వాయుపురాణమ్

తత్కథ్యమానమస్మాకం భవతా శ్లక్ష్ణయా గిరా। మనఃకర్మసుఖం సౌతే ప్రీణాత్యాభూతసమ్భవమ్ ।। ౪౧.

సూతా! మీరు మృదువైన మాటలతో మాకు ఈ కథ చెబుతుండగా, మనస్సు, కార్యాలు ఆనందంతో నిండిపోతున్నాయి. ఎప్పుడూ లేనిది మాకు ఆనందాన్ని ఇస్తోంది.

ఏవమారాధ్య తే సూతం సత్కృత్య చ మహర్షయః । పప్రచ్ఛుః సత్రిణః సర్వే పునః సర్గప్రవర్త్తనమ్ ।। ౪౧.

ఇలా సూతుడిని ఘనంగా సత్కరించి, మహర్షులు అందరూ యజ్ఞంలో మళ్లీ సృష్టి ప్రక్రియ గురించి అడిగారు.

కథం సూత మహాప్రాజ్ఞ పునం సర్గః ప్రపత్స్యతే। బన్ధేషు సమ్ప్రలీనేషు గుణసామ్యే తమోమయే ।। ౪౧.

సూతా! మహాపండితుడా, బంధనంలో అన్నీ లీనమై, గుణాలు సమతుల్యంలో, అంధకారంలో మునిగిపోయినప్పుడు మళ్లీ సృష్టి ఎలా జరుగుతుంది?

వికారేష్వవిసృష్టోషు హ్యవ్యక్తే చాత్మని స్థితే। అప్రవృత్తౌ బ్రహ్మణస్తు మహాసాయుజ్యగైస్తదా । కథం ప్రపత్స్యతే సర్గస్తన్నః ప్రబ్రూహి పృచ్ఛతామ్ ।। ౪౧.

వికారాలు వెలువడని సమయంలో, అవ్యక్తం ఆత్మలో నిలిచినప్పుడు, బ్రహ్మ inactivityలో, పరమైక్యంతో లీనమైనప్పుడు, సృష్టి ఎలా జరుగుతుంది? దయచేసి మాకు చెప్పండి.

ఏవముక్తస్తతః సూతస్తదాసౌ లోమహర్షణః । వ్యాఖ్యాతుముపచక్రామ పునః సర్గప్రవర్త్తనమ్ ।। ౪౧.

అలా అడిగినప్పుడు, సూతుడు లోమహర్షణుడు మళ్లీ సృష్టి ప్రక్రియను వివరించటం ప్రారంభించాడు.

అహం వౌ వర్త్తయిష్యామి యథా సర్గః ప్రపత్స్యతే। పూర్వవత్స తు విజ్ఞేయః సమాసాత్తం నిబోధత ।। ౪౧.

నేను మళ్లీ సృష్టి ఎలా జరుగుతుందో చెప్పబోతున్నాను. అది ముందులా సంక్షిప్తంగా తెలుసుకోండి.

దృష్టం చైవానుమేయఞ్చ తర్కం వక్ష్యామి యుక్తితః। తస్మాద్వాచో నివర్త్తన్తే హ్యప్రాప్య మనసా సహ ।। ౪౧.

కనిపించేది, ఊహించేది, తర్కాన్ని కూడా నేను చెప్పబోతున్నాను. వాటి గురించి మాట్లాడటానికి మాటలు, మనస్సు కూడా చేరలేవు.

అవ్యక్తవత్ పరోక్షత్వాద్ఘ్రహణం తద్దురాసదమ్। వికారైః ప్రతిసందృష్టే గుణసామ్యే నివర్త్తతే ।। ౪౧.

అది అవ్యక్తంగా, దూరంగా ఉండటంతో గ్రహించడానికి కష్టం. గుణాలు సమంగా ఉన్నప్పుడు అది నిలిచిపోతుంది; వికారాల ద్వారా మాత్రమే తెలుసుకోవచ్చు.

ప్రధానం పురుషాణాఞ్చ సాధర్మ్మ్యేణైవ తిష్ఠతి। ధర్మ్మాధర్మ్మౌ ప్రలీయేతే అవ్యక్తౌ ప్రాణినాం సదా ।। ౪౧.

ప్రధానం, పురుషులు ఒకే విధంగా కలిసి ఉంటారు. ధర్మం, అధర్మం జీవులలో ఎప్పుడూ అవ్యక్తంలో లీనమైపోతాయి.

సత్త్వమాత్రాత్మకో ధర్మ్మో గుణసత్త్వే ప్రతిష్ఠితః। తమోమాత్రాత్మకోఽధర్మ్మో గుణే తమసి తిష్ఠతి ।। ౪౧.

ధర్మం అనేది స్వచ్ఛమైన సత్వగుణ స్వభావమై, సత్వగుణంలోనే నిలిచి ఉంటుంది. అధర్మం మాత్రం నిక్షిప్తమైన తమోగుణ స్వభావంతో, తమోగుణంలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.

