గయశ్చ భోగాన్సమ్భుజ్య విష్ణులోకం పరం యయౌ। విశాలాయాం విశాలోఽభూద్రాజాఽపుత్రో ఽబ్రవీద్ద్విజాన్ ।। ౫౦.
గయుడు అన్ని సుఖాలు అనుభవించి, విష్ణు లోకానికి చేరాడు. విశాలా పట్టణంలో, విశాలుడు రాజుగా అవతరించి, తనకు సంతానం లేక బ్రాహ్మణులను అడిగాడు.
కథం పుత్రాదయో మే స్యుర్విశాలం చాబ్రువన్ద్విజాః। గయాయాం పిణ్డదానేన తవ సర్వ్వం భవిష్యతి ।। ౫౦.
"నాకు ఎలా పిల్లలు కలుగుతారు?" అని విశాలుడు బ్రాహ్మణులను అడిగాడు. వారు, "గయలో పిండప్రదానం చేస్తే, నీకు అన్నీ సిద్ధిస్తాయి" అని చెప్పారు.
విశాలోఽపి గయాశీర్ష పిణ్డదః పుత్రవానభూత్। దృష్ట్వాకాశే సితం రక్తం కృష్ణం పురుషమబ్రవీత్ ।। ౫౦.
విశాలుడు కూడా గయాశీర్షంలో పిండప్రదానం చేసి, సంతానాన్ని పొందాడు. ఆకాశంలో తెలుపు, ఎరుపు, నలుపు రంగుల ముగ్గురు పురుషులను చూసి మాట్లాడాడు.
కే యూయం తేషు చైవైకః సితః ప్రోచే విశాలకమ్। అహం సితస్తే జనక ఇన్ద్రలోకాదిహాగతః ।। ౫౦.
"మీరు ఎవరు?" అని అడిగాడు. వారిలో తెలుపు వాడు విశాలునితో, "నేను నీ పూర్వికుడిని, ఇంద్ర లోకంనుంచి వచ్చాను" అన్నాడు.
మమ పుత్ర పితా రక్తో బ్రహ్మహా పాపకృత్తమః । అయం పితామహః కృష్ణ ఋషయో యేన ఘాతితాః ।। ౫౦.
"నా కుమారుడు ఈ ఎరుపు వాడు, బ్రాహ్మణ హంతకుడు, పాపాత్ముడు. ఈ నలుపు వాడు మా తాత, ఋషులను హత్య చేసినవాడు."
అవీచినరకం ప్రాప్తౌ ముక్తౌ త్వత్పిణ్డదానతః। పితౄన్పితామహాంశ్చైవ తథైవ ప్రపితామహాన్ ।। ౫౦.
"వాళ్లు అవీచి నరకానికి పడ్డారు, కానీ నువ్విచ్చిన పిండప్రదానంతో విముక్తి పొందారు. తండ్రులు, తాతలు, ముత్తాతలు అందరూ కూడా అలాగే విముక్తులయ్యారు."
ప్రీణయామీతి యత్తోయం త్వయా దత్తమరిన్దమ। తేనాస్మద్యుగపద్యోగో జాతో వాక్యేన సత్తమ ।। ౫౦.
"నీ చేత ఇచ్చిన నీటితో మేము సంతోషించాము. నీ కార్యంతో, నీ మాటలతో మేమంతా కలిసిపోయాము."
ముక్తిః కృతా త్వయా పుత్ర వ్రజామః స్వర్గముత్తమమ్। ఏవం పుత్రైః పితౄణాం చ కర్తవ్యా ముక్తిరుత్తమా ।। ౫౦.
"పుత్రుడా! నువ్వు మాకు మోక్షం కలిగించావు. మేము ఇప్పుడు ఉత్తమ స్వర్గానికి వెళ్తాము. ఇలాగే పిల్లలు తమ పితృదేవతలకు ఉత్తమ విముక్తిని కలిగించాలి."
త్వఞ్చ రాజ్యం చిరం కృత్వా భుక్త్వా భోగాంశ్చ దుర్ల్లభాన్। యజ్ఞాన్సదక్షిణాన్కృత్వా యాయాద్విష్ణుపురం తతః ।। ౫౦.
నీవు కూడా రాజ్యాన్ని చాలా కాలం పాలించి, అరుదైన సుఖాలు అనుభవించి, యజ్ఞాలు చేసి, చివరికి విష్ణుపురికి వెళ్తావు.
ఏవం లబ్ధవరో రాజా రాజ్యం కృత్వా దివంగతః। ప్రేతరాజః సహ ప్రేతైర్గయాశ్రాద్ధాద్దివం గతః ।। ౫౦.
ఇలా రాజు వరం పొంది, రాజ్యం పాలించి, ఆ తర్వాత స్వర్గానికి వెళ్లాడు. ప్రేతరాజు కూడా తనతో పాటు ప్రేతులతో గయాశ్రాద్ధం వల్ల స్వర్గానికి చేరాడు.
