వాయుపురాణమ్

ప్రధానాత్ క్షోభ్యమాణాత్తు రజో వై సమవర్త్తత। రజః ప్రవర్త్తకం తత్ర బీజేష్వపి యథా జలమ్

ప్రధానం కదిలించబడినప్పుడు రజోగుణం పుట్టింది; అక్కడ రజోగుణమే కార్యానికి ఆరంభకారకుడు, అది విత్తనాల్లో నీరు ఉండే విధంగా ఉంటుంది.

గుణవైషమ్యమాసాద్య ప్రసూయన్తే హ్యధిష్ఠితాః। గుణేభ్యః క్షోభ్య మాణేభ్యస్త్రయో దేవా విజజ్ఞిరే। ఆశ్రితాః పరమా గుహ్యాః సర్వాత్మానః శరీరిణః

గుణాలు సమానంగా లేకపోయినప్పుడు, వాటి ఆధీనంలో జీవులు పుడతారు; ఆ కదిలిన గుణాల నుంచి మూడు దేవతలు పుట్టారు — ఇవి సూక్ష్మమైనవి, పరమమైనవి, రహస్యమైనవి, అన్ని శరీరధారుల ఆత్మలుగా ఉంటారు.

రజో బ్రహ్మా తమో హ్యగ్నిః సత్త్వం విష్ణురజాయత। రజఃప్రకాశకో బ్రహ్మా స్రష్ట్టృత్వేన వ్యవస్థితః

రజోగుణం బ్రహ్మగా, తమోగుణం అగ్నిగా, సత్త్వగుణం విష్ణువుగా మారింది; రజోగుణాన్ని ప్రకాశించే బ్రహ్మ సృష్టికర్తగా స్థిరంగా ఉన్నాడు.

తమఃప్రకాశకోఽగ్నిస్తు కాలత్వేన వ్యవస్థితః। సత్త్వప్రకాశకో విష్ణురౌదాసీన్యే వ్యవస్థితః

తమోగుణాన్ని వెలిగించే అగ్ని కాలంగా స్థిరంగా ఉన్నాడు; సత్త్వగుణాన్ని వెలిగించే విష్ణువు ఉదాసీనతలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

ఏత ఏవ త్రయో దేవా ఏత ఏవ త్రయోఽగ్నయః। పరస్పరాశ్రితా హ్యేతే పరస్పరమనువ్రతాః

ఈ ముగ్గురు దేవతలే మూడు అగ్నులుగా కూడా ఉన్నారు; వీరు పరస్పరం ఆధారపడుతూ, ఒకరిని ఒకరు అనుసరిస్తూ ఉంటారు.

పరస్పరేణ వర్త్తన్తే ధారయన్తి పరస్పరమ్। అన్యోన్యమిథునాహ్యేతే హ్యన్యోన్యముపజీవినః। క్షణం వియోగో న హ్యేషాన్న త్యజన్తి పరస్పరమ్

వీరు పరస్పరం కలిసి కార్యాలు చేస్తారు, ఒకరిని ఒకరు పోషిస్తారు; వీరు పరస్పరం జతగా ఉండి, ఒకరికి ఒకరు ఆధారంగా జీవిస్తారు; వీరిలో ఒక్క క్షణమైనా విడిపోవడం లేదు, ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టరు.

ఈశ్వరో హి పరో దేవో విష్ణుస్తు మహతః పరః । బ్రహ్మా తు రజసోద్రిక్తః సర్గాయేహ ప్రవర్త్తతే। పరశ్చ పురుషో జ్ఞేయః ప్రకృతిశ్చ పరా స్మృతా

ఈశ్వరుడు నిజంగా పరమదేవుడు; విష్ణువు మహత్తువకన్నా మించిపోయినవాడు; బ్రహ్మ రజోగుణంతో కూడి సృష్టికోసం ఇక్కడ ప్రవృత్తిచేస్తాడు; పరముడు పురుషుడిగా తెలుసుకోవాలి, ప్రకృతి కూడా పరమమైనదిగా చెప్పబడింది.

