వాయుపురాణమ్

క్షేత్రజ్ఞేష్వనుసజ్యన్తే గణమాత్రాత్మకాని తు। ప్రావృట్‌కాలే పృథక్త్వేన పశ్యన్తీహ న చక్షుషా ।। ౪౦.

క్షేత్రజ్ఞులలో ఈ సమూహ స్వభావాలు కలిసిపోతాయి. వర్షకాలంలో ఇవి కంటికి వేరుగా కనిపించవు.

పశ్యన్త్యేవంవిధం సిద్ధా జీవం దివ్యేన చక్షుషా। శ్వావితి శ్వానపానశ్చ యోనీః ప్రవిశతస్తథా ।। ౪౦.

కాని సిద్ధులు మాత్రం దివ్య దృష్టితో అలాంటి జీవిని చూస్తారు. అలాగే, శునకం లేదా శునకపానుడిగా వివిధ యోనుల్లో ప్రవేశిస్తారు.

తిర్య్యగూర్ద్ధ్వమధస్తాచ్చ ధావతోఽపి యథాక్రమమ్। జీవప్రాణాస్తథా లిఙ్గం కారణఞ్చ చతుష్టయమ్ ।।. ౪౦.

పక్కకు, పైకి, కిందకి ఇలా అన్ని దిశల్లో జీవప్రాణాలు, లింగశరీరం, నాలుగు కారణాలు క్రమంగా సంచరిస్తాయి.

పర్య్యాయవాచకైః శబ్దైరేకార్థైః సోఽభిలిఖ్యతే। వ్యక్తావ్యక్తే ప్రమాణోఽయం స వై రూపం తు కృత్స్నశః ।। ౪౦.

ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయ పదాలతో ఆయనను వర్ణిస్తారు. వ్యక్త, అవ్యక్త రూపాల్లో ఇదే ప్రమాణం, ఇదే సంపూర్ణ స్వరూపం.

అవ్యక్తాన్త గృహీతం చ క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితఞ్చ యత్ । ఏవం జ్ఞాత్వా శుచిర్భూత్త్వా జ్ఞానాద్వై విప్రముచ్యతే ।। ౪౦.

అవ్యక్తం వరకు గ్రహించి, క్షేత్రజ్ఞుని ఆధీనంలో ఉన్నదాన్ని తెలుసుకొని, పవిత్రుడై, జ్ఞానంతో ఉన్నవాడే నిజంగా జ్ఞాని అని పిలవబడతాడు.

నష్టఞ్చైవ యథా తత్త్వం తత్త్వానాం తత్త్వదర్శనమ్। యథేష్టం పరినిర్య్యాతి భిన్నే దేహే సునిర్వృతే ।। ౪౦.

సత్యం పోయినప్పుడు, తత్త్వాలను యథార్థంగా చూడగలిగితే, శరీరం విరిగినపుడు, మనిషి తన ఇష్టానుసారం పూర్తిగా వెళ్ళిపోతాడు.

భిద్యతే కరణఞ్చాపి హ్యవ్యక్తాజ్ఞానినస్తతః। ముక్తో గుణశరీరేణ ప్రాణాద్యేన తు సర్వశః ।। ౪౦.

అవ్యక్తాన్ని తెలియని వారికి కరణం కూడా నశిస్తుంది. కానీ విముక్తుడు గుణశరీరం, ప్రాణాది అన్నిటినుంచి పూర్తిగా విముక్తుడవుతాడు.

నాన్యచ్ఛరీరమాదత్తే దగ్ధే బీజే యథాఙ్కురః। జీవికః సర్వసంసారాద్బీజశారీరమానసః ।। ౪౦.

బీజం కాలిపోయినప్పుడు మొక్క మొలకెత్తదు కదా! అలాగే జీవుడు ఇంకొక శరీరం తీసుకోడు. బీజశరీరమైన మనస్సుతో ఉన్నవాడు అన్ని సంసారాలనుండి విముక్తుడవుతాడు.

జ్ఞానాచ్చతుర్ద్దశాచ్ఛుద్ధః ప్రకృతిం సోఽనువర్త్తతే। ప్రకృతిం సత్యమిత్యాహు ర్వికారోఽనృతముచ్యతే ।। ౪౦.

పద్నాలుగు జ్ఞానాల వల్ల శుద్ధుడై, ప్రకృతిని అనుసరిస్తాడు. ప్రకృతే సత్యం, మార్పు అనేది అసత్యమని వారు అంటారు.

తత్సద్భావోఽనృతం జ్ఞేయం సద్భావః సత్యముచ్యతే। అనామరూపక్షేత్రజ్ఞనామరూపం ప్రచక్షతే ।। ౪౦.

ఆ మార్పు ఉన్నదాన్ని అసత్యంగా తెలుసుకోవాలి. నిజమైన ఉన్నదాన్ని సత్యంగా అంటారు. క్షేత్రజ్ఞుడు పేరు, రూపం లేనివాడిగా చెప్పబడతాడు.

యస్మాత్క్షేత్రం విజానాతి తస్మాత్క్షేత్రజ్ఞ ఉచ్యతే। క్షేత్రప్రత్యయతో యస్మాత్క్షేత్రజ్ఞః శుభ ఉచ్యతే ।। ౪౦.

క్షేత్రాన్ని తెలుసుకోగలిగినవాడే క్షేత్రజ్ఞుడు అని పిలవబడతాడు. క్షేత్ర జ్ఞానం వల్ల క్షేత్రజ్ఞుడు శుభుడని అంటారు.

క్షేత్రజ్ఞః స్మర్య్యతే తస్మాత్క్షేత్రం తజ్జ్ఞైర్విభాష్యతే। క్షేత్రత్వప్రత్యయం దృష్టం క్షేత్రజ్ఞః ప్రత్యయీ సదా ।। ౪౦.

అందుకే ఆయనను క్షేత్రజ్ఞుడు అని గుర్తిస్తారు. క్షేత్రాన్ని తెలిసినవారు దాన్ని వివరించగలరు. క్షేత్రత్వాన్ని చూడగలిగినవాడు ఎప్పుడూ క్షేత్రజ్ఞుడే.

క్షయణాత్ కరణాచ్చైవ క్షతత్రాణాత్తథైవ చ। భోజ్యత్వాద్విషయత్వాచ్చ క్షేత్రం క్షేత్రవిదో విదుః ।। ౪౦.

క్షయం, కరణం, గాయపడటం, రక్షణ, అనుభవించదగినదిగా, విషయంగా ఉండటం వలన క్షేత్రాన్ని క్షేత్రజ్ఞులు అలా తెలుసుకుంటారు.

మహదాద్యం విశేషాన్తం సవైరూప్యం విలక్షణమ్। వికారలక్షణం తద్వై సాక్షరక్షరమేవ చ ।। ౪౦.

మహత్త్వం నుండి ప్రత్యేక లక్షణాల వరకు ఉన్నవన్నీ, వాటి తేడాలు, మార్పులు కలిగి ఉంటాయి. ఇవన్నీ నశించేవి, నశించని వాటిగా చెప్పబడతాయి.

తమేవ చ వికారన్తు యస్మాద్వై క్షరతే పునః। తస్మాచ్చ కారణాచ్చైవ క్షరమిత్యభిధీయతే ।। ౪౦.

ఆ మార్పు మళ్లీ క్షయమవుతుంది కాబట్టి దాన్ని నశించేది అంటారు. దానికి కారణం కూడా అదే, అందుకే దాన్ని నశించేది అని పిలుస్తారు.

సుఖదుఃఖమోహభావా భోజ్యమిత్యభిధీయతే। అచేతత్వాద్ధి విషయస్తద్ధి ధర్మ్మవిభుః స్మృతః ।। ౪౦.

సుఖం, దుఃఖం, మాయా భావాలు అనుభవించేవిగా పిలవబడతాయి. అవి చైతన్యం లేనివి కనుక, వాటిని గుణాలతో నిండినవిగా భావిస్తారు.

న క్షీయతే న క్షరతి వికారప్రసృతన్తు తత్। అక్షరం తేన చాప్యుక్తమక్షీణత్వాత్తథైవ చ ।। ౪౦.

ఏది నశించదు, క్షయించదు, అయినా దానినుండి మార్పు వస్తుందో, దానిని నశించనిది అంటారు. అది ఎప్పుడూ తగ్గదు కాబట్టి అలా అంటారు.

యస్మాత్పుర్య్యనుశేతే చ తస్మాత్పురుష ఉచ్యతే। పురప్రత్యయికో యస్మాత్పూరుషేత్యభిధీయతే ।। ౪౦.

శరీరరూపమైన పురిలో నివసించేది కనుక దాన్ని పురుషుడు అంటారు. పురిలో ఉండే వాడిగా కూడా పురుషుడు అని పిలుస్తారు.

పురుషం కథయస్వాథ కథన్తజ్జ్ఞైర్విభాష్యతే। శుద్ధో నిరఞ్జనాభాసో జ్ఞానాజ్ఞానవివర్జితః ।। ౪౦.

పురుషుడిని వివరించు. జ్ఞానులు దానిని ఎలా చెబుతారు? అది పవిత్రమైనది, మచ్చలేని స్వరూపం, గుణరహితంగా కనిపించేది, జ్ఞానమూ అజ్ఞానమూ లేనిది.

అస్తి నాస్తీతి సోఽన్యో వా బద్ధో ముక్తో గతః స్థితః। నైర్హేతికాన్తనిర్ద్దేశ్యసూక్తస్తస్మిన్న విద్యతే ।। ౪౦.

అది ఉంది, లేదు, వేరేది, బంధనంలో ఉంది, విముక్తి పొందింది, పోయింది, స్థిరంగా ఉంది అనే చివరి నిర్వచనాలు దానిలో లేవు.

శుద్ధత్వాన్న తు దేశ్యో వై దృష్టత్వాత్సమదర్శనః। ఆత్మప్రత్యయకారీ సారనూనఞ్చాపి హేతుకమ్। భావగ్రాహ్యమనుమాన్యం చిన్తయన్న ప్రముహ్యతే ।। ౪౦.

పవిత్రత వల్ల అది చూపించదగినది కాదు. చూస్తున్నందున అది సాధారణంగా గ్రహించదగినది కాదు. అది స్వయంగా తెలుస్తుంది, అసలు లోపం లేకుండా ఉంటుంది, కారణం లేనిది. దాని స్వరూపాన్ని ఊహించి తెలుసుకుంటే, మనసు మాయలో పడదు.

యదా పశ్యతి జ్ఞాతారం శాన్తార్థం దర్శనాత్మకమ్। దృశ్యాదృశ్యేషు నిర్ద్దేశ్యం తదా తదుద్ధరం వరమ్ ।। ౪౦.

శాంతమైన స్వరూపం, దర్శనమయమైన జ్ఞాతను ఎవరైనా చూస్తే, కనిపించేదీ కానిదీ దాటి ఉన్నదాన్ని తెలుసుకుంటే, అప్పుడు ఆ పరమ మోక్షం లభిస్తుంది.

ఏవం జ్ఞాత్వా స విజ్ఞాతా తతః శాన్తిం నియచ్ఛతి। కార్య్యే చ కారణే చైవ బుద్ధ్యాదౌ భౌతికే తదా ।। ౪౦.

ఇలా తెలుసుకున్నవాడు శాంతిని పొందుతాడు. ఫలితంలోనూ, కారణంలోనూ, బుద్ధి మొదలైన భౌతిక అంశాల్లోనూ అప్పుడు శాంతి కలుగుతుంది.

సంప్రయుక్తో వియుక్తో వా జీవతో వా మృతస్య చ। విజ్ఞాతా న చ దృశ్యేత పృథక్త్వేనేహ సర్వ్వశః ।। ౪౦.

కలిసివున్నా, విడిపోయినా, బ్రతికినా, చనిపోయినా, ఆ జ్ఞాత ఎప్పుడూ పూర్తిగా వేరుగా కనిపించదు.

స్వేనాత్మానం తమాత్మానం కారణాత్మా నియచ్ఛతి। ప్రకృతౌ కారణే చైవ స్వాత్మన్యేవోపతిష్ఠతి ।। ౪౦.

తన స్వంత ఆత్మతో ఆ కారణాత్మ తనను తాను నియంత్రిస్తుంది. ప్రకృతిలోనూ, కారణంలోనూ, తనలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.

అస్తి నాస్తీతి సోఽన్యో వా ఇహాముత్రేతి వా పునః। ఏకత్వం వా పృథక్త్వం వా క్షేత్రజ్ఞపురుషేతి వా ।। ౪౦.

అది ఉంది, లేదు, వేరేది, ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ, ఒకటిగా లేదా వేర్వేరు రూపాల్లోనూ, క్షేత్రజ్ఞుడిగా లేదా పురుషుడిగా ఉన్నా కూడా.

ఆత్మవాన్ స నిరాత్మా వా చేతనోఽచేతనోఽపి వా। కర్త్తా వా సోఽప్యకర్త్తా వా భోక్తా వా భోజ్యమేవ వా ।। ౪౦.

ఆత్మ కలిగినవాడైనా, ఆత్మ లేనివాడైనా, చైతన్యవంతుడైనా, చైతన్యం లేనివాడైనా, కర్త అయినా, కర్త కాదైనా, అనుభవించేవాడైనా, అనుభవించదగినదైనా.

యజ్జ్ఞాత్వా న నివర్త్తన్తే క్షేత్రజ్ఞే తు నిరఞ్జనే। అవాచ్యం తదనాఖ్యానాదగ్రాహ్యత్వాదహేతుని ।। ౪౦.

దాన్ని తెలుసుకున్నవారు తిరిగి జన్మించరు. ఆ మచ్చలేని క్షేత్రజ్ఞుని గురించి చెప్పలేం, అది చెప్పదగినది కాదు, గ్రహించదగినది కాదు, కారణం లేనిది.

అప్రతర్క్యమచిన్త్యత్వాదవాప్యత్వాచ్చ సర్వశః। నాభిలిమ్పతి తత్తత్త్వం సమ్ప్రాప్య మనసా సహ ।। ౪౦.

అది తర్కించదగినది కాదు, ఆలోచించదగినది కాదు, పూర్తిగా అందుకోలేనిది. మనసుతో కలసి దాన్ని చేరినవాడు, ఆ సత్యాన్ని పొందినవాడు, మళ్లీ కలుషితుడవడు కాదు.