సముద్రాశ్చైవ మేఘాశ్చ ఆపః సర్వాశ్చ పార్థివాః। వ్రజన్త్యేకార్ణవత్వం హి సలిలాఖ్యాస్తదాశ్రితాః
సముద్రాలు, మేఘాలు, అన్ని నీళ్ళు, భూమిలోని అన్ని వస్తువులు — ఇవన్నీ కలిసిపోయి ఒక్కటైన నీటి సముద్రంగా మారిపోతాయి. ఆ సమయంలో అవన్నీ నీటిలోనే ఆధారపడతాయి.
ఆగతాగతికం తద్వై యదా తు సలిలం బహు। సంఛాద్యేమాం స్థితాం భూమిమర్ణవాఖ్యా తదా చ సా
ఆ నీరు ఎప్పుడూ వచ్చి పోతూ ఉంటుంది. అది ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఈ భూమిని పూర్తిగా కప్పేస్తుంది. అప్పుడు దాన్ని సముద్రం అంటారు.
ఆభాతి యస్మాన్నాభాన్తి భాసన్తో వ్యాప్తిదీప్తిషు। సర్వతః సమనుప్లావ్య తాసాఞ్చామ్భో విభావ్యతే
ఇతర వాటికి ప్రకాశం లేకపోయినా, అది ప్రకాశిస్తూ, అన్ని వైపులా వ్యాపించి, అన్నింటినీ ముంచెత్తిన తర్వాత, ఆ నీరు అందరిలో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది.
తదమ్భస్తనుతే యస్మాత్ సర్వాం పృథ్వీం సమన్తతః। ధాతుస్తనోతిర్విస్తారే తేనామ్భస్తనవః స్మృతాః
ఆ నీరు ఎందుకంటే భూమి అంతటా వ్యాపించి పాకిపోతుంది. అందుకే దాని వ్యాప్తి వల్ల దాన్ని 'పాకే నీరు' అని పండితులు అంటారు.
అరమిత్యేష శీఘ్రన్తు నిపాతః కవిభిః స్మృతః। ఏకార్ణవే భవన్త్యాపో న శీఘ్రాస్తేన తే నరాః
'అరం' అనేది కవులు వేగంగా దిగిపోవడం అని చెబుతారు. కానీ ఒక్కటైన సముద్రంలో ఆ నీళ్ళు వేగంగా పోవు. అందుకే, మనుష్యులారా, వాటిని అలా అంటారు.
తస్మిన్ యుగసహస్రాన్తే సంస్థితే బ్రహ్మణోఽహని। రాజన్యాం వర్త్తమానాయాన్తావత్తత్ సలిలాత్మనా
వెయ్యి యుగాలు పూర్తయ్యాక, బ్రహ్మదేవుని రోజు ముగిసినప్పుడు, రాజశక కాలం కొనసాగుతుండగా, ఆ సమస్తం నీటి రూపంలో కలిసిపోతుంది.
తతస్తు సలిలే తస్మిన్నష్టేఽగ్నౌ పృథివీతలే। ప్రశాన్తవాతేఽన్ధకారే నిరాలోకే సమన్తతః
ఆ నీరు అంతా పోయిన తర్వాత, భూమి మీద, అగ్ని శాంతమై, గాలి నిలిచి, చీకటి వ్యాపించి, ఎక్కడా వెలుగు లేకుండా ఉంటుంది.
యేనైవాధిష్ఠితం హీదం బ్రహ్మా స పురుషః ప్రభుః। విభాగమస్య లోకస్య పునర్వై కర్తుమిచ్ఛతి
ఈ లోకాన్ని పాలించే ప్రభువు అయిన బ్రహ్మదేవుడు, మళ్లీ ఈ లోకాన్ని విడగొట్టి సృష్టించాలనే కోరికతో ఉంటాడు.
ఏకార్ణవే తదా తస్మిన్నష్టే స్థావరజఙ్గమే। తదా స భవతి బ్రహ్మా సహస్రాక్షః సహస్రపాత్
ఆ ఒక్కటైన సముద్రంలో, స్థావరజంగమమయిన అన్నీ నశించినప్పుడు, బ్రహ్మదేవుడు వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి కాళ్లు కలిగినవాడిగా మారుతాడు.
సహస్రశీర్షా పురుషో రుక్మవర్ణో హ్యతీన్ద్రియః। బ్రహ్మా నారాయణాఖ్యస్తు సుష్వాప సలిలే తదా
వెయ్యి తలలు, బంగారు వర్ణం, ఇంద్రియాలకు అందని రూపం కలిగిన పురుషుడు, బ్రహ్మా, నారాయణుడు అని పిలవబడే వాడు, అప్పుడు ఆ నీటిపై నిద్రిస్తాడు.