అధిష్ఠితోఽసౌ హి మహేశ్వరేణ ప్రవర్త్తతే చోద్యమానః సమన్తాత్। అనుప్రవర్త్తన్తి మహాన్త ఏవ చిరస్థితాః స్వే విష్యే ప్రియత్వాత్

ఆయన మహేశ్వరుడి ఆధీనంలో ఉండి, అన్ని వైపులా ప్రేరేపించబడుతూ కార్యాన్ని చేస్తాడు; మహాత్ములు, తమ తమ ప్రాంతాల్లో చిరకాలంగా స్థిరంగా ఉండి, ప్రేమతో ఆయనను అనుసరిస్తారు.

ప్రధానం గుణవైషమ్యాత్సర్గకాలే ప్రవర్త్తతే। ఈశ్వరాధిష్ఠితాత్ పూర్వన్తస్మాత్సదసదాత్మకాత్। బ్రహ్మా బుద్ధిశ్చ మిథునం యుగపత్సమ్బభూవతుః

ప్రధానం గుణాలు సమంగా లేకపోవడం వల్ల సృష్టికాలంలో కార్యాన్ని ప్రారంభిస్తుంది; ఆ ఈశ్వరుని ఆధీనంలో ఉన్న, ముందుగా ఉన్న సత్-అసత్ స్వభావం నుండి బ్రహ్మ, బుద్ధి ఒకేసారి జంటగా పుట్టాయి.

తస్మాత్తమోఽవ్యక్తమయః క్షేత్రజ్ఞో బ్రహ్మసంజ్ఞితః। సంసిద్ధః కార్యకరణైర్బ్రహ్మాఽగ్రే సమవర్త్తత

అదే అవ్యక్తమైన తమోగుణం నుంచి క్షేత్రజ్ఞుడు, బ్రహ్మ అని పిలవబడే వాడు, కార్యకరణాలతో సంపూర్ణంగా మొదటగా పుట్టాడు.

తేజసా ప్రథమనో ధీమానవ్యక్తః సంప్రకాశతే। స వై శరీరీ ప్రథమః కారణత్వే వ్యవస్థితః

ఆ అవ్యక్తుడు, ధీశక్తితో కూడి, తన తేజస్సుతో ముందుగా వెలిగిపోతాడు; శరీరాన్ని కలిగి ఉండి, కారణంగా మొదటగా స్థిరంగా ఉన్నాడు.

అప్రతీఘేన జ్ఞానేన ఐశ్వర్యేణ చ సోఽన్వితః। ధర్మేణ చాప్రతీఘేన వైరాగ్యేణ సమన్వితః

ఆయనకు అడ్డంకిలేని జ్ఞానం, ఐశ్వర్యం, అడ్డంకిలేని ధర్మం, విరక్తి కలిగి ఉన్నాయి.

తస్యేశ్వరస్యాప్రతిఘం జ్ఞానం వైరాగ్యలక్షణమ్। ధర్మైశ్వర్యకృతా బుద్ధిర్బ్రాహ్మీ జజ్ఞేఽభిమానినః

ఆ ఈశ్వరుని జ్ఞానం అడ్డంకిలేనిది, అది విరక్తి లక్షణంగా ఉంటుంది; ధర్మం, ఐశ్వర్యం వల్ల ఉత్పన్నమైన బుద్ధి బ్రాహ్మీ అని, అహంకారితో కూడినదిగా పిలవబడుతుంది.

అవ్యక్తాజ్జాయతే చాస్య మనసా చ యదిచ్ఛతి। వశీకృతత్వాద్వైగుణ్యాత్ సురేశత్వాత్స్వభావతః

అవ్యక్తం నుంచి ఆయన మనసుతో ఏది కోరినా అది పుడుతుంది; అది ఆయనే స్వభావంగా, గుణభేదం వల్ల, దేవతలపై అధికారం వల్ల, తన నియంత్రణ వల్ల జరుగుతుంది.

