గయాసురోఽసురాణాఞ్చ మహాబలపరాక్రమః। యోజనానాం సపాదఞ్చ శతం తస్యోచ్ఛ్రయః స్మృతః ।। ౪౪.
అసురుల్లో గయాసురుడు గొప్ప బలవంతుడు, పరాక్రమవంతుడు. అతని ఎత్తు యోజనాల నూరు, పావు యోజనంత అని చెబుతారు.
స్థూలః షష్టిర్యోజనానాం శ్రేష్ఠోఽసౌ వైష్ణవః స్మృతః। కోలాహలగిరివరే తపస్తేపే సుదారుణమ్ ।। ౪౪.
అతని దేహం యోజనాల అరవై వెడల్పుతో, అతడు వైష్ణవుల్లో శ్రేష్ఠుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. కోలాహలపర్వత శిఖరంపై అతడు తీవ్రమైన తపస్సు చేశాడు.
బహువర్షసహస్రాణి నిరుచ్ఛ్వాసం స్థిరోఽభవత్। తత్తపస్తాపితా దేవాః సంక్షోభం పరమం గతాః ।। ౪౪.
అతడు వేలాది సంవత్సరాలు ఊపిరి కూడా పీల్చకుండా స్థిరంగా తపస్సు చేశాడు. ఆ తపస్సు వల్ల దేవతలు చాలా బాధపడ్డారు.
బ్రహ్మలోకం గతా దేవాః ప్రోచుస్తేఽథ పితామహమ్। గయాసురాద్రక్ష దేవ బ్రహ్మా దేవాంస్తతోఽబ్రవీత్ ।। ౪౪.
దేవతలు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లి, పితామహుడిని ప్రార్థిస్తూ: 'దేవా, గయాసురుని నుంచి మమ్మల్ని కాపాడు' అని అన్నారు. అప్పుడు బ్రహ్మ దేవతలకు ఇలా అన్నాడు.
వ్రజామః శఙ్కరం దేవా బ్రహ్మాద్యాశ్చ గతాః శివమ్। కైలాసే చాబ్రువన్నత్వా రక్ష దేవ మహాసురాత్ ।। ౪౪.
బ్రహ్మతో పాటు దేవతలు: 'మనము శంకరుని వద్దకు పోదాం' అని నిర్ణయించి, కైలాసానికి వెళ్లి, 'దేవా, ఆ మహాసురుని నుంచి మమ్మల్ని రక్షించు' అని ప్రార్థించారు.
బ్రహ్మాద్యానబ్రవీచ్ఛమ్భుర్వ్రజామః శరణం హరిమ్। క్షీరాబ్ధౌ దేవదేవేశః స నః శ్రేయో విధాస్యతి। బ్రహ్మా మహేశ్వరో దేవా విష్ణుం నత్వా ప్రతుష్టువుః ।। ౪౪.
శంభుడు బ్రహ్మాదులందరితో: 'మనము హరివద్దకు ఆశ్రయించుదాం. క్షీరసాగరంలో ఉన్న దేవతల అధిపతి మనకు మేలు చేస్తాడు' అని అన్నాడు. బ్రహ్మ, మహేశ్వరుడు, దేవతలు విష్ణువుకు నమస్కరించి స్తుతించారు.
దేవా ఊచుః ।। ఓం నమో విష్ణవో భర్త్రే సర్వ్వేషాం ప్రభవిష్ణవే। రోచిష్ణవే జిష్ణవే చ రాక్షసాదిగ్రసిష్ణవే ।। ౪౪.
దేవతలు ఇలా అన్నారు: 'ఓం, విష్ణువుకు నమస్కారం. సమస్తానికి అధిపతి, ప్రకాశవంతుడు, విజయవంతుడు, రాక్షసాదులను సంహరించేవాడు.'
ధరిష్ణవేఽఖిలస్యాస్య యోగినాం పారయిష్ణవే । వర్ద్ధిష్ణవే హ్యనన్తాయ నమో భ్రాజ్ష్ణివే నమః ।। ౪౪.
సర్వాన్ని భరించేవాడవు, యోగులకు రక్షకుడవు, అభివృద్ధిని కలిగించేవాడవు, అనంతుడవు, ప్రకాశమంతుడవు — నీకు నమస్కారం.
సనత్కుమార ఉవాచ।। ఏవం స్తుతో వాసుదేవః సురాణాం దర్శనం దదౌ। కిమర్థమాగతా దేవా విష్ణునోక్తాస్తమబ్రువన్ ।। ౪౪.
సనత్కుమారుడు చెప్పాడు: ఇలా స్తుతించబడిన వాసుదేవుడు దేవతలకు దర్శనం ఇచ్చాడు. 'మీరు ఎందుకు వచ్చారు?' అని విష్ణువు అడిగాడు. వారు సమాధానం చెప్పారు.
గయాసురభయాద్దేవ రక్షాస్మానబ్రవీద్ధరిమ్। బ్రహ్మాద్యా యాన్తు తం దైత్యమాగమిష్యామ్యహం తతః ।। ౪౪.