ప్రేతః కశ్చిద్విముక్త్యర్థం వణిజం కఞ్చిదబ్రవీత్। మమ నామ్నా గయాశీర్షే పిణ్డనిర్వ్వాపణం కురు ।। ౫౦.
ఒక ప్రేతాత్మ విముక్తి కోసం ఒక వాణిజుడిని ఇలా అడిగింది: "నా పేరుతో గయాశీర్షంలో పిండప్రదానం చేయు."
ప్రేతభావవిముక్త్యర్థం త్వం గృహాణ ధనం మమ। తద్వనం సర్వ్వమాదాయ గయాశ్రాద్ధవ్యయం కురు ।। ౫౦.
"ప్రేతత్వం నుంచి విముక్తి కోసం నా ధనం నీవు తీసుకో. ఆ అడవిని మొత్తం తీసుకుని, గయాశ్రాద్ధానికి కావలసిన ఖర్చు చేయు."
షోడశపఞ్చభాగాంశ్చ తుభ్యం వై దత్తవానహమ్। స్వనామాని యథాన్యాయం సమ్యగాఖ్యాతవానహమ్ ।। ౫౦.
పదహారు, ఐదు భాగాలు నీకు ఇచ్చాను. వాటి పేర్లను కూడా యథావిధిగా చెప్పాను.
గత్వా గయాం గయాశీర్ష ప్రేతరాజాయ పిణ్డకమ్। సమదాద్బన్ధుభిః సార్ద్ధం స్వపితృభ్యస్తతో దదౌ ।। ౫౦.
గయా నగరానికి, గయాశీర్షానికి వెళ్లి, ప్రేతరాజు వద్ద పిండం సమర్పించి, ఆ తర్వాత బంధువులతో కలిసి తన పితృదేవతలకు పిండం ఇచ్చాడు.
ప్రేతః ప్రేతత్వనిర్మ్ముక్తో వణిక్ స్వగృహమాగతః । ఏవం గయస్య శమ్భోశ్చ క్షేత్రం విష్ణో రవేస్తథా ।। ౫౦.
ఆ వ్యాపారి ప్రేతత్వం నుండి విముక్తి పొంది తన ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు. ఇలానే గయా, శంభు, విష్ణువు, సూర్యుని క్షేత్రాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి.
ఉపోషితోఽథ గాయత్రీతీర్థే మహానదీస్థితే। గాయత్ర్యాః పురతః స్నాత్వా ప్రాతఃసన్ధ్యాముపాసయేత్ ।। ౫౦.
ఉపవాసం చేసి, మహానదిలో ఉన్న గాయత్రీ తీర్థంలో, గాయత్రీ దేవి ముందు స్నానం చేసి, ఉదయసంధ్యను ఆరాధించాలి.
శ్రాద్ధం సపిణ్డకం కృత్వానయేద్బ్రహ్మణ్యతాం కులమ్। తీర్థే సముదితే స్నాత్వా సావిత్ర్యాః పురతో నరః ।। ౫౦.
పిండాలతో శ్రాద్ధం చేసి, తన వంశాన్ని బ్రాహ్మణత్వానికి చేర్చుతాడు. తీర్థంలో స్నానం చేసి, సావిత్రి దేవి ముందు నిలబడాలి.
సన్ధ్యాముపాస్య మధ్యాహ్నే నయేత్కులశతన్దివమ్। పిణ్డదానం తతః కుర్య్యాత్పితౄణాం ముక్తికామ్యయా ।। ౫౦.
మధ్యాహ్న సమయంలో సంధ్యను ఆరాధించి, వంద రోజుల పాటు తన వంశాన్ని నడిపించాలి. ఆ తరువాత పితృదేవతల విముక్తికై పిండదానం చేయాలి.
ప్రాచీసరస్వతీతీర్థే స్నాత్వా చాపి యథావిధి। సన్ధ్యాముపాస్య సాయాహ్నే విష్ణులోకం నయేత్పితౄన్ ।। ౫౦.
ప్రాచ్య సరస్వతి తీర్థంలో యథావిధిగా స్నానం చేసి, సాయంత్రం సంధ్యను ఆరాధించి, పితృదేవతలను విష్ణు లోకానికి చేర్చుతాడు.
బహుజన్మకృతాత్సన్ధ్యాలోపాన్ముక్తస్త్రిసన్ధ్య కృత్। విశాలాయాం లేలిహానే తీర్థే చ భరతాశ్రమే ।। ౫౦.