చతుర్ముఖస్తు బ్రహ్మత్వే కాలత్వే చాన్తకోఽభవత్। సహస్రమూర్ద్ధా పురుషస్తిస్రోఽవస్థాః స్వయమ్భువః

నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మ బ్రహ్మగా, కాలంగా అంతమిచ్చేవాడిగా మారాడు; సహస్రముఖాల పురుషుడు, స్వయంభువుడు, మూడు స్థితులు కలిగి ఉన్నాడు.

సత్త్వం రజశ్చ బ్రహ్మత్వే కాలత్వే చ రజస్తమః. సాత్వికం పురుషత్వే చ గుణవృత్తిః స్వయమ్భువః

బ్రహ్మ స్థితిలో సత్త్వం, రజస్సు ఉంటాయి. కాల స్థితిలో రజస్సు, తమస్సు ఉంటాయి. పురుష స్థితిలో సత్త్వగుణమే ప్రధానంగా ఉంటుంది. స్వయంభువు యొక్క గుణాల ప్రవర్తన ఇదే.

లోకాన్ సృజతి బ్రహ్మత్వే కాలత్వే సంక్షిపత్యపి। పురుషత్వే హ్యుదాసీన స్తిస్రోఽవస్థాః ప్రజాపతే

బ్రహ్మ స్థితిలో ఆయన లోకాలను సృష్టిస్తాడు. కాల స్థితిలో వాటిని లయముచేస్తాడు. పురుష స్థితిలో ఆయన నిస్సంగంగా ఉంటాడు. ఇవే ప్రజాపతికి మూడు స్థితులు.

బ్రహ్మా కమలగర్భాభః కాలో జాత్యాఞ్జనప్రభః। పురుషః పుణ్డరీకాక్షో రూపం తత్పరమాత్మనః

బ్రహ్ముడు కమలంలో పుట్టినవాడిలా కనిపిస్తాడు. కాలుడు సహజంగా మినుమినుకలిగిన నల్లని కాజలువలె ప్రకాశిస్తాడు. పురుషుడు కమలదళ నయనుడవాడు. ఇదే పరమాత్మ యొక్క స్వరూపం.

యోగేశ్వరః శరీరాణి కరోతి వికరోతి చ। నానాకృతిక్రియారూపనామవృత్తిః స్వలీలయా

యోగేశ్వరుడు తన లీలతో వివిధ రూపాలు, క్రియలు, ఆకారాలు, పేర్లు, విధులను ధరించి శరీరాలను సృష్టించి, మారుస్తాడు.

త్రిధా యద్వర్త్తతే లోకే తస్మాత్రిగుణ ఉచ్యతే। చతుర్ద్ధా ప్రవిభక్తత్వాచ్చతుర్వ్యూహః ప్రకీర్తితః

ఇది లోకంలో మూడు విధాలుగా ప్రవర్తించేదిగా ఉండటవల్ల దీనిని త్రిగుణమని అంటారు. నాలుగు విధాలుగా విభజించబడినందున దీనిని చతుర్వ్యూహమని కూడా పిలుస్తారు.

యదాప్నోతి యదాదత్తే యచ్చాస్తి విషయం ప్రతి। తచ్చాస్య సతతం భావస్తస్మాదాత్మా నిరుచ్యతే

ఆయన పొందేది, స్వీకరించేది, ఏది ఉన్నదో దాని విషయంగా ఉండేది — ఇవన్నీ ఎప్పుడూ ఆయన స్వభావమే. అందుకే ఆయనను ఆత్మ అని అంటారు.

ఋషిః సర్వగతత్వాచ్చ శరీరాద్యత్స్వయం ప్రభుః। స్వామిత్వమస్య తత్సర్వం విష్ణుః సర్వప్రవేశనాత్

అతడు అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉండటం వల్ల ఋషి అని పిలవబడతాడు. తన శక్తితో శరీరానికి అధిపతిగా ఉంటాడు. ఈ సర్వాధికారం ఆయనదే. అన్ని లోకాల్లో ప్రవేశించే వాడైనందున ఆయనను విష్ణువు అంటారు.

