వాయుపురాణమ్

చన్ద్రాదిత్యౌ సనక్షత్రౌ సగ్రహౌ సహ వాయునా। లోకాలోకం చ యత్ కించిచ్చాణ్డే తస్మిన్ సమర్పితమ్

చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, వాయువు, లోకమూ లోకేతరమూ మధ్య ఉన్నది అన్నీ ఆ అండంలోనే ఉన్నాయి.

అద్భిర్దశగుణాభిస్తు బాహ్యతోఽణ్డం సమావృతమ్। ఆపో దశగుణా హ్యేవన్తేజసా బాహ్యతో వృతాః

ఆ అండాన్ని బయట నుండి పదింతలు ఎక్కువైన నీళ్లు చుట్టుకున్నాయి. ఆ నీళ్లను కూడా పదింతలు ఎక్కువైన అగ్ని బయట నుండి ఆవరించింది.

తేజౌదశగుణేనైవ బాహ్యతో వాయునా వృతమ్। వాయోర్ద్దశగుణేనైవ బాహ్యతో నభసా వృతమ్

ఆ అగ్నిని బయట నుండి పదింతలు ఎక్కువైన గాలి ఆవరించింది. ఆ గాలిని కూడా బయట నుండి పదింతలు ఎక్కువైన ఆకాశం చుట్టుకుంది.

ఆకాశేన వృతో వాయుః ఖం చ భూతాదినా వృతమ్। భూతాదిర్మహతా చాపి అవ్యక్తేన వృతో మహాన్। ఏతైరావరణైరణ్డం సప్తభిః ప్రాకృతైర్వృతమ్

ఆ గాలిని ఆకాశం ఆవరించింది. ఆకాశాన్ని మూలభూతం కప్పింది. మూలభూతాన్ని మహత్తత్త్వం, మహత్తత్త్వాన్ని అవ్యక్తం ఆవరించాయి. ఇలా ఏడు ప్రకృతిస్వరూపమైన పొరలతో ఆ అండం చుట్టబడింది.

ఏతాస్వావృత్య చాన్యోన్యమష్టౌ ప్రకృతయః స్థితాః। ప్రసర్గకాలే స్థిత్వా చ గ్రసన్త్యేతాః పరస్పరమ్

ఇలా పరస్పరం ఆవరించుకుంటూ ఎనిమిది ప్రకృతితత్త్వాలు నిలిచుంటాయి. సృష్టి లయ సమయంలో ఇవన్నీ ఒకదానికొకటి కలిసిపోతాయి.

ఏవం పరస్పరోత్పన్నా ధారయన్తి పరస్పరమ్। ఆధారాధేయభావేన వికారస్య వికారిషు

ఇవి పరస్పరం ఒకదానినొకటి ఉత్పన్నం చేసుకుంటూ, ఆధారంగా, ఆధేయంగా ఒకదానికొకటి సహాయంగా నిలుస్తాయి.

అవ్యక్తం క్షేత్రముద్దిష్టం బ్రహ్మా క్షేత్రజ్ఞ ఉచ్యతే। ఇత్యేష ప్రాకృతః సర్గః క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితస్తు సః। అబుద్ధిపూర్వం ప్రాగాసీత్ ప్రాదుర్భూతా తడిద్యథా

అవ్యక్తాన్ని క్షేత్రమని, బ్రహ్మను క్షేత్రజ్ఞుడని అంటారు. ఇది ప్రకృతిస్వరూపమైన సృష్టి, క్షేత్రజ్ఞుడి ఆధీనంలో ఉంది. బుద్ధి పుట్టకముందే, మెరుపు మెరిపినట్లు ఇది ఉద్భవించింది.

ఏతద్ధిరణ్యగర్భస్య జన్మ యో వేద తత్త్వతః। ఆయుష్మాన్ కీర్తిమాన్ ధన్యః ప్రజావాంశ్చ భవత్యుత

ఈ హిరణ్యగర్భుని జననాన్ని యథార్థంగా ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వారు దీర్ఘాయువు, కీర్తిశాలి, ధన్యుడు, సంతానవంతుడు అవుతారు.

నివృత్తికామోఽపి నరః శుద్ధాత్మా లభతే గతిమ్। పురాణశ్రవణాన్నిత్యం సుఖం చ క్షేమమాప్నుయాత్

నివృత్తిని కోరినవాడు అయినా, పవిత్రాత్ముడైతే మోక్షాన్ని పొందుతాడు. పురాణాన్ని ఎప్పుడూ వినడం వల్ల సుఖం, క్షేమం లభిస్తాయి.

యద్ధి సృష్టేస్తు సంఖ్యాతం మయా కాలాన్తరన్ద్విజాః। ఏతత్ కాలాన్తరం జ్ఞేయమహర్వై పారమేశ్వరమ్

ద్విజులారా! నేను చెప్పిన సృష్టికాలాన్ని పరమేశ్వరుని పరమదినంగా తెలుసుకోవాలి.