సత్త్వోద్రేకాత్ ప్రబుద్ధస్తు శూన్యం లోకమవేక్ష్య చ। ఇమఞ్చోదాహరన్త్యత్ర శ్లోకం నారాయణం ప్రతి
సత్త్వగుణం అధికమై, ఆయన మేల్కొని, లోకం ఖాళీగా ఉన్నదని చూసి, ఇక్కడ నారాయణుని గురించి ఈ శ్లోకాన్ని ఉటంకిస్తారు.
ఆపో నారాఖ్యాస్తనవ ఇత్యపాన్నామ శుశ్రుమః। ఆపూర్య నాభిం తత్రాస్తే తేన నారాయణః స్మృతః
నీటిని 'నర' అని, దాని వ్యాప్తిని 'తనువు' అని మేము విన్నాము. ఆ నీరు నాభిని నింపి, అక్కడ ఆయన నివసిస్తాడు. అందుకే ఆయనను నారాయణుడు అంటారు.
సహస్రశీర్షా సుమనాః సహస్రపాత్ సహస్రచక్షుర్వదనః సహస్రభుక్। సహస్రబాహుః ప్రథమః ప్రజా పతిస్త్రయీపథే యః పురుషో నిరుచ్యతే
వెయ్యి తలలు, మంచి మనస్సు, వెయ్యి కాళ్లు, వెయ్యి కళ్ళు, నోర్లు, వెయ్యి విధాలుగా అనుభవించే శక్తి, వెయ్యి చేతులు కలిగి, సృష్టికి మొదటి అధిపతి, మూడు మార్గాలలో చెప్పబడే పురుషుడు.
ఆదిత్యవర్ణో భువనస్య గోప్తా ఏకో హ్యపూర్వః ప్రథమం తురాషాట్। హిరణ్యగర్భః పురుషో మహాత్మా స పఠ్యతే వై తమసఃపరస్తాత్
ఆదిత్యుని వర్ణంతో, లోకానికి ఏకైక రక్షకుడు, అపూర్వుడు, మొదటివాడు, వేగవంతుడు, హిరణ్యగర్భుడు, మహాత్ముడు, అంధకారానికి అతీతుడైన పురుషుడు అని చెప్పబడతాడు.
కల్పాదౌ రజసోద్రిక్తో బ్రహ్మా భూత్వాఽసృజత్ ప్రజాః। కల్పాన్తే తమసోద్రిక్తో కాలో భూత్వాఽగ్రసత్ పునః
కల్పం ప్రారంభంలో, రజోగుణం అధికంగా ఉన్న బ్రహ్మదేవుడు ప్రాణులను సృష్టించాడు. కల్పాంతంలో, తమోగుణం అధికంగా ఉన్న కాలమూర్తి వాటిని మళ్లీ గ్రహించి నశింపజేశాడు.
స వై నారాయణా ఖ్యస్తు సత్త్వోద్రిక్తోఽర్ణవే స్వపన్। త్రిధా విభజ్య చాత్మానం త్రైలోక్యే సమవర్త్తత
ఆయన నారాయణుడు అని పిలవబడతాడు. సత్త్వగుణం అధికంగా ఉండి, సముద్రంలో నిద్రించాడు. తనను మూడు భాగాలుగా విడగొట్టి, మూడు లోకాలలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
సృజతే గ్రసతే చైవ వీక్షన్తే చ త్రిభిస్తు తాన్। ఏకార్ణవే తదా లోకే నష్టే స్థావరజఙ్గమే
ఆయన ఆ మూడు రూపాలతో సృష్టిస్తాడు, గ్రహిస్తాడు, చూసుకుంటాడు. ఒక్కటైన సముద్రంలో, స్థావరజంగమమయిన లోకం నశించినప్పుడు.
చతుర్యుగసహస్రాన్తే సర్వతః సలిలావృతే। బ్రహ్మా నారాయణాఖ్యస్తు అప్రకాశార్ణవే స్వపన్
నాలుగు యుగసహస్రాల చివర, అన్నీ నీటితో కప్పబడి ఉన్నప్పుడు, నారాయణుడు అనే బ్రహ్మదేవుడు, వెలుగు లేని ఆ అంధకార సముద్రంలో నిద్రిస్తాడు.
చతుర్విధాః ప్రజా గ్రస్త్వా బ్రాహ్మ్యాం రాత్ర్యాం మహార్ణవే। పశ్యన్తి తం మహర్ల్లోకాత్ సుప్తం కాలం మహర్షయః
బ్రహ్మా రాత్రి సమయంలో, మహాసముద్రంలో నాలుగు రకాల ప్రాణులను గ్రహించి, మహర్లొకంలో ఉన్న మహర్షులు ఆ కాలాన్ని నిద్రలో ఉన్నట్టు చూస్తారు.
