వాయుపురాణమ్

ఇత్యేష వైషయో రాగః సమ్భూత్యాః కారణం స్మృతమ్। బ్రహ్మాదౌ స్థావరాన్తే వై సంసారే హ్యాధిభౌతికే। అజ్ఞానపూర్వకం తస్మాదజ్ఞానన్తు వివర్జయేత్ ।। ౪౦.

ఇలా విషయాలపై రాగమే పునర్జన్మకు కారణమని చెప్పబడింది. బ్రహ్మ నుండి మొక్కల వరకు, ఈ లోకంలో ఇదే కారణం. అందుకే, దీనికి ముందు ఉండే అజ్ఞానాన్ని విడిచిపెట్టాలి.

యస్య చార్షం న ప్రమాణం శిష్టాచారం తథైవ చ। వర్ణాశ్రమవిరోధీ యః శిష్టశాస్త్రవిరోధకః ।। ౪౦.

ఋషుల మాటను, సద్గుణుల ఆచరణను అంగీకరించని, వర్ణాశ్రమ ధర్మానికి విరుద్ధంగా నడిచే, జ్ఞానుల ఉపదేశాన్ని తిరస్కరించే వాడు —

ఏష మార్గో హి నిరధితిర్యగ్యోనౌ చ కారణమ్। తిర్యగ్యోనిగతఞ్చైవ కారణం స నిరుచ్యతే ।। ౪౦.

ఈ మార్గం స్థిరత లేని మార్గం, అది పశుయోనిలో పుట్టడానికి కారణం. పశుయోనిలోకి వెళ్ళడానికి ఇదే కారణమని చెప్పబడింది.

వివిధా యాతనా స్థానే తిర్యగ్యోనౌ చ షడ్విధే। కారణే విషయే చైవ ప్రతిఘాతస్తు సర్వశః ।। ౪౦.

పశుయోనిలో ఆరు విధాలుగా అనేక బాధలు ఉంటాయి. ఆ స్థితుల్లో అన్నిటిలోనూ పూర్తిగా ఆటంకమే ఉంటుంది.

అనైశ్వర్య్యన్తు తత్సర్వం ప్రతిఘాతాత్మకం స్మృతమ్ । ఇత్యేషా తామసీ వృత్తిర్భూతాదీనాం చతుర్విధా ।। ౪౦.

ఈ సమస్తం శక్తి లేనిదిగా, ఆటంక స్వరూపంగా భావించబడుతుంది. ఇదే భూతాదులలో నాలుగు విధాలుగా ఉండే తామసిక స్వభావం.

సత్త్వస్థమాత్రకం చిత్తం యథా సత్త్వప్రదర్శనాత్। తత్త్వానాఞ్చ తథా తత్త్వం దృష్ట్వా వై తత్త్వదర్శనాత్ ।। ౪౦.

మనస్సు శుద్ధిలో స్థిరంగా ఉంటే, అది శుద్ధిని చూసినందువల్లే. అలాగే, భూతాల నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడం ద్వారా వాటి తత్వాన్ని గ్రహించవచ్చు.

సత్త్వక్షేత్రజ్ఞనానాత్వమేతజ్జ్ఞానార్థదర్శనమ్। నానాత్వదర్శనం జ్ఞానం జ్ఞానాద్వై యోగముచ్యతే ।। ౪౦.

శుద్ధి, క్షేత్రజ్ఞుడి భేదాన్ని గ్రహించడం జ్ఞానార్ధ దర్శనం. భేదాన్ని చూడడమే జ్ఞానం; జ్ఞానం వల్ల యోగం లభిస్తుంది.

తేన బద్ధస్య వై బన్ధో మోక్షో ముక్తస్య తేన చ । సంసారే వినివృత్తే తు ముక్తో లిఙ్గేన ముచ్యతే ।। ౪౦.

దానివల్లే బంధం అనేది నిజంగా బంధమే, దానివల్లే విముక్తి కూడా కలుగుతుంది. ఈ లోకంలో తిరుగుడు ఆగినప్పుడు, విముక్తుడు తన సూక్ష్మదేహాన్ని కూడా విడిచిపోతాడు.

నిఃసమ్బన్ధో హ్యచైతన్యః స్వాత్మన్యేవావతిష్ఠతే। స్వాత్మవ్యవస్థితశ్చాపి విరూపాఖ్యేన లిఖ్యతే ।। ౪౦.

ఏ సంబంధం లేకుండా, చైతన్యం లేకుండా, అతడు తనలోనే నిలిచి ఉంటాడు. ఇలా తనలోనే స్థిరంగా ఉన్నవాడిని 'రూపరహితుడు' అని అంటారు.

ఇత్యేతల్లక్షణం ప్రోక్తం సమాసాజ్జ్ఞానమోక్షయో। స చాపి త్రివిధః ప్రోక్తో మోక్షో వై తత్త్వదర్శిభిః ।। ౪౦.

ఇలా జ్ఞానం, విముక్తికి సంబంధించిన లక్షణాన్ని సంక్షిప్తంగా చెప్పాను. అలాగే, నిజాన్ని తెలిసినవారు విముక్తిని మూడు విధాలుగా చెప్పారు.

పూర్వం వియోగో జ్ఞానేన ద్వితీయో రాగసంక్షయాత్। లిఙ్గాభావాత్తు కైవల్యం కైవత్యాత్తు నిరఞ్జనమ్ ।। ౪౦.

మొదట జ్ఞానంతో వేరుపడటం, రెండవది ఆసక్తి నశించడంవల్ల కలుగుతుంది. సూక్ష్మదేహం లేకపోతే కైవల్యం వస్తుంది, కైవల్యంతో కలుషతలేని స్థితి కలుగుతుంది.

నిరఞ్జనత్వాచ్ఛుద్ధస్తు తతో నేతా న విద్యతే। తృష్ణాక్షయాత్తృతీయస్తు వ్యాఖ్యాతం మోక్షకారణమ్ ।। ౪౦.

కలుషతలేనివాడైనందున అతడు పవిత్రుడు. అందువల్ల అతడికి నాయకుడు లేదా మార్గదర్శకుడు ఉండడు. తృష్ణా నశించడమే మూడవ విముక్తి కారణంగా చెప్పబడింది.

నిమిత్తమప్రతీఘాతే ఇష్టశబ్దాదిలక్షణే। అష్టావేతాని రూపాణి ప్రాకృతాని యథాక్రమమ్ ।। ౪౦.

ఇష్టమైనవి మొదలైన లక్షణాలున్న వాటిలో అడ్డంకులు లేకపోవడమే కారణం. ఈ ఎనిమిది రూపాలు సహజంగా ఒకదాని తర్వాత ఒకటి ఉంటాయి.

క్షేత్రజ్ఞేష్వవసజ్యన్తే గుణమాత్రాత్మకాని తు। అత ఉర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి వైరాగ్యం దోషదర్శనాత్ ।। ౪౦.

వాటిని క్షేత్రజ్ఞులలో స్థాపించబడినవిగా, గుణాల స్వభావంగా చెప్పాలి. ఇప్పుడు దోషాలను గ్రహించడం వల్ల కలిగే విరక్తిని వివరించబోతున్నాను.

దివ్యే చ మానుషే చైవ విషయే పఞ్చలక్షణే। అప్రద్వేషోఽనభిష్వఙ్గః కర్త్తవ్యో దోషదర్శనాత్ ।। ౪౦.

దైవికమైనదైనా, మానవ లోకమైనదైనా, ఐదు విధాలైన విషయాలలో దోషాలను చూసి ద్వేషం లేకుండా, ఆసక్తి లేకుండా ఉండాలి.

తాపప్రీతివిషాదానాం కార్య్యన్తు పరివర్జనమ్। ఏవం వైరాగ్యమాస్థాయ శరీరీ నిర్మమో భవేత్ ।। ౪౦.

వేడిమి, ఆనందం, దుఃఖం వంటి వాటి ఫలితాన్ని దూరంగా ఉంచాలి. ఇలా విరక్తిని అలవర్చుకుంటే, శరీరధారి మమకారం లేకుండా పోతాడు.

అనిత్యమశివం దుఃఖమితి బుద్ధ్యానుచిన్త్య చ। విశుద్ధం కార్య్యకరణం సత్వాభ్యేతి తరాన్తు యః ।। ౪౦.

ఇది నశించిపోవడం, శుభం కానిది, బాధ కలిగించేది అని బుద్ధితో విచారిస్తూ, పవిత్రమైన కర్మలను ఆశ్రయించినవాడు పరమ స్థితిని పొందుతాడు.

పరిపవ్కకషాయో హి కృత్స్నాన్దోషాన్ప్రపశ్యతి। తతః ప్రయాణకాలే హి దోషైర్నైమిత్తికైస్తథా ।। ౪౦.

ఎవరి మలినతలు పూర్తిగా తొలగిపోతాయో వారు అన్ని దోషాలను స్పష్టంగా చూస్తారు. అందువల్ల, ప్రయాణ సమయంలో ఆ దోషాల వల్ల కొన్ని కారణాలు కలుగుతాయి.

ఊష్మా ప్రకుపితః కాయే తీవ్రవాయుసమీరితః। స శరీరముపాశ్రిత్య కృత్స్నాన్దోషాన్రుణద్ధి వై ।। ౪౦.

శరీరంలో ఉన్న వేడి, గాలి బలంగా కదిలించబడినప్పుడు, అది శరీరాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని అన్ని దోషాలను అడ్డుకుంటుంది.

ప్రాణస్థానాని భిన్దన్హి ఛిన్దన్మర్మాణ్యతీత్య చ। శైత్యాత్ప్రకుపితో వాయురూర్ద్ధ్వన్తు క్రమతే తతః ।। ౪౦.

ప్రాణ స్థానాలను పగులగొట్టి, మర్మాలను కోసి దాటి, చలితో కలిసిన గాలి పైకి కదులుతుంది.

స చాయం సర్వభూతానాం ప్రాణస్థానేష్వవస్థితః। సమాసాత్సంవృతే జ్ఞానే సంవృతేషు చ కర్మ్మసు ।। ౪౦.

ఇది అన్ని జీవులలో ప్రాణ స్థానాల్లో ఉండే తత్వమే. సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, జ్ఞానం అడ్డుపడితే, కర్మలు కూడా అడ్డుపడతాయి.

స జీవోఽనభ్యధిష్టానః కర్మ్మభిః స్వైః పురాకృతైః। అష్టాఙ్గప్రాణవృత్తీర్వై స విచ్యావయతే పునః ।। ౪౦.

ఆ జీవుడు ఇకపై ఆధారం లేకుండా, తన గత కర్మల వల్ల మళ్లీ ఎనిమిది విధాలైన ప్రాణవృత్తులను కదిలిస్తాడు.

శరీరం ప్రజహంసో వై నిరుచ్ఛ్వాసస్తతో భవేత్। ఏవం ప్రాణైః పరిత్యక్తో మృత ఇత్యభిధీయతే ।। ౪౦.

శరీరధారి శరీరాన్ని విడిచిపోతే, ఊపిరి పోతుంది. ఇలా ప్రాణాలు విడిచిపెట్టినప్పుడు, అతడిని మృతుడు అంటారు.

యథేహ లోకే ఖద్యోