వాయుపురాణమ్

ప్రవృత్తిఞ్చ నివృత్తిఞ్చ గుణవృద్ధిమిహ ద్విజాః। యథాశక్తి ప్రవక్ష్యామి తనూనాం తన్నిబోధత ।। ౫.

బ్రాహ్మణులారా! వీటి రూపాల్లో ప్రవృత్తి, నివృత్తి, గుణాల పెరుగుదల గురించి నా శక్తికి తగినంతగా వివరించబోతున్నాను. దయచేసి వినండి.

ఏకా తు కురుతే తాసాం రాజసీ సర్వతః ప్రజాః। ఏకా చైవార్ణవస్థా తు సానుగృహ్ణాతి సాత్త్వికీ। ఏకా సా క్షిపతే కాలే తామసీ గ్రసతే ప్రజాః ।। ౫.

ఈ మూడు శక్తుల్లో ఒకటి రాజసికం, అన్ని ప్రాణులను సృష్టిస్తుంది. మరొకటి సాత్వికం, సముద్రం రూపంలో వాటిని పోషిస్తుంది. మూడవది తామసికం, సమయానికి ప్రకారం వాటిని నాశనం చేసి, తనలో కలిపేస్తుంది.

రజసా తు సముద్రిక్తో బ్రహ్మా సమ్భవతే యదా। పురుషాఖ్యా తదా తస్య సాత్త్వికీ వినివర్త్తతే ।। ౫.

రాజసిక గుణంతో బ్రహ్మ ఆవిర్భవించినప్పుడు, పురుషుడు అనే సాత్విక భాగం ఆయన నుండి విరమిస్తుంది.

యదా భవతి కాలాత్మా ఉద్రేకాత్తమసస్తు సః। బ్రహ్మాఖ్యా సా తదా త్వస్య రాజసీ వినివర్త్తతే ।। ౫.

తామసిక గుణం పెరిగి కాలాత్మా ప్రబలమైనప్పుడు, బ్రహ్మ అనే రాజసిక భాగం ఆయన నుండి విరమిస్తుంది.

సత్త్వోద్రేకాత్తు పురుషో యదా భవతి స ప్రభుః। కాలాఖ్యా సా తదా తస్య పునర్నభవతీతి వై ।। ౫.

సాత్విక గుణం పెరిగి, ఆ ప్రభువు పురుషుడిగా అవతరించినప్పుడు, కాలం అనే భాగం ఆయనకు ఉండదు.

క్రమాత్తస్య నివర్త్తన్తే రూపం నామ చ కర్మ చ। త్రైలోక్యే వర్త్తమానస్య సర్వానుగ్రహనిగ్రహైః ।। ౫.

క్రమంగా ఆయన రూపం, పేరు, క్రియలు ముగియుతాయి. మూడు లోకాల్లో ఉన్నప్పుడు, అందరికీ అనుగ్రహం, నియంత్రణ చేస్తూ ఉంటాడు.

యదా భవతి బ్రహ్మా చ తదా చాన్తరముచ్యతే। యదా చ పురుషో బ్రహ్మా న చైవ పురుషస్తు సః ।। ౫.

బ్రహ్మ ఉన్నప్పుడు, మధ్యలో విరామం వస్తుంది. పురుషుడు బ్రహ్మగా ఉన్నప్పుడు, ఆయన కేవలం పురుషుడు కాదు.

మణిర్విభజతే వర్ణాన్ విచిత్రాన్ స్ఫటికే యథా। వైమల్యాదాశ్రయవశాత్తద్వర్ణః స్యాత్తదఞ్జనః ।। ౫.

ఒక మణి, స్ఫటికంలో వివిధ రంగులను విడగొట్టినట్లే, స్వచ్ఛత, ఆధారాన్ని బట్టి ఆ రంగు అలాగే కనిపిస్తుంది.

తదా గుణవశాత్తస్య స్వయమ్భోరనురఞ్జనమ్। ఏకత్వే చ పృథక్త్వే చ ప్రోక్తమేతన్నిదర్ఘనమ్ ।। ౫.

అలాగే, గుణాల ప్రభావంతో స్వయంభువు రంగులు పొందుతాడు. ఏకత్వంలోనైనా, భిన్నత్వంలోనైనా ఇదే వివరణగా చెప్పబడింది.

ఏకో భూత్వా యథా మేఘః పృథక్త్వేనావతిష్ఠతే। రూపతో వర్ణతశ్చైవ తథా గుణవశాత్తు సః ।। ౫.

ఒక మేఘం ఒక్కటిగా ఉండి, రూపం, రంగు వల్ల వేర్వేరు మేఘాల్లా కనిపించడంలా, ఆయన కూడా గుణాల ప్రభావంతో అలా అవుతాడు.

భవత్యేకో ద్విధా చైవ త్రిధా మూర్తివినాశనాత్। ఏకో బ్రహ్మాన్తకృచ్చైవ పురుషశ్చేతి తే త్రయః ।। ౫.