భృగ్వాదయో యథా సప్త కల్పే హ్యస్మిన్ మహర్షయః। తతో వివర్త్తమానైస్తైర్మహాన్ పరిగతః పరః
ఈ కల్పంలో భృగువు మొదలైన ఏడు మహర్షులు ఉన్నట్లే, కల్పం మారినప్పుడు కూడా, ఆ మహర్షులచేత మహత్తు పూర్తిగా ఆవరించబడుతుంది.
గత్యర్థాద్ ఋషయో ధాతోర్న్నామనిర్వృత్తిరాదితః। తస్మాదృషిపరత్వేన మహాంస్తస్మాన్మహర్షయః
చలనానికి కారణమైన ధాతువు నుండి ఋషి అనే పేరు మొదలైంది. అందుకే, వారు మహర్షులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు.
మహర్ల్లోకస్థితైర్దృష్టః కాలః సుప్తస్తదా చ తైః। సత్యాద్యాః సప్త యేహ్యాసన్ కల్పేఽతీతే మహర్షయః
మహర్లొకంలో నివసించే వారు ఆ నిద్రలో ఉన్న కాలాన్ని చూశారు. గత కల్పంలో సత్య మొదలైన ఏడు మహర్షులు ఉన్నారు.
ఏవం బ్రాహ్మీషు రాత్రీషు హ్యతీ తాసు సహస్రశః। దృష్టవన్తస్తథా హ్యన్యే సుప్తం కాలం మహర్షయః
ఇలా, అనేక బ్రహ్మా రాత్రులు గడిచినపుడు, ఇతర మహర్షులు కూడా ఆ నిద్రలో ఉన్న కాలాన్ని చూశారు.
కల్పయామాస వై బ్రహ్మా తస్మాత్ కాలో నిరుచ్యతే
బ్రహ్మా కల్పాన్ని సృష్టించాడు. అందుకే కాలం అని పేరు వచ్చింది.
స స్రష్టా సర్వభూతానాం కల్పాదిషు పునః పునః। వ్యక్తావ్యక్తో మహాదేవస్తస్య సర్వమిదం జగత్
ఆయనే ప్రతి కల్ప ప్రారంభంలో మళ్లీ మళ్లీ అన్ని ప్రాణులను సృష్టించేవాడు. ఆయన మహాదేవుడు, ప్రత్యక్షమూ, అపరత్యక్షమూ, ఈ జగత్తంతా ఆయనదే.
ఇత్యేష ప్రతిసన్ధిర్వః కీర్త్తితః కల్పయోర్ద్వయోః। సామ్ప్రతాతీతయోర్మధ్యే ప్రాగవస్థా బభూవ యా
ఇలా, గత కల్పం మరియు ప్రస్తుత కల్పం మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని, అలాగే వాటి మధ్య ఉన్న స్థితిని మీకు వివరించాను.
కీర్త్తితా తు సమాసేన కల్పే కల్పే యథా తథా। సామ్ప్రతం తే ప్రవక్ష్యామి కల్పమేతం నిబోధత
ప్రతి కల్పంలో ఎలా జరుగుతుందో సంక్షిప్తంగా చెప్పాను. ఇప్పుడు ఈ ప్రస్తుత కల్పాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను, మీరు శ్రద్ధగా వినండి.
తుల్యం యుగసహస్రస్య నైశం కాలముపాస్య సః। శర్వర్యన్తే ప్రకురుతే బ్రహ్మత్వం సర్గకారణాత్
వెయ్యి యుగాలంతటి రాత్రిని ఆరాధించి, ఆ చీకటి ముగిసినపుడు, సృష్టి కోసం బ్రహ్మత్వాన్ని పొందుతాడు.
బ్రహ్మా తు సలిలే తస్మిన్ వాయుర్భూత్వా తదాచరత్। అన్ధకారే తదా తస్మిన్ నష్టే స్థావరజఙ్గమే
ఆ సమయంలో బ్రహ్మా ఆ నీటిలో వాయువుగా మారి సంచరించాడు. ఆ చీకటిలో స్థిరమైనవి, చలించేవి అన్నీ నశించిపోయాయి.
జలేన సమనువ్యాప్తే సర్వతః పృథివీతలే। అవిభాగేన భూతేషు సమన్తాత్సుస్థితేషు చ
నీరు భూమి అంతటా వ్యాపించి, అన్ని జీవులు చుట్టూ విడిపోకుండా స్థిరంగా నిలిచినప్పుడు,