రాత్రిస్త్వేతావతీ జ్ఞేయా పరమేశస్య కృత్స్నశః। అహస్తస్య తు యా సృష్టిః ప్రలయో రాత్రిరుచ్యతే

పరమేశ్వరుని రాత్రి కూడా అంతే కాలంగా భావించాలి. ఆయన దినం సృష్టికాలం, ఆయన రాత్రి లయకాలంగా పిలవబడుతుంది.

అహశ్చ విద్యతే తస్య న రాత్రిరితి ధారణా। ఉపచారః ప్రక్రియతే లోకానాం హితకామ్యయా

ఆయనకు కేవలం దినమే ఉంటుందని, రాత్రి ఉండదని భావిస్తారు. ఇది లోకాలకు మేలు కోసం ఉపమానంగా చెప్పబడింది.

ప్రజాః ప్రజానామ్పతయ ఋషయో మునిభిః సహ। ఋషీన్ సనత్కుమారాఖ్యాన్ బ్రహ్మసాయుజ్యగైః సహ

ప్రజలు, ప్రజాపతులు, ఋషులు, మునులు, సనత్కుమారులైన ఋషులు, బ్రహ్మసాయుజ్యాన్ని పొందినవారు—

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థాశ్చ మహాభూతాని పఞ్చ చ। తన్మాత్రా ఇన్ద్రియగణో బుద్ధిశ్చ మనసా సహ

ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు, ఐదు మహాభూతాలు, తన్నమాత్రలు, ఇంద్రియగణం, బుద్ధి, మనస్సుతో కూడి—

అహస్తిష్ఠన్తి తే సర్వే పరమేశస్య ధీమతః। అహరన్తే ప్రలీయన్తే రాత్ర్యన్తే విశ్వసంభవః

పరమేశ్వరుని దినంలో ఇవన్నీ ఉంటాయి. ఆయన రాత్రి చివరికి ఇవన్నీ లయమై, విశ్వం పునః ఉద్భవిస్తుంది.

స్వాత్మన్యవస్థితే సత్వే వికారే ప్రతిసంహతే। సాధర్మ్యేణావతిష్ఠేతే ప్రధానపురుషావుభౌ

స్వరూపంలో సత్త్వం నిలిచినప్పుడు, వికారాలు లయమైనప్పుడు, ప్రాధాన్యం, పురుషుడు ఇద్దరూ తమ స్వభావంతో స్థిరంగా ఉంటారు.

తమః సత్త్వగుణావేతౌ సమత్వేన వ్యవస్తితౌ। అత్రోద్రిక్తౌ ప్రసూతౌ చ తౌ తథా చ పరస్పరమ్। గుణసామ్యే లయో జ్ఞేయో వైషమ్యే సృష్టిరుచ్యతే

తమోగుణం, సత్త్వగుణం రెండూ సమంగా ఉన్నప్పుడు లయం జరుగుతుంది. ఒకటి అధికమైతే సృష్టి జరుగుతుంది.

తిలేషు వా యథా తైవం ఘృతం పయసి వా స్థితమ్। తథా తమసి సత్త్వే చ రజోఽవ్యక్తాశ్రితం స్థితమ్

ఎలాగైతే నువ్వులు లోపల నెయ్యి ఉంటుంది, నీటిలో పాల మిశ్రమం ఉంటుంది, అలాగే రజోగుణం కూడా తమోగుణం, సత్త్వగుణం లోపల కనిపించకుండా ఉండి ఉంటుంది.

ఉపాస్య రజనీం కృత్స్నాం పరాం మాహేశ్వరీం తదా। అహర్ముఖే ప్రవృత్తే చ పురః ప్రకృతిసమ్భవః

అంతా రాత్రి మహేశ్వరీని భక్తితో పూజించిన తర్వాత, ఉదయం వచ్చినప్పుడు సృష్టి యొక్క ఆది ప్రబలమైంది.

క్షోభయామాస యోగేన పరేణ పరమేశ్వరః। ప్రధానం పురుషఞ్చైవ ప్రవిశ్యాణ్డం మహేశ్వరః

పరమేశ్వరుడు పరమయోగంతో ప్రధానాన్ని, పురుషుడిని కదిలించాడు; ఆండంలోకి ప్రవేశించి మహేశ్వరుడిగా మారాడు.

ప్రధానాత్ క్షోభ్యమాణాత్తు రజో వై సమవర్త్తత। రజః ప్రవర్త్తకం తత్ర బీజేష్వపి యథా జలమ్

ప్రధానం కదిలించబడినప్పుడు రజోగుణం పుట్టింది; అక్కడ రజోగుణమే కార్యానికి ఆరంభకారకుడు, అది విత్తనాల్లో నీరు ఉండే విధంగా ఉంటుంది.