అవిభాగవతావేతౌ గుణసామ్యస్థితావుభౌ। సర్వకార్య్యే బుద్ధిపూర్వం ప్రధానస్య ప్రపత్స్యతే ।। ౪౧.

ఈ రెండూ విడిపోకుండా, గుణ సమతలో ఉంటాయి. ప్రతి కార్యంలో ముందుగా బుద్ధి ఉద్దేశం ప్రాధాన్యంగా ప్రాధాన్య పదార్థం నుండి ఉద్భవిస్తుంది.

అబుద్ధిపూర్వం క్షేత్రజ్ఞ అధిష్ఠాస్యతి తాన్ గుణాన్। ఏవం తానభిమానేన ప్రపత్స్యేత పురస్తదా ।। ౪౧.

బుద్ధి ముందుగా లేకపోయినా, క్షేత్రజ్ఞుడు ఆ గుణాలను నియంత్రిస్తాడు. అలా వాటిని తనవిగా భావించి ముందుకు సాగిపోతాడు.

యదా ప్రవర్త్తితవ్యన్తు క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞయోర్ద్వయోః। భోజ్యభోక్తృత్వసమ్బన్ధం ప్రపత్స్యేతే యుతావుభౌ ।। ౪౧.

క్షేత్రం, క్షేత్రజ్ఞుడు ఇద్దరి మధ్య కార్యం ప్రారంభించాల్సిన సమయం వచ్చినప్పుడు, ఇద్దరూ కలిసి అనుభవించేవాడు, అనుభవించబడేది అనే సంబంధంలోకి ప్రవేశిస్తారు.

తస్మాచ్ఛరణమవ్యక్తం సామ్యే స్థిత్వా గుణాత్మకాన్। క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితం తచ్చ వైషమ్యం భజతే తు తత్ ।। ౪౧.

అందువల్ల, అవ్యక్తం ఆశ్రయం అవుతుంది; అది గుణ సమతలో నిలిచి ఉంటుంది. ఆ అవ్యక్తాన్ని క్షేత్రజ్ఞుడు నియంత్రించినపుడు, అది వైవిధ్యాన్ని పొందుతుంది.

తతః ప్రపత్స్యతే వ్యక్తం క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞయోర్ద్వయోః। క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితం సత్త్వం వికారం జనయిష్యతి ।। ౪౧.

ఆ తరువాత, క్షేత్రం, క్షేత్రజ్ఞుడు ఇద్దరికీ వ్యక్తం ఉద్భవిస్తుంది. క్షేత్రజ్ఞుడు నియంత్రించే సత్వగుణం మార్పును కలిగిస్తుంది.

మహదాద్యం విశేషాన్తం చతుర్వింశగుణాత్మకమ్। క్షేత్రజ్ఞస్య ప్రధానస్య పురుషస్య ప్రపత్స్యతే ।। ౪౧.

మహత్తత్త్వం నుండి విశేషం వరకు, ఇరవై నాలుగు గుణాలతో కూడినదిగా, అది క్షేత్రజ్ఞుడు, ప్రధానం, పురుషుని నుండి ఉద్భవిస్తుంది.

బ్రహ్మాణ్డే ప్రథమః సోఽథ భవితా చేశ్వరః పునః। తతో జ్ఞేయస్య కృత్స్నస్య సర్వభూతపతిః శివః ।। ౪౧.

బ్రహ్మాండంలో మొదటగా ఆయన మళ్లీ ప్రభువుగా అవతరిస్తాడు. ఆ తరువాత, సమస్త భూతాలకు అధిపతిగా శివుడు, మొత్తం సర్వం అని తెలుసుకోవాలి.

ఈశ్వరః సర్వ్వముక్తానాం బ్రహ్మా బ్రహ్మమయో మహాన్। ఆది దేవః ప్రధానస్యానుగ్రహాయ ప్రవక్ష్యతే ।। ౪౧.

ముక్తులందరికీ ఈశ్వరుడు, బ్రహ్మా బ్రహ్మస్వరూపుడై మహత్తరుడవుతాడు. ఆ ఆదిదేవుడు ప్రధానానికి అనుగ్రహంగా ప్రకటించబడతాడు.

అనాద్యౌ స్వయముత్పన్నావుభౌ సూక్ష్మౌ తు తౌ స్మృతౌ । అనాదిసంయోగయుతౌ సర్వక్షేత్రజ్ఞమేవ చ ।। ౪౧.

ఈ ఇద్దరూ స్వయంగా జన్మించినవారు, ఆదిలేని వారు, సూక్ష్మమైన వారు అని గుర్తించబడతారు. ఆదిలేని సంయోగంతో, అన్ని క్షేత్రజ్ఞులను కలిగి ఉంటారు.

అబుద్ధి పూర్వకం యుక్తౌ మశకౌ తు వరౌ తదా। అప్రత్యయమనాద్యం చ స్థితావుదకమప్స్యశః ।। ౪౧.