అనేక జన్మల్లో సంధ్యను చేయకపోయిన దోషం నుండి విముక్తి పొందినవాడు, విశాలా, లేలిహాన తీర్థం, భరతాశ్రమంలో మూడు సంధ్యలు ఆచరిస్తే—
పాదాఙ్కితే ముణ్డపృష్ఠే గదాధరసమీపతః। తీర్థే చాకాశగఙ్గాయాం గిరికర్ణముఖేషు చ ।। ౫౦.
పాదముద్ర ఉన్న చోట, ముండ పృష్ఠంపై, గదాధరుని సమీపంలో, ఆకాశగంగా తీర్థంలో, పర్వత గుహా ద్వారాలలో—
స్నాతోఽథ పిణ్డదో బ్రహ్మలోకం కులశతం నయేత్। దేవనద్యాం వైతరణ్యాం స్నాతః స్వర్గం నయేత్పితౄన్ ।। ౫౦.
స్నానం చేసి, పిండాలు ఇచ్చినవాడు వంద కుటుంబాలను బ్రహ్మలోకానికి చేర్చుతాడు. దేవనదీ వైతరణిలో స్నానం చేసినవాడు తన పితృదేవతలను స్వర్గానికి చేర్చుతాడు.
స్నాతో గోదో వైతరణ్యాం త్రిఃసప్తకులముద్ధరేత్। సత్యం సత్యం పునః సత్యం వైతరణ్యాం తు నారద ।। ౫౦.
వైతరణి నదిలో స్నానం చేసి, ఆవును దానం చేసినవాడు, మూడు సార్లు ఏడు కుటుంబాలను ఉద్ధరిస్తాడు. ఇది నిజం, నిజమే, మళ్లీ నిజమే, నారదా, వైతరణిలో.
ఏకవింశతికులాన్యాహుస్తారయేన్నాత్ర సంశయః। యా సా వైతరణీ నామ నదీ త్రైలోక్యవిశ్రుతా ।। ౫౦.
వైతరణి అనే నదిలో ఇరవై ఒక కుటుంబాలను ఉద్ధరిస్తాడని చెబుతారు—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఆ నది మూడు లోకాలందు ప్రసిద్ధి చెందింది.
సావతీర్ణా గయాక్షేత్రే పితౄణాం తరణాయ వై। గోదావర్య్యాం వైతరణ్యాం యమునాయాం తథైవ చ ।। ౫౦.
ఆ నది గయాక్షేత్రంలో పితృదేవతల తరింపునకు అవతరించింది. అదే విధంగా గోదావరి, వైతరణి, యమునా నదులలో కూడా ఉంది.
దేవనద్యాం గోప్రచారే శ్రాద్ధదః స్వర్నయేత్పితౄన్। పుష్కరిణ్యాం ఘృతకుల్యాం మధుకుల్యాం తథైవ చ ।। ౫౦.
దేవనదిలో, ఆవుల మైదానంలో శ్రాద్ధం చేసినవాడు తన పితృదేవతలను స్వర్గానికి చేర్చుతాడు. పుష్కరిణి, ఘృతకుల్య, మధుకుల్యలో కూడా అలాగే.
కోటితీర్థే రుక్మిణీయే పిణ్డదః స్వర్నయేత్పితౄన్। త్రిరాత్రోపోషణేనైవ తీర్థాభిగమనేన చ ।। ౫౦.
కోటితీర్థంలో, రుక్మిణీ స్థలంలో పిండాలు ఇచ్చినవాడు తన పితృదేవతలను స్వర్గానికి చేర్చుతాడు. మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేసి, తీర్థాలను సందర్శించినవాడు కూడా అలాగే.
అదత్త్వా కాఞ్చనఙ్గాశ్చ దరిద్రో జాయతే నరః। ఘృతకుల్యా మధుకుల్యా దేవికా చ మహానదీ ।। ౫౦.
బంగారు రంగు గల ఆవును దానం చేయకపోతే, మనిషి దరిద్రుడవుతాడు. ఘృతకుల్య, మధుకుల్య, దేవికా, మహానదిలో కూడా ఇదే వర్తిస్తుంది.
శిలాయాః సఙ్గమో యత్ర మధుస్రవా ప్రకీర్తితా। అయుతం చాశ్వమేధానాం స్నానకృల్లభతే నరః ।। ౫౦.
శిలల సంగమం ఉన్న చోట, మధుస్రవా అని పిలవబడే ప్రదేశంలో స్నానం చేసినవాడు, పది వేల అశ్వమేధ యాగాల ఫలితం పొందుతాడు.
శ్రాద్ధం సపిణ్డకం కృత్వా పిణ్డదానం తథైవ చ। కులానాం శతముద్ధృత్య విష్ణులోకం నయేన్నరః ।। ౫౦.
పిండాలతో శ్రాద్ధం చేసి, పిండదానం కూడా చేసి, వంద కుటుంబాలను ఉద్ధరించి, వారిని విష్ణు లోకానికి చేర్చుతాడు.