గుణవైషమ్యమాసాద్య ప్రసూయన్తే హ్యధిష్ఠితాః। గుణేభ్యః క్షోభ్య మాణేభ్యస్త్రయో దేవా విజజ్ఞిరే। ఆశ్రితాః పరమా గుహ్యాః సర్వాత్మానః శరీరిణః

గుణాలు సమానంగా లేకపోయినప్పుడు, వాటి ఆధీనంలో జీవులు పుడతారు; ఆ కదిలిన గుణాల నుంచి మూడు దేవతలు పుట్టారు — ఇవి సూక్ష్మమైనవి, పరమమైనవి, రహస్యమైనవి, అన్ని శరీరధారుల ఆత్మలుగా ఉంటారు.

రజో బ్రహ్మా తమో హ్యగ్నిః సత్త్వం విష్ణురజాయత। రజఃప్రకాశకో బ్రహ్మా స్రష్ట్టృత్వేన వ్యవస్థితః

రజోగుణం బ్రహ్మగా, తమోగుణం అగ్నిగా, సత్త్వగుణం విష్ణువుగా మారింది; రజోగుణాన్ని ప్రకాశించే బ్రహ్మ సృష్టికర్తగా స్థిరంగా ఉన్నాడు.

తమఃప్రకాశకోఽగ్నిస్తు కాలత్వేన వ్యవస్థితః। సత్త్వప్రకాశకో విష్ణురౌదాసీన్యే వ్యవస్థితః

తమోగుణాన్ని వెలిగించే అగ్ని కాలంగా స్థిరంగా ఉన్నాడు; సత్త్వగుణాన్ని వెలిగించే విష్ణువు ఉదాసీనతలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

ఏత ఏవ త్రయో దేవా ఏత ఏవ త్రయోఽగ్నయః। పరస్పరాశ్రితా హ్యేతే పరస్పరమనువ్రతాః

ఈ ముగ్గురు దేవతలే మూడు అగ్నులుగా కూడా ఉన్నారు; వీరు పరస్పరం ఆధారపడుతూ, ఒకరిని ఒకరు అనుసరిస్తూ ఉంటారు.

పరస్పరేణ వర్త్తన్తే ధారయన్తి పరస్పరమ్। అన్యోన్యమిథునాహ్యేతే హ్యన్యోన్యముపజీవినః। క్షణం వియోగో న హ్యేషాన్న త్యజన్తి పరస్పరమ్

వీరు పరస్పరం కలిసి కార్యాలు చేస్తారు, ఒకరిని ఒకరు పోషిస్తారు; వీరు పరస్పరం జతగా ఉండి, ఒకరికి ఒకరు ఆధారంగా జీవిస్తారు; వీరిలో ఒక్క క్షణమైనా విడిపోవడం లేదు, ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టరు.

ఈశ్వరో హి పరో దేవో విష్ణుస్తు మహతః పరః । బ్రహ్మా తు రజసోద్రిక్తః సర్గాయేహ ప్రవర్త్తతే। పరశ్చ పురుషో జ్ఞేయః ప్రకృతిశ్చ పరా స్మృతా

ఈశ్వరుడు నిజంగా పరమదేవుడు; విష్ణువు మహత్తువకన్నా మించిపోయినవాడు; బ్రహ్మ రజోగుణంతో కూడి సృష్టికోసం ఇక్కడ ప్రవృత్తిచేస్తాడు; పరముడు పురుషుడిగా తెలుసుకోవాలి, ప్రకృతి కూడా పరమమైనదిగా చెప్పబడింది.

అధిష్ఠితోఽసౌ హి మహేశ్వరేణ ప్రవర్త్తతే చోద్యమానః సమన్తాత్। అనుప్రవర్త్తన్తి మహాన్త ఏవ చిరస్థితాః స్వే విష్యే ప్రియత్వాత్

ఆయన మహేశ్వరుడి ఆధీనంలో ఉండి, అన్ని వైపులా ప్రేరేపించబడుతూ కార్యాన్ని చేస్తాడు; మహాత్ములు, తమ తమ ప్రాంతాల్లో చిరకాలంగా స్థిరంగా ఉండి, ప్రేమతో ఆయనను అనుసరిస్తారు.

ప్రధానం గుణవైషమ్యాత్సర్గకాలే ప్రవర్త్తతే। ఈశ్వరాధిష్ఠితాత్ పూర్వన్తస్మాత్సదసదాత్మకాత్। బ్రహ్మా బుద్ధిశ్చ మిథునం యుగపత్సమ్బభూవతుః

ప్రధానం గుణాలు సమంగా లేకపోవడం వల్ల సృష్టికాలంలో కార్యాన్ని ప్రారంభిస్తుంది; ఆ ఈశ్వరుని ఆధీనంలో ఉన్న, ముందుగా ఉన్న సత్-అసత్ స్వభావం నుండి బ్రహ్మ, బుద్ధి ఒకేసారి జంటగా పుట్టాయి.