బుద్ధి ముందుగా లేకుండా, ఆ ఇద్దరు ఉత్తములు కలిసిపోతారు. ఆదిలేని, అవ్యక్తమైనది, నీరు కలిసి స్థిరంగా ఉంటాయి.

ప్రవృత్తే పూర్వతః పూర్వం పునః సర్గే ప్రపత్స్యతే। అజ్ఞాగుణైః ప్రవర్త్తన్తే రజఃసత్త్వతమాత్మకమ్ ।। ౪౧.

కార్యప్రవృత్తి ప్రారంభమైనప్పుడు, సృష్టి మళ్లీ జరుగుతుంది. అవి అజ్ఞాన గుణాలతో, రజస్సు, సత్వం, తమస్సు స్వభావాలతో ప్రవర్తిస్తాయి.

ప్రవృత్తికాలే రజసాభిపన్నమహత్త్వభూతాదివిశేష్యతాఞ్చ। విశేషతాం చేన్ద్రియతాఞ్చ యాన్తి గుణావసానే పతిభిర్మనుష్యాః ।। ౪౧.

కార్యకాలంలో రజోగుణంతో, మహత్త్వం, విశేషత్వం, ఇంద్రియత్వాన్ని పొందుతారు. గుణాలు ముగిసినప్పుడు, మనుషులు తమ ప్రభువులతో ప్రత్యేకతను, వ్యక్తిత్వాన్ని పొందుతారు.

సత్యాభిధ్యాయినస్తస్య ధ్యాయినః సన్నిమిత్తకమ్। రజఃసత్త్వతమా వ్యక్తా విధర్మ్మాణః పరస్పరమ్ ।। ౪౧.

సత్యాన్ని ధ్యానించే వారు, కారణంతో ధ్యానం చేస్తూ, రజస్సు, సత్వం, తమస్సును స్పష్టంగా ప్రదర్శిస్తారు. వీరి స్వభావాలు పరస్పరం విరుద్ధంగా ఉంటాయి.

ఆద్యన్తే సంప్రపత్స్యన్తే క్షేత్రతజ్జ్ఞాస్తు సర్వశః। సంసిద్ధకార్య్యకరణా ఉత్పద్యన్తేఽభిమానినః ।। ౪౧.

ప్రారంభంలోనూ, ముగింపులోనూ, అన్ని క్షేత్రజ్ఞులు ముందుకు సాగుతారు. కార్యాన్ని, సాధనాన్ని సాధించిన వారు, అభిమానం కలిగి పుడతారు.

సర్వే సత్వాః ప్రపద్యన్తే హ్యవ్యక్తాత్పూర్వమేవ చ। ప్రసూతే యా చ సువహాః సాధికాశ్చాప్యసాధికా ।। ౪౧.

అన్ని జీవులు అవ్యక్తం నుండి ముందే ఉద్భవిస్తాయి. ఏది పుట్టినా, సాధనమున్నవారు, లేనివారు రెండూ ఉంటారు.

సంసరన్తస్తు తే సర్వే స్తానప్రకరణైః సహ। కార్య్యాణి ప్రతిపత్స్యన్తే ఉత్పద్యన్తే పునః పునః ।। ౪౧.

వారు అందరూ స్థలాలు, సందర్భాలతో కలిసి సంచరిస్తారు. కార్యాలను స్వీకరించి, మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తారు.

గుణమాత్రాత్మకాశ్చైవ ధర్మ్మాధర్మ్మౌ పరస్పరమ్। ఆరప్సన్తీహ చాన్యోన్యం వరేణానుగ్రహేణ చ ।। ౪౧.

ధర్మం, అధర్మం రెండూ గుణమాత్ర స్వభావంతో, ఒకదానికొకటి ఇక్కడ చేపట్టి, ఉత్తముని అనుగ్రహంతో పరస్పరం కొనసాగుతాయి.

సర్వే తుల్యాః ప్రసృష్టార్థం సర్గ్గదౌ యాన్తి విక్రియామ్। గుణాస్తత్ప్రతిధావన్తే తస్మాత్తత్తస్య రోచతే ।। ౪౧.

సృష్టి ప్రారంభంలో అందరూ సమానంగానే ఉంటారు. ఆ తర్వాత వారి వారి లక్ష్యాల కోసం గుణాలు మారిపోతూ, వారిని అనుసరిస్తుంటాయి. అందుకే, ఎవరికైతే ఏ గుణం కలిగిందో, అది వారికే ఇష్టంగా అనిపిస్తుంది.

గుణాస్తే యాని సర్వాణి ప్రాక్ దృష్టేః ప్రతిపేదిరే। తాన్యేవ ప్రతిపద్యన్తే సృష్టమానాః పునః పునః ।। ౪౧.

సృష్టికి ముందు పొందిన అన్ని గుణాలనూ, జీవులు ప్రతి సృష్టిలో మళ్లీ మళ్లీ పొందుతుంటారు.