భగవాన్ భగసద్భావాద్రాగో రాగస్య శాసనాత్। పరశ్చ తు ప్రకృతత్వాదవనాదోమితిః స్మృతః

భాగ్యం ఉండటం వల్ల ఆయనను భగవంతుడు అంటారు. ఆసక్తిని నియంత్రించేవాడైనందున ఆయనను రాగుడు అంటారు. మౌలిక స్వభావం వల్ల పరశు, రక్షకుడైనందున అవనాదుడు అని కూడా పిలుస్తారు.

సర్వజ్ఞః సర్వవిజ్ఞానాత్ సర్వః సర్వం యతస్తతః। నరాణామయనం యస్మాత్తేన నారాయణః స్మృతః

అన్ని విషయాలు తెలిసినవాడైనందున ఆయనను సర్వజ్ఞుడు అంటారు. అన్నీ ఆయన నుండే ఉద్భవించేవి కావడంతో ఆయనను సర్వుడు అంటారు. మనుషులకు ఆధారమైనవాడైనందున ఆయనను నారాయణుడు అని పిలుస్తారు.

త్రిధా విభజ్య స్వాత్మానం త్రైలోక్యం సమ్ప్రవర్త్తతే। సృజతే గ్రసతే చైవ వీక్షతే చ త్రిభిస్తు యత్। అగ్రే హిరణ్యగర్భః స ప్రాదుర్భూతశ్చతుర్ముఖః

తనను మూడుగా విభజించి, మూడు లోకాలను ప్రవేశపెడతాడు. ఆ మూడు రూపాలతో సృష్టించు, లయము చేయు, దర్శించు కార్యాలు చేస్తాడు. ప్రారంభంలో ఆయన హిరణ్యగర్భుడై, నాలుగు ముఖాలతో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

ఆదిత్వాచ్చాదితేవోఽసావజాతత్వాదజః స్మృతః। పాతి యస్మాత్ప్రజాః సర్వాఃప్రజాపతిరతః స్మృతః

ఆయన మొదటివాడైనందున ఆదితేయుడు, జనించని వాడైనందున అజుడు అని పిలవబడతాడు. అన్ని ప్రాణులను రక్షించే వాడైనందున ప్రजాపతి అని కూడా అంటారు.

దేవేషు చ మహాన్ దేవో మహాదేవస్తతః స్మృతః। సర్వేశత్వాచ్చ లోకానామవశ్యత్వాత్తథేశ్వరః

దేవతల్లో మహాదేవుడు ఆయనే. అందుకే మహాదేవుడు అని పిలుస్తారు. అన్ని లోకాలకు అధిపతిగా, అందరినీ నియంత్రించేవాడిగా ఉండటం వల్ల ఆయనను ఈశ్వరుడు అంటారు.

బృహత్త్వాచ్చ స్మృతో బ్రహ్మా భూతత్వాద్భూత ఉచ్యతే। క్షేత్రజ్ఞః క్షేత్రవిజ్ఞానాద్విభుః సర్వగతో యతః

విశాలత వల్ల ఆయనను బ్రహ్మ అని, భూతాలకారణమైనందున భూతుడు అని అంటారు. క్షేత్రజ్ఞుడు అన్నది క్షేత్రాన్ని తెలిసిన వాడైనందున, అన్నింటిలో వ్యాపించిన వాడైనందున విభువు అని పిలుస్తారు.

యస్మాత్ పుర్యనుశేతే చ తస్మాత్ పురుష ఉచ్యతే। నోత్పాదితత్వాత్ పూర్వత్వాత్ స్వయమ్భూరితి స స్మృతః

ఆయన పురిలో (శరీరంలో) నివసించేవాడైనందున పురుషుడు అని అంటారు. ఉత్పన్నం కాలేదని, ప్రాథమికుడని, స్వయంభువునిగా పిలవబడతాడు.