ఆయన ఒక్కటిగా, రెండుగా, మూడుగా అవతరిస్తాడు. రూపాల లయంతో బ్రహ్మ, అంతకృతు, పురుషుడు—ఈ ముగ్గురుగా ఉంటాడు.

ఏకస్యైతాః స్మృతాస్తిస్రస్తనవస్తు స్వయమ్భువః। బ్రాహ్మీ చ పౌరుషీ చైవ అన్తకారీ చ తే త్రయః ।। ౫.

ఈ మూడు స్వరూపాలు స్వయంభువుని శరీరాలుగా గుర్తించబడతాయి. బ్రాహ్మీ, పౌరుషీ, అంతకారి—ఈ మూడు.

తత్ర యా రాజసీ తస్య తనుః సా వై ప్రజాకరీ। యా తామసీ తు కాలాఖ్యా ప్రజాక్షయకరీ తు సా। సాత్త్వికీ పౌరుషీ యా తు సానుగ్రహకరీ స్మృతా ।। ౫.

వాటిలో రాజసిక శరీరం ప్రాణులను సృష్టిస్తుంది. తామసికం, కాలం అని పిలవబడేది, ప్రాణులను నాశనం చేస్తుంది. సాత్వికమైన పౌరుషీ అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

రాజస్యా బ్రహ్మణోంఽశేన మరీచిః కశ్యపోఽభవత్। తామసీ చాన్తకృద్యా తు తదంశేనాభవద్భవః ।। ౫.

బ్రహ్ముని రాజసిక భాగం నుండి మరీచి, కశ్యపులు జన్మించారు. తామసికమైన అంతకృతు భాగం నుండి భవుడు జన్మించాడు.

సాత్త్వికీ పౌరుషీ యా సా తస్యాః శోచిష్ణురుచ్యతే। త్రైలోక్యే తాః స్మృతాస్తిస్రస్తనవస్తు స్వయమ్భువః ।। ౫.

సాత్వికమైన పౌరుషీ భాగాన్ని శోచిష్ణు అని అంటారు. ఈ మూడు స్వయంభువుని శరీరాలు మూడు లోకాల్లో గుర్తించబడతాయి.

నానాప్రయోజనార్థాం హి కాలోఽవస్థాం కరోతి యః। బ్రహ్మత్వేన ప్రజాః సృష్ఠ్వా విష్ణుత్వేనానుగృహ్య చ। వైష్ణవ్యానుగృహీతా స్తా రౌద్యానుగ్రసతే పునః ।। ౫.

కాలం అనేక అవసరాలకు అనుగుణంగా స్థితులను కలిగిస్తుంది. బ్రహ్మగా సృష్టించి, విష్ణువుగా పోషించి, రుద్రుడిగా మళ్లీ నాశనం చేస్తుంది.

ఏకః స్వయమ్భువః కాలస్త్రిభిస్త్రీన్ వై కరోతి సః। సృజతే చానుగృహ్ణాతి ప్రజాః సంహరతే తథా ।। ౫.

ఒకటైన స్వయంభువు కాలం, మూడు గుణాల ద్వారా మూడుగా మారి, ప్రాణులను సృష్టించి, పోషించి, తిరిగి లయముచేస్తాడు.

ఇత్యేతాః కథితా స్తిస్రస్తనవస్తు స్వయమ్భువః। ప్రజాపత్యా చ రౌద్రీ చ వైష్ణవీ చైవ తాః స్మృతాః ।। ౫.

ఇలా ఈ మూడు స్వయంభువుని శరీరాలు వివరించబడ్డాయి. అవి ప్రజాపత్య, రౌద్రీ, వైష్ణవీ అని గుర్తించబడతాయి.

ఏకా తనుః స్మృతా వేదే ధర్మశాస్త్రే పురాతనే। సాఙ్ఖ్యయోగపరే వీరైః పృథక్త్వైకత్వదర్శిభిః। అభిజాతప్రభావజ్ఞైఋషిభిస్తత్త్వదర్శిభిః ।। ౫.

ఈ ఒకే శరీరం వేదంలో, పురాతన ధర్మశాస్త్రంలో, సాంఖ్యయోగానికి నిబద్ధులైన వీరులు, ఏకత్వం-భిన్నత్వాన్ని దర్శించే వారు, జననశక్తిని, పరమార్థాన్ని తెలిసిన ఋషులు—all వీరందరచేత గుర్తించబడింది.

ఏకత్వే చ పృథక్త్వే చ తాసు భిన్నాః ప్రజాస్త్విహ । ఇదం పరమిదం నేతి బ్రువతో భిన్నదర్శనాః ।। ౫.

ఒక్కటిగా ఉన్నా, వేరుగా ఉన్నా, ఈ లోకంలోని ప్రజలు భిన్నంగా ఉంటారు. 'ఇది పరమం, ఇది కాదు' అని చెప్పేవారు ఒక్కొక్కరు ఒక్కో విధంగా భావిస్తారు.