గయాసురుని భయంతో, 'దేవా, మమ్మల్ని రక్షించు' అని హరివద్దకు ప్రార్థించారు. బ్రహ్మాదులు ఆ దైత్యుని వద్దకు వెళ్లాలి, నేను వెంటనే వస్తాను' అని విష్ణువు అన్నాడు.
కేశవే గరుడారూఢో వరం దాతుం గయాసురే। సర్వ్వే స్వం స్వం సమాస్థాయ యయుర్వాహనముత్తమమ్ ।। ౪౪.
కేశవుడు గరుడుని మీద ఎక్కి, గయాసురునికి వరం ఇవ్వడానికి బయలుదేరాడు. అందరూ తమ తమ ఉత్తమ వాహనాలను ఎక్కి వెళ్లారు.
ఊచుస్తం వాసుదేవాద్యాః కిమర్థం తప్యతే త్వయా। సన్తుష్టాః స్వాగతాః సర్వే వరం బ్రూహి గయాసుర ।। ౪౪.
వాసుదేవుడు మరియు ఇతరులు గయాసురునితో: 'నీవు ఎందుకు తపస్సు చేస్తున్నావు? మేమందరం సంతోషంతో వచ్చాము. నీకు కావలసిన వరాన్ని చెప్పు, గయాసురా!' అన్నారు.
గయాసుర ఉవాచ।। యదితుష్టాః స్థ మే దేవా బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరాః। సర్వ్వదేవద్విజాతిభ్యో యజ్ఞతీర్థశిలోచ్చయాత్ ।। ౪౪.
గయాసురుడు అన్నాడు: 'బ్రహ్మ, విష్ణువు, మహేశ్వరులు మీరు నాపై సంతుష్టులైతే, యజ్ఞవేదికలు, తీర్థాలు, రాళ్ల గుట్టలన్నింటి కంటే —'
దేవేభ్యోఽతిపవిత్రోఽహమృషిభ్యోఽపి శివావ్యయాత్। మన్త్రేభ్యో దేవదేవేభ్యో యోగిభ్యశ్చాపి సర్వ్వశః ।। ౪౪.
'దేవతలకంటే, ఋషులకంటే, శాశ్వతుడైన శివునికంటే, మంత్రాలకంటే, దేవతల దేవతలకంటే, యోగులందరినీ మించి నేను పవిత్రుడిగా ఉండాలి.'
న్యాసిభ్యశ్చాపి కర్మ్మిభ్యో ధర్మ్మిభ్యశ్చ తథా పునః। జ్ఞాతిభ్యోఽతిపవిత్రేభ్యః పవిత్రః స్యాం సదా సురాః ।। ౪౪.
ఓ దేవతలారా! నేను యజ్ఞాలు చేసే వారికి, ధర్మాన్ని పాటించే వారికి, బంధువులకు కూడా ఎప్పుడూ మించిన పవిత్రుడను.
పవిత్రమస్తు తం దేవా దైత్యముక్త్వా యయుర్దివమ్। దైత్యం దృష్ట్వా చ స్పృష్ట్వా చ సర్వ్వే హరిపురం యయుః ।। ౪౪.
దేవతలు 'ఇది పవిత్రమే' అని చెప్పి, దానవుడిని వదిలేసి స్వర్గానికి వెళ్లారు. ఆ దానవుణ్ని చూసి, తాకినవారు అందరూ హరిలోకానికి చేరారు.
శూన్యం లోకత్రయం జాతం శూన్యా యమపురీ హ్యభూత్। యమ ఇన్ద్రాదిభిః సార్ద్ధం బ్రహ్మలోకం తతోఽగమత్ ।। ౪౪.
మూడు లోకాలు ఖాళీగా మారాయి, యమపురి కూడా వెలవెలబోయింది. యముడు, ఇంద్రుడు మొదలైనవారితో కలిసి బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లాడు.
బ్రహ్మాణమూచిరే దేవా గయాసురవిలోపితాః। త్వయా దత్తోఽధికారో వై గృహాణ త్వం పితామహ ।। ౪౪.
గయాసురుని విధ్వంసంతో బాధపడిన దేవతలు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి, 'మీరు అధికారాన్ని ఇచ్చారు, ఇప్పుడు మీరు స్వీకరించండి, పితామహా!' అని అన్నారు.
బ్రహ్మాబ్రవీత్తతో దేవాన్వ్రజామో విష్ణుమవ్యయమ్। బ్రహ్మాదయోఽబ్రువన్విష్ణుం త్వయా దత్తవరేఽసురే ।। ౪౪.
అప్పుడు బ్రహ్మ దేవతలకు, 'మనము అవినాశి అయిన విష్ణువుని వద్దకు పోదాం' అని అన్నాడు. బ్రహ్మ మొదలైనవారు విష్ణువుని ఉద్దేశించి, 'మీరు దానవునికి వరం ఇచ్చారు' అని చెప్పారు.
తద్దర్శనాద్యయుః స్వర్గం శూన్యం లోక త్రయం హ్యభూత్। దేవైరుక్తో వాసుదేవో బ్రహ్మాణం స వచోఽబ్రవీత్ ।। ౪౪.
విష్ణువుని దర్శించాక వారు స్వర్గానికి వెళ్లారు, మూడు లోకాలు ఖాళీగా మారాయి. దేవతలు వాసుదేవుని అడిగినప్పుడు, వాసుదేవుడు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
గత్వాసురం ప్రార్థయస్వ యజ్ఞార్థం దేహి దేహకమ్। విష్ణూక్తః ససురో బ్రహ్మా గత్వాఽపశ్యన్మహాసురమ్ ।। ౪౪.
పోయి, ఆ దానవుని యజ్ఞం కోసం తన శరీరాన్ని ఇవ్వమని అడుగు. విష్ణువు చెప్పిన ప్రకారం బ్రహ్మ, ఆ మహాదానవుణ్ని చూసేందుకు వెళ్లాడు.
గయాసురోఽబ్రవీద్దృష్ట్వా బ్రహ్మాణం త్రిదశైః సహః। సంపూజ్యోత్థాయ విధివత్ప్రణ్తః శ్రద్ధయాన్వితః ।। ౪౪.
బ్రహ్మను దేవతలతో కలిసి చూసిన గయాసురుడు, విధిగా పూజించి, భక్తితో నిలబడి నమస్కరించాడు.
అద్య మే సఫలం జన్మ అద్య మే సఫలం తపః। యదాగతోఽతిథిర్బ్రహ్మా సర్వ్వం ప్రాప్తం మయాద్య వై ।। ౪౪.
ఈ రోజు నా జన్మ ఫలించిందని, నా తపస్సు సఫలమైందని భావిస్తున్నాను. బ్రహ్మ నాకు అతిథిగా వచ్చారు కాబట్టి, నేడు నేను అన్నీ పొందాను.
యోగిన్యోగాఙ్గవిత్సర్వ్వలోకస్వామిన్పితర్గురో। యదర్థమా గతో బ్రహ్మన్స్తత్కార్య్యం కరవాణ్యహమ్ ।। ౪౪.
యోగులకు గురువూ, యోగాంగాలను తెలిసినవాడవు, అన్ని లోకాల అధిపతివి, పితృగురువివి. బ్రహ్మా! మీరు ఏ పని కోసం వచ్చారో, ఆ పని నేను చేస్తాను.
పృథివ్యాం యాని తీర్థాని దృష్టాని భ్రమతా మయా। యజ్ఞార్థం న తు తే తాని పవిత్రాణి శరీరతః ।। ౪౪.
భూమిపై నేను చూసిన తీర్థస్థలాలు యజ్ఞానికి సరిపోవు. అవి శరీరంతో పవిత్రతను పొందవు.
త్వయా దేహే పవిత్రత్వం ప్రాప్తం విష్ణుప్రసాదతః। అతః పవిత్రం దేహం త్వం యజ్ఞార్థం దేహిమేఽసుర ।। ౪౪.
మీ ద్వారా, విష్ణువు అనుగ్రహంతో శరీరానికి పవిత్రత వచ్చింది. అందుకే, దానవా! యజ్ఞం కోసం నీ పవిత్రమైన శరీరాన్ని ఇవ్వు.
ధన్యోఽహం దేవ దేవేశ యద్దేహం ప్రార్థ్యతే త్వయా। పితృవంశః కృతార్థో మే దేహే యాగం కరోషి చేత్ ।। ౪౪.
దేవతల అధిపతీ! మీరు నా శరీరాన్ని కోరుతున్నందుకు నేను ధన్యుణ్ణి. నా శరీరంలో మీరు యాగం చేస్తే, నా పితృవంశానికి మోక్షం లభిస్తుంది.
త్వయైవోత్పాదితో దేహః పవిత్రస్తు త్వయా కృతః। సర్వ్వేషాముపకారాయ యాగోఽవశ్యం భవత్వితి ।। ౪౪.
ఈ శరీరాన్ని మీరు సృష్టించారు, పవిత్రతను కూడా మీరు కలిగించారు. అందరికీ మేలు కోసం యాగం తప్పక జరగాలి.
ఇత్యుక్త్వా సోఽపతద్భూమౌ శ్వేతకల్పే గయాసురః। నైఋతీం దిశమాశ్రిత్య తదా కోలాహలే గిరౌ ।। ౪౪.
ఇలా చెప్పి, శ్వేతకల్పంలో గయాసురుడు భూమిపై పడిపోయాడు. ఆ సమయంలో, కోలాహల పర్వతంపై, నైరుతి దిశను ఆశ్రయించాడు.
శిరః కృత్వోత్తరే దైత్యః పాదౌ కృత్వా తు దక్షిణే। బ్రహ్మా సమ్భృతసమ్భారో మానసానృత్విజోఽసృజత్ ।। ౪౪.
ఆ దానవుడు తలని ఉత్తర దిశలో, కాళ్లను దక్షిణ దిశలో ఉంచాడు. బ్రహ్మ అవసరమైన సామగ్రిని సిద్ధం చేసి, మనసులోనే ఋత్వికులను సృష్టించాడు.