుర్ణామేవ దుర్గాణాం స్వసముత్థాని త్రీణి తు। చతుర్థం కృత్రిమం దుర్గం తస్య వక్ష్యామ్యహం విధిమ్

నాలుగు రకాల కోటల్లో మూడు ప్రకృతిసిద్ధంగా ఏర్పడతాయి. నాల్గవది మానవ కృషితో నిర్మించేది. దాని విధానాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను.

సౌధోచ్చవప్రప్రాకారం సర్వతశ్చాతకావృతమ్। తదేకం స్వస్తికద్వారం కుమారీపురమేవ చ

ఎత్తయిన భవనాలు, త్రెంచులు, గోడలు చుట్టూ ఉండి, ఎక్కడికక్కడ ముళ్లతో కప్పబడి, ఒక్క మంచి ద్వారం కలిగి ఉండే ఆ కోటను కుమారీపురం అంటారు.

శ్రోతసీసహ తద్ద్వారం నిఖాతం పునరేవ చ। హస్తాష్టౌ చ దశ శ్రేష్ఠా నవాష్టౌ వాఽపరే మతాః

దాని ద్వారం నీటి కాలువతో కలిపి కిందకు నిర్మించబడుతుంది. ఎనిమిది లేదా పది చేతుల పొడవు ఉత్తమమని కొందరు, తొమ్మిది లేదా ఎనిమిది చేతుల పొడవు మంచిదని మరికొందరు భావిస్తారు.

ఖేటానాం నగరాణాఞ్చ గ్రామాణాఞ్చైవ సర్వ్వశః। త్రివిధానాఞ్చ దుర్గాణాం పర్వ్వ తోదకబన్ధనమ్

ప్రతి కోట, నగరం, గ్రామం, అలాగే మూడు రకాల కోటలకు కూడా, వాటి సరిహద్దులు నీరు లేదా పర్వతాలతో ఏర్పడతాయి.

త్రివిధానాఞ్చ దుర్గాణాం విష్కమ్భాయామమేవ చ। యోజనానాఞ్చ విష్కమ్భమష్టభాగార్ద్ధమాయతమ్

మూడు రకాల కోటలకు వెడల్పు, పొడవు ఇలా ఉంటుంది — యోజనపు ఎనిమిదవ భాగంలో సగం వెడల్పుగా ఉంటుంది.

పరమార్ద్ధార్ద్ధమాయామం ప్రగుదక్‌ప్రవరం పురమ్। ఛిన్నకర్ణం వికర్ణన్తు వ్యఞ్జనం కృశసంస్థితమ్

పట్టణం పొడవు అత్యధిక సగంలో సగం ఉండాలి. ఉత్తమమైన నీరు తూర్పున ఉండాలి. మూలలు కోసినట్టుగా లేదా వంకరగా లేకుండా, ఆకారంలో అసమానంగా లేకుండా ఉండాలి.

వృత్తం హీనఞ్చ దీర్ఘఞ్చ నగరం న ప్రశస్యతే। చతురస్రార్జవం దిక్స్థం ప్రశస్తంవై పురం పరమ్

వృత్తాకారంగా, లోపభూయిష్టంగా, లేదా చాలా పొడవుగా ఉన్న నగరం మంచిది కాదు. చతురస్రంగా, నేరుగా, దిక్కులకు అనుగుణంగా ఉన్న నగరం అత్యుత్తమంగా భావించబడుతుంది.

చతుర్వింశతిరాద్యన్తు హస్తానష్టశతం పరమ్। అత్ర మధ్యం ప్రశంసన్తి హ్రస్వోత్కృష్టవివర్జ్జితమ్

ప్రధానమైన కొలత ఇరవై నాలుగు చేతులు, గరిష్ఠంగా ఎనిమిది వందల చేతులు. వీటిలో మధ్యస్థమైనదే ప్రశంసనీయం; చాలా చిన్నది లేదా చాలా పెద్దది కాకూడదు.

అథ కిష్కుశతాన్యష్టౌ ప్రాహుర్ముఖ్యనివేశనమ్। నగరాదర్ధవిష్కమ్భం ఖేటం గ్రామం తతో బహిః

ఎనిమిది వందల కిష్కువులు ప్రధాన నివాసంగా చెప్పబడతాయి. నగర వెడల్పులో సగం చెట్లపల్లె, దాని బయట గ్రామం ఉంటుంది.

నగరాద్యోజనం ఖేటం శేటాద్గ్రామోఽర్ద్ధయోజనమ్। ద్విక్రోశం పరమా సీమా క్షేత్రసీమా చతుర్ద్ధనుః

నగరం నుంచి చెట్లపల్లె ఒక యోజన దూరంలో ఉంటుంది. చెట్లపల్లె నుంచి గ్రామం అర యోజన దూరంలో ఉంటుంది. పరమ సరిహద్దు రెండు క్రోశాలు, పొల సరిహద్దు నాలుగు విల్లు పొడవు.

వింశద్ధనూంషి విస్తీర్ణో దిశాం మార్గస్తు తైః కృతః। వింశద్ధనుర్గ్రామమార్గః సీమామార్గో దశైవ తు

ప్రతి దిశలో రహదారి ఇరవై విల్లు పొడవుగా ఉంటుంది. గ్రామ రహదారి కూడా ఇరవై విల్లు, సరిహద్దు రహదారి పది విల్లు పొడవు.