బ్రహ్మాణం కారణం కేచిత్ కేచిత్ ప్రాహుః ప్రజాపతిమ్। కేచిచ్ఛివం పరత్వేన ప్రాహుర్విష్ణుం తథాఽపరే। అవిజ్ఞానేన సంసక్తాః సక్తా రత్యాదిచేతసా ।। ౫.

కొంతమంది బ్రహ్మను కారణంగా అంటారు, మరికొంతమంది ప్రజాపతిని అంటారు. ఇంకొందరు శివుడే పరముడు అంటారు, మరికొందరు విష్ణువునే అంటారు. తెలియక మాయలో పడిపోయి, ఇష్టాలలో, ఆనందాలలో మనసు కట్టిపడేసుకుంటారు.

తత్త్వం కాలఞ్చ దేశఞ్చ కార్యాణ్యావేక్ష్య తత్త్వతః। కారణఞ్చ స్మృతా హ్యేతా నానార్థేష్విహ దేవతాః ।। ౫.

తత్వాన్ని, కాలాన్ని, స్థలాన్ని, ఫలితాలను నిజంగా పరిశీలించి, కారణాన్ని గుర్తిస్తారు. అందుకే ఇక్కడ దేవతలు వేర్వేరు అర్థాలలో స్థిరంగా ఉంటారు.

ఏకం నిన్దతి యస్తేషాం సర్వానేన స నిన్దతి। ఏకం ప్రశసమానస్తు సర్వానేవ ప్రశంసతి। ఏకం యో వేత్తి పురుషం తమాహుర్బ్రహ్మవాదినమ్ ।। ౫.

వాళ్లలో ఎవ్వరినైనా నిందించేవాడు అందరినీ నిందించినవాడే. ఎవ్వరినైనా ప్రశంసించేవాడు అందరినీ ప్రశంసించినవాడే. ఎవడు ఆ ఒక్క పురుషుడిని తెలుసుకుంటాడో, అతడిని బ్రహ్మవేత్త అంటారు.

అద్వేషస్తు సదా కార్యో దేవతాసు విజానతా। న శక్యమీశ్వరం జ్ఞాతుమైశ్వర్యేణ వ్యవస్థితమ్ ।। ౫.

దేవతలను తెలిసినవాడు ఎప్పుడూ ద్వేషాన్ని దూరంగా ఉంచాలి. పరమాధికారంతో ఉన్న పరమేశ్వరుని పూర్తిగా తెలుసుకోవడం సాధ్యపడదు.

ఏకాత్మా స త్రిధా భూత్వా సంమోహయతి యః ప్రజాః। ఏతేషాఞ్చ త్రయాణాన్తు విచరన్త్యన్తరం జనాః ।। ౫.

ఒక్క ఆత్మ అయినవాడు, మూడు రూపాలుగా మారి ప్రజలను మాయలో పడేస్తాడు. ఆ ముగ్గురిలోని తేడాల్లోనే జనులు తిరుగుతూ ఉంటారు.

జిజ్ఞాసన్తః పరీక్షన్తః సక్తా రూపావిచేతసః। ఇదం పరమిదం నేతి వదన్తి భిన్నదర్శినః ।। ౫.

తెలుసుకోవాలని, పరిశీలించాలనే కోరికతో, రూపాలలో మమకారం కలిగి, మనస్సు అయోమయంగా ఉన్నవారు 'ఇది పరమం, ఇది కాదు' అని ఒక్కొక్కరు ఒక్కో విధంగా అంటారు.

యాతుధానాన్ విశన్త్యేతాః పిశాచాంశ్చైవ తాన్నరాన్ । ఏకత్వేన పృథక్త్వేన స్వయమ్భూర్వ్యవతిష్ఠతే ।। ౫.

వీరు యాతుధానులు, పిశాచులు, మానవులలో ప్రవేశిస్తారు. ఒక్కటిగా, వేరుగా ఉన్నా స్వయంభువు అన్నింటిలోనూ నిలిచివుంటాడు.

గుణమాత్రాత్మికాభిస్తు తనుభిర్మోహయన్ ప్రజాః। తేష్వేకం యజతే యస్తు స తదా యజతే త్రయమ్ ।। ౫.

గుణమాత్రాలతో కూడిన శరీరాలతో ప్రజలను మాయలో పడేస్తూ, వారిలో ఎవడు ఒక్కదేవుని పూజించాడో, వాస్తవానికి ఆ సమయంలో ముగ్గురినీ పూజించినవాడే అవుతాడు.

తస్మాద్దేవాస్త్రయో హ్యేతే నైరన్తర్యే వ్యవస్థితాః। తస్మాత్ పృథక్త్వమేకత్వసఙ్ఖ్యా సఙ్ఖ్యాగతాగతమ్। ఏకత్వం వా బహుత్వం వా తేషు కో జ్ఞాతుమర్హతి ।। ౫.

కాబట్టి ఈ మూడు దేవతలు ఎప్పటికీ కలిసే ఉంటారు. అందుకే ఒక్కటిగా, వేర్వేరుగా అనే లెక్కలు మారుతూ ఉంటాయి. వారిలో ఎవరు ఏకత్వాన్ని లేదా అనేకత్వాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకోగలరు?