వాయుపురాణమ్

సురభీ కశ్యపాద్రుద్రానేకాదశ విజజ్ఞిరే। మహాదేవప్రసాదేన తపసా భావితా సతీ ।। ౫.

సురభి, కశ్యపుని నుంచి పదకొండు రుద్రులు జన్మించారు. మహాదేవుని అనుగ్రహంతో, గొప్ప తపస్సుతో వారు పవిత్రులయ్యారు.

అఙ్గారకం తథా సర్పం నిఋతిం సదసస్పతిమ్। అజైకపాదహిర్బుఘ్న్యమూర్ద్ధ్వకేతుం జ్వరం తథా ।। ౫.

అంగారకుడు, సర్పుడు, నిరృతి, సదసస్పతి, అజైకపాదుడు, అహిర్బుధ్న్యుడు, ఊర్ధ్వకేతు, జ్వరుడు—

భువనఞ్చేశ్వరం మృత్యుం కపాలఞ్చైవ విశ్రుతమ్। దేవానేకాదశైతాంస్తు రుద్రాంస్త్రిభువనేశ్వరాన్। తపసా తేన మహతా సురభీ తానజీజనత్ ।। ౫.

భువనేశ్వరుడు, మృత్యువు, ప్రసిద్ధి చెందిన కపాలుడు— వీరు పదకొండు మంది దేవతలు, రుద్రులు, మూడు లోకాల పాలకులు. సురభి తన గొప్ప తపస్సుతో వీరిని కనింది.

తతో దుహితరావన్యే సురభీ ద్వే వ్యజాయత। రోహిణీ చైవ రుద్రాభా గాన్ధారీ చ యశస్వినీ ।। ౫.

ఆ తరువాత సురభికి మరో ఇద్దరు కుమార్తెలు పుట్టారు. వారు రోహిణి, రుద్రునిలా ప్రకాశించేవారు, మరియు యశస్సుతో కూడిన గాంధారి.

రోహిణ్యాం జజ్ఞిరే కన్యాశ్చతస్రో లోకవిశ్రుతాః। సురూపా హంసకీలా చ భద్రా కామదుఘా తథా। సుషువే కామదుఘా తు సురూపా తనయద్వయమ్ ।। ౫.

రోహిణికి నాలుగు కుమార్తెలు పుట్టారు. వారు లోకంలో ప్రసిద్ధులైన సురూప, హంసకీల, భద్ర, కామదుఘ. ఆ కామదుఘకు సురూప, తనయ అనే ఇద్దరు కుమార్తెలు పుట్టారు.

హంసకీలా నృప మృషీన్ భద్రాయాస్తు వ్యజాయత। విశ్రుతాస్తు మహాభాగా గన్ధర్వా వాజినః సుతాః ।। ౫.

ఓ రాజా! హంసకీలకు మృషి అనే సంతానం పుట్టింది. భద్రకు మహాభాగ్యశాలులైన గంధర్వులు, వాజినుడి కుమారులు జన్మించారు.

ఉచ్చైఃశ్రవాస్తదా జాతాః ఖేచరాస్తే మనోజవాః। శ్వేతాః శ్యేనాః పిశఙ్గాశ్చ సారఙ్గా హరితార్జునాః। రుద్రా దేవోపబాహ్యాస్తే గన్ధర్వయోనయో హయాః ।। ౫.

అప్పుడు ఉచ్చైఃశ్రవ అనే గగనంలో సంచరించే, మనస్సు వేగంతో పరిగెత్తే గుర్రాలు పుట్టాయి. తెల్లని, గోధుమ రంగు, మచ్చలున్న గుర్రాలు, జింకలు, ఆకుపచ్చ, తెల్ల రంగులవారు. వీరు గంధర్వ వంశానికి చెందిన గుర్రాలు, దేవతలు, రుద్రుడు పోషించినవారు.

భూయో జజ్ఞే సురభ్యాస్తు శ్రీమాన్ చన్ద్రాభసుప్రభః। స్రగ్వీ కకుఝీ ద్యుతిమానమృతాలయసమ్భవః। సురభ్యనుమతే దత్తో ధ్వజో మాహేశ్వరస్తు సః ।। ౫.

మళ్లీ సురభికి శ్రీమంతుడైన చంద్రాభాసుప్రభుడు పుట్టాడు. అతడు పుష్పమాల ధరించి, కిరీటంతో, ప్రకాశవంతంగా, అమృత నిలయంలో జన్మించాడు. సురభి అనుగ్రహంతో అతడు మాహేశ్వరుడి జెండాగా నిలిచాడు.

ఇత్యేతే కశ్యపసుతా రుద్రాదిత్యాః ప్రకీర్త్తితాః। ధర్మపుత్రాః స్మృతాః సాధ్యా విశ్వే చ వసవస్తథా ।। ౫.

ఇలా కశ్యపుని కుమారులైన రుద్రులు, ఆదిత్యులు వివరించబడ్డారు. సాద్యులు, విశ్వదేవులు, వసువులు కూడా ధర్ముని కుమారులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు.

అరిష్టనేమిపత్నీనామపత్యానీహ షోడశ। బహుపుత్రస్య విదుషశ్చతస్రో విద్యుతః స్మృతాః। ప్రత్యఙ్గిరసజాః శ్రేష్ఠా ఋచో బ్రహ్మర్షిసత్కృతాః ।। ౫.

ఇక్కడ అరిష్టనేమి భార్యలకు పదహారు మంది సంతానం పుట్టింది. పండితుల మాటలో, అందులో నలుగురు విద్యుత్‌లు. ఉత్తములు అంగిరసుని నుంచి పుట్టినవారు, బ్రహ్మర్షులు గౌరవించిన ఋక్సామవేదాలు.

కృశాశ్వస్య తు దేవర్షేర్దేవప్రహరణాః స్మృతాః । ఏతే యుగసహస్రాన్తే జాయన్తే పునరేవ హి ।। ౫.

దేవర్షి కృష్ణాశ్వుని సంతానం దేవతల ఆయుధాలు అని చెప్పబడింది. ఇవి ప్రతి యుగసహస్రాంతంలో మళ్లీ పుడతాయి.

సర్వే దేవగణా విప్రాస్త్రయ స్త్రింశత్తు ఛన్దజాః। ఏతేషామపి దేవానాం నిరోధోత్పత్తిరుచ్యతే ।। ౫.

బ్రాహ్మణులారా! అన్ని దేవతా గణాలు, మూడుపదమూడు మంది మనస్సు జనితులు, వీరికి కూడా సృష్టి, లయలు జరుగుతాయని చెప్పబడింది.

యథా సూర్యస్య లోకేఽస్మిన్ ఉదయాస్తమయావుభౌ। ఏతే దేవనికాయాస్తే సమ్భవన్తి యుగే యుగే ।। ౫.

ఈ లోకంలో సూర్యుడు ఎలా ఉదయించాడో, అస్తమించాడో, అలాగే ఈ దేవతా సమూహాలు ప్రతి యుగంలో పుట్టి, మాయమవుతుంటాయి.

సాధ్యాశ్చ వసవో విశ్వే రుద్రాదిత్యాస్తథైవ చ। అభిజాత్యా ప్రభావైశ్చ కర్మభిశ్చైవ విశ్రుతాః ।। ౫.

సాధ్యులు, వసువులు, విశ్వదేవులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు — వీరు 모두 ఉత్తమ వంశంతో, శక్తితో, కర్మలతో ప్రసిద్ధి చెందారు.

ప్రజాపతేశ్చ విష్ణోశ్చ భవస్య చ మహాత్మనః। అన్తరం జ్ఞాతుమిచ్ఛామో యశ్చ యస్మాద్విశిష్యతే ।। ౫.

ప్రజాపతి, విష్ణువు, మహాత్ముడైన భవుడి మధ్య తేడా ఏమిటో, ఎవరు ఎవరి కంటే గొప్పవారో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాము.

యశ్చ యస్మాత్ ప్రభవతి యశ్చ యస్మిన్ ప్రతిష్ఠితః। జ్యాయాన్యో మధ్యమశ్చైవ కనీయాన్ యశ్చ తేషు వై ।। ౫.

ఎవరు ఎవరి నుంచి పుట్టారు? ఎవరు ఎవరిలో స్థిరంగా ఉన్నారు? వీరిలో ఎవరు గొప్పవారు, ఎవరు మధ్యస్థులు, ఎవరు చిన్నవారు?

ప్రధానభూతో యస్తేషాం గుణభూతశ్చ తేషు యః। కర్మభిశ్చాభిజాత్యా చ ప్రభావేణ చ యో మహాన్। ఏతత్ ప్రభ్రూహి నః సర్వం త్వం హి వేత్థ యథాయథమ్ ।। ౫.

వీరిలో ఎవరు ప్రధానులు, ఎవరు అనుగుణులు, ఎవరు కర్మ, జన్మ, శక్తి వల్ల మహానుభావులు? ఇవన్నీ మాకు చెప్పండి. మీరు వాటిని యథావిధిగా తెలుసు.

అత్ర వో వర్ణయిష్యేహమన్తరన్తేషు యత్ స్మృతమ్। యద్బ్రహ్మవిష్ణురుద్రాణాం శ్రృణుధ్వం మే వివక్షతః ।। ౫.

ఈ విషయమై, బ్రహ్మ, విష్ణువు, రుద్రుల పరస్పర తేడాల గురించి పురాణాలలో చెప్పినదాన్ని మీకు వివరించబోతున్నాను. నా మాట వినండి.

రాజసీ తామసీ చైవ సాత్త్వికీ చైవ తాః స్మృతాః । తన్వః స్వయమ్భువః ప్రోక్తాః కాలే కాలే భవన్తి యాః ।। ౫.

స్వయంభువుని రూపాలు రాజస, తామస, సాత్విక అని చెప్పబడతాయి. ఇవి ప్రతి యుగంలో కలుగుతుంటాయి.

ఏతాసామన్తరం వక్తుం నైవ శక్యం ద్విజోత్తమాః। గుణవృద్ధినిబన్ధత్వాద్ ద్విధానుగ్రహబన్ధతః ।। ౫.

ద్విజోతములారా! వీటి మధ్య తేడా చెప్పడం సాధ్యం కాదు. ఎందుకంటే అవి గుణాల పెరుగుదల, అనుగ్రహ బంధంపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

ప్రవృత్తిఞ్చ నివృత్తిఞ్చ గుణవృద్ధిమిహ ద్విజాః। యథాశక్తి ప్రవక్ష్యామి తనూనాం తన్నిబోధత ।। ౫.

బ్రాహ్మణులారా! వీటి రూపాల్లో ప్రవృత్తి, నివృత్తి, గుణాల పెరుగుదల గురించి నా శక్తికి తగినంతగా వివరించబోతున్నాను. దయచేసి వినండి.

ఏకా తు కురుతే తాసాం రాజసీ సర్వతః ప్రజాః। ఏకా చైవార్ణవస్థా తు సానుగృహ్ణాతి సాత్త్వికీ। ఏకా సా క్షిపతే కాలే తామసీ గ్రసతే ప్రజాః ।। ౫.

ఈ మూడు శక్తుల్లో ఒకటి రాజసికం, అన్ని ప్రాణులను సృష్టిస్తుంది. మరొకటి సాత్వికం, సముద్రం రూపంలో వాటిని పోషిస్తుంది. మూడవది తామసికం, సమయానికి ప్రకారం వాటిని నాశనం చేసి, తనలో కలిపేస్తుంది.

రజసా తు సముద్రిక్తో బ్రహ్మా సమ్భవతే యదా। పురుషాఖ్యా తదా తస్య సాత్త్వికీ వినివర్త్తతే ।। ౫.

రాజసిక గుణంతో బ్రహ్మ ఆవిర్భవించినప్పుడు, పురుషుడు అనే సాత్విక భాగం ఆయన నుండి విరమిస్తుంది.

యదా భవతి కాలాత్మా ఉద్రేకాత్తమసస్తు సః। బ్రహ్మాఖ్యా సా తదా త్వస్య రాజసీ వినివర్త్తతే ।। ౫.

తామసిక గుణం పెరిగి కాలాత్మా ప్రబలమైనప్పుడు, బ్రహ్మ అనే రాజసిక భాగం ఆయన నుండి విరమిస్తుంది.

సత్త్వోద్రేకాత్తు పురుషో యదా భవతి స ప్రభుః। కాలాఖ్యా సా తదా తస్య పునర్నభవతీతి వై ।। ౫.

సాత్విక గుణం పెరిగి, ఆ ప్రభువు పురుషుడిగా అవతరించినప్పుడు, కాలం అనే భాగం ఆయనకు ఉండదు.

క్రమాత్తస్య నివర్త్తన్తే రూపం నామ చ కర్మ చ। త్రైలోక్యే వర్త్తమానస్య సర్వానుగ్రహనిగ్రహైః ।। ౫.

క్రమంగా ఆయన రూపం, పేరు, క్రియలు ముగియుతాయి. మూడు లోకాల్లో ఉన్నప్పుడు, అందరికీ అనుగ్రహం, నియంత్రణ చేస్తూ ఉంటాడు.

యదా భవతి బ్రహ్మా చ తదా చాన్తరముచ్యతే। యదా చ పురుషో బ్రహ్మా న చైవ పురుషస్తు సః ।। ౫.

బ్రహ్మ ఉన్నప్పుడు, మధ్యలో విరామం వస్తుంది. పురుషుడు బ్రహ్మగా ఉన్నప్పుడు, ఆయన కేవలం పురుషుడు కాదు.

మణిర్విభజతే వర్ణాన్ విచిత్రాన్ స్ఫటికే యథా। వైమల్యాదాశ్రయవశాత్తద్వర్ణః స్యాత్తదఞ్జనః ।। ౫.

ఒక మణి, స్ఫటికంలో వివిధ రంగులను విడగొట్టినట్లే, స్వచ్ఛత, ఆధారాన్ని బట్టి ఆ రంగు అలాగే కనిపిస్తుంది.

తదా గుణవశాత్తస్య స్వయమ్భోరనురఞ్జనమ్। ఏకత్వే చ పృథక్త్వే చ ప్రోక్తమేతన్నిదర్ఘనమ్ ।। ౫.

అలాగే, గుణాల ప్రభావంతో స్వయంభువు రంగులు పొందుతాడు. ఏకత్వంలోనైనా, భిన్నత్వంలోనైనా ఇదే వివరణగా చెప్పబడింది.