వాయుపురాణమ్

పూర్వం వియోగో జ్ఞానేన ద్వితీయో రాగసంక్షయాత్। లిఙ్గాభావాత్తు కైవల్యం కైవత్యాత్తు నిరఞ్జనమ్ ।। ౪౦.

మొదట జ్ఞానంతో వేరుపడటం, రెండవది ఆసక్తి నశించడంవల్ల కలుగుతుంది. సూక్ష్మదేహం లేకపోతే కైవల్యం వస్తుంది, కైవల్యంతో కలుషతలేని స్థితి కలుగుతుంది.

నిరఞ్జనత్వాచ్ఛుద్ధస్తు తతో నేతా న విద్యతే। తృష్ణాక్షయాత్తృతీయస్తు వ్యాఖ్యాతం మోక్షకారణమ్ ।। ౪౦.

కలుషతలేనివాడైనందున అతడు పవిత్రుడు. అందువల్ల అతడికి నాయకుడు లేదా మార్గదర్శకుడు ఉండడు. తృష్ణా నశించడమే మూడవ విముక్తి కారణంగా చెప్పబడింది.

నిమిత్తమప్రతీఘాతే ఇష్టశబ్దాదిలక్షణే। అష్టావేతాని రూపాణి ప్రాకృతాని యథాక్రమమ్ ।। ౪౦.

ఇష్టమైనవి మొదలైన లక్షణాలున్న వాటిలో అడ్డంకులు లేకపోవడమే కారణం. ఈ ఎనిమిది రూపాలు సహజంగా ఒకదాని తర్వాత ఒకటి ఉంటాయి.

క్షేత్రజ్ఞేష్వవసజ్యన్తే గుణమాత్రాత్మకాని తు। అత ఉర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి వైరాగ్యం దోషదర్శనాత్ ।। ౪౦.

వాటిని క్షేత్రజ్ఞులలో స్థాపించబడినవిగా, గుణాల స్వభావంగా చెప్పాలి. ఇప్పుడు దోషాలను గ్రహించడం వల్ల కలిగే విరక్తిని వివరించబోతున్నాను.

దివ్యే చ మానుషే చైవ విషయే పఞ్చలక్షణే। అప్రద్వేషోఽనభిష్వఙ్గః కర్త్తవ్యో దోషదర్శనాత్ ।। ౪౦.

దైవికమైనదైనా, మానవ లోకమైనదైనా, ఐదు విధాలైన విషయాలలో దోషాలను చూసి ద్వేషం లేకుండా, ఆసక్తి లేకుండా ఉండాలి.

తాపప్రీతివిషాదానాం కార్య్యన్తు పరివర్జనమ్। ఏవం వైరాగ్యమాస్థాయ శరీరీ నిర్మమో భవేత్ ।। ౪౦.

వేడిమి, ఆనందం, దుఃఖం వంటి వాటి ఫలితాన్ని దూరంగా ఉంచాలి. ఇలా విరక్తిని అలవర్చుకుంటే, శరీరధారి మమకారం లేకుండా పోతాడు.

అనిత్యమశివం దుఃఖమితి బుద్ధ్యానుచిన్త్య చ। విశుద్ధం కార్య్యకరణం సత్వాభ్యేతి తరాన్తు యః ।। ౪౦.

ఇది నశించిపోవడం, శుభం కానిది, బాధ కలిగించేది అని బుద్ధితో విచారిస్తూ, పవిత్రమైన కర్మలను ఆశ్రయించినవాడు పరమ స్థితిని పొందుతాడు.

పరిపవ్కకషాయో హి కృత్స్నాన్దోషాన్ప్రపశ్యతి। తతః ప్రయాణకాలే హి దోషైర్నైమిత్తికైస్తథా ।। ౪౦.

ఎవరి మలినతలు పూర్తిగా తొలగిపోతాయో వారు అన్ని దోషాలను స్పష్టంగా చూస్తారు. అందువల్ల, ప్రయాణ సమయంలో ఆ దోషాల వల్ల కొన్ని కారణాలు కలుగుతాయి.

ఊష్మా ప్రకుపితః కాయే తీవ్రవాయుసమీరితః। స శరీరముపాశ్రిత్య కృత్స్నాన్దోషాన్రుణద్ధి వై ।। ౪౦.

శరీరంలో ఉన్న వేడి, గాలి బలంగా కదిలించబడినప్పుడు, అది శరీరాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని అన్ని దోషాలను అడ్డుకుంటుంది.

ప్రాణస్థానాని భిన్దన్హి ఛిన్దన్మర్మాణ్యతీత్య చ। శైత్యాత్ప్రకుపితో వాయురూర్ద్ధ్వన్తు క్రమతే తతః ।। ౪౦.

ప్రాణ స్థానాలను పగులగొట్టి, మర్మాలను కోసి దాటి, చలితో కలిసిన గాలి పైకి కదులుతుంది.

స చాయం సర్వభూతానాం ప్రాణస్థానేష్వవస్థితః। సమాసాత్సంవృతే జ్ఞానే సంవృతేషు చ కర్మ్మసు ।। ౪౦.

ఇది అన్ని జీవులలో ప్రాణ స్థానాల్లో ఉండే తత్వమే. సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, జ్ఞానం అడ్డుపడితే, కర్మలు కూడా అడ్డుపడతాయి.

స జీవోఽనభ్యధిష్టానః కర్మ్మభిః స్వైః పురాకృతైః। అష్టాఙ్గప్రాణవృత్తీర్వై స విచ్యావయతే పునః ।। ౪౦.

ఆ జీవుడు ఇకపై ఆధారం లేకుండా, తన గత కర్మల వల్ల మళ్లీ ఎనిమిది విధాలైన ప్రాణవృత్తులను కదిలిస్తాడు.

శరీరం ప్రజహంసో వై నిరుచ్ఛ్వాసస్తతో భవేత్। ఏవం ప్రాణైః పరిత్యక్తో మృత ఇత్యభిధీయతే ।। ౪౦.

శరీరధారి శరీరాన్ని విడిచిపోతే, ఊపిరి పోతుంది. ఇలా ప్రాణాలు విడిచిపెట్టినప్పుడు, అతడిని మృతుడు అంటారు.

యథేహ లోకే ఖద్యోతం నీయమానమితస్తతః । రఞ్జనం తద్వధే యత్తు నేతా నేతా న విద్యతే ।। ౪౦.

ఈ లోకంలో ఒక జ్యోతిర్పురుగు ఇక్కడ అక్కడ నడిపించబడినట్టు, రంగు విషయంలో కూడా నాయకుడు లేదా మార్గదర్శకుడు ఎవ్వరూ ఉండరు.

తృష్ణాక్షయస్తృతీయస్తు వ్యాఖ్యాతం మోక్షలక్షణమ్। శబ్దాద్యే విషయే దోషవిషయే పఞ్చలక్షణే ।। ౪౦.

తృష్ణా నశించడమే మూడవ విముక్తి లక్షణంగా వివరించబడింది. శబ్దాది ఐదు విషయాలలో దోషాలు ఉన్నాయని చెప్పబడింది.

అప్రద్వేషోఽనభిష్వఙ్గః ప్రీతితాపవివర్జనమ్ । వైరాగ్యకారణం హ్యేతే ప్రకృతీనాం లయస్య చ ।। ౪౦.

ద్వేషం లేకపోవడం, ఆసక్తి లేకపోవడం, ఆనందం బాధలు రెండింటినీ దూరంగా ఉంచడం — ఇవే విరక్తికి, ప్రకృతుల లయానికి కారణాలు.

అష్టౌ ప్రకృతయో జ్ఞేయాః పూర్వోక్తా వై యథాక్రమమ్। అవ్యక్తాద్యస్తు విజ్ఞేయా భూతాన్తాః ప్రకృతేర్లయాః ।। ౪౦.

ఎనిమిది ప్రకృతులు ఉన్నాయని ముందే చెప్పినట్టు తెలుసుకోవాలి. అవి అవ్యక్తం మొదలుకొని భూతాల వరకు ఉంటాయి. వాటి లయం ప్రకృతుల అంతమని గ్రహించాలి.

వర్ణాశ్రమాచారయుక్తాః శిష్టాః శాస్త్రావిరోధినః। వర్ణాశ్రమాణాం ధర్మ్మోఽయం దేవస్థానేషు కారణమ్ ।। ౪౦.

వర్ణాశ్రమాచారంలో నిబద్ధులై, శాస్త్ర విరుద్ధంగా లేని వారు — వీరే వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని పాటించేవారు. దేవతల స్థానాల్లో వీరి ఉనికి దీనికే కారణం.

బ్రహ్మాదీని పిశాచాన్తాన్యష్టౌ స్థానాని దేవతా। ఐశ్వర్య్యమణిమాద్యం హి కారణం హ్యష్టలక్షణమ్ ।। ౪౦.

బ్రహ్మ మొదలుకొని పిశాచుల వరకు ఎనిమిది దేవతా స్థానాలు ఉన్నాయి. ఐశ్వర్యం, అనిమాది శక్తులు — ఇవే ఎనిమిది లక్షణాలతో కూడిన కారణాలు.

నిమిత్తమప్రతీఘాత ఇష్టే శబ్దాదిలక్షణే। అష్టావేతాని రూపాణి ప్రాకృతాని యథాక్రమమ్ ।। ౪౦.

ఇష్టమైన శబ్దాది లక్షణాల్లో కారణం ఎటువంటి అడ్డంకీ లేకుండా పనిచేస్తుంది. ఈ ఎనిమిది రూపాలు తత్క్రమంగా సహజంగా ఉంటాయి.

క్షేత్రజ్ఞేష్వనుసజ్యన్తే గణమాత్రాత్మకాని తు। ప్రావృట్‌కాలే పృథక్త్వేన పశ్యన్తీహ న చక్షుషా ।। ౪౦.

క్షేత్రజ్ఞులలో ఈ సమూహ స్వభావాలు కలిసిపోతాయి. వర్షకాలంలో ఇవి కంటికి వేరుగా కనిపించవు.

పశ్యన్త్యేవంవిధం సిద్ధా జీవం దివ్యేన చక్షుషా। శ్వావితి శ్వానపానశ్చ యోనీః ప్రవిశతస్తథా ।। ౪౦.

కాని సిద్ధులు మాత్రం దివ్య దృష్టితో అలాంటి జీవిని చూస్తారు. అలాగే, శునకం లేదా శునకపానుడిగా వివిధ యోనుల్లో ప్రవేశిస్తారు.

తిర్య్యగూర్ద్ధ్వమధస్తాచ్చ ధావతోఽపి యథాక్రమమ్। జీవప్రాణాస్తథా లిఙ్గం కారణఞ్చ చతుష్టయమ్ ।।. ౪౦.

పక్కకు, పైకి, కిందకి ఇలా అన్ని దిశల్లో జీవప్రాణాలు, లింగశరీరం, నాలుగు కారణాలు క్రమంగా సంచరిస్తాయి.

పర్య్యాయవాచకైః శబ్దైరేకార్థైః సోఽభిలిఖ్యతే। వ్యక్తావ్యక్తే ప్రమాణోఽయం స వై రూపం తు కృత్స్నశః ।। ౪౦.

ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయ పదాలతో ఆయనను వర్ణిస్తారు. వ్యక్త, అవ్యక్త రూపాల్లో ఇదే ప్రమాణం, ఇదే సంపూర్ణ స్వరూపం.

అవ్యక్తాన్త గృహీతం చ క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితఞ్చ యత్ । ఏవం జ్ఞాత్వా శుచిర్భూత్త్వా జ్ఞానాద్వై విప్రముచ్యతే ।। ౪౦.

అవ్యక్తం వరకు గ్రహించి, క్షేత్రజ్ఞుని ఆధీనంలో ఉన్నదాన్ని తెలుసుకొని, పవిత్రుడై, జ్ఞానంతో ఉన్నవాడే నిజంగా జ్ఞాని అని పిలవబడతాడు.

నష్టఞ్చైవ యథా తత్త్వం తత్త్వానాం తత్త్వదర్శనమ్। యథేష్టం పరినిర్య్యాతి భిన్నే దేహే సునిర్వృతే ।। ౪౦.

సత్యం పోయినప్పుడు, తత్త్వాలను యథార్థంగా చూడగలిగితే, శరీరం విరిగినపుడు, మనిషి తన ఇష్టానుసారం పూర్తిగా వెళ్ళిపోతాడు.

భిద్యతే కరణఞ్చాపి హ్యవ్యక్తాజ్ఞానినస్తతః। ముక్తో గుణశరీరేణ ప్రాణాద్యేన తు సర్వశః ।। ౪౦.

అవ్యక్తాన్ని తెలియని వారికి కరణం కూడా నశిస్తుంది. కానీ విముక్తుడు గుణశరీరం, ప్రాణాది అన్నిటినుంచి పూర్తిగా విముక్తుడవుతాడు.

నాన్యచ్ఛరీరమాదత్తే దగ్ధే బీజే యథాఙ్కురః। జీవికః సర్వసంసారాద్బీజశారీరమానసః ।। ౪౦.

బీజం కాలిపోయినప్పుడు మొక్క మొలకెత్తదు కదా! అలాగే జీవుడు ఇంకొక శరీరం తీసుకోడు. బీజశరీరమైన మనస్సుతో ఉన్నవాడు అన్ని సంసారాలనుండి విముక్తుడవుతాడు.

జ్ఞానాచ్చతుర్ద్దశాచ్ఛుద్ధః ప్రకృతిం సోఽనువర్త్తతే। ప్రకృతిం సత్యమిత్యాహు ర్వికారోఽనృతముచ్యతే ।। ౪౦.

పద్నాలుగు జ్ఞానాల వల్ల శుద్ధుడై, ప్రకృతిని అనుసరిస్తాడు. ప్రకృతే సత్యం, మార్పు అనేది అసత్యమని వారు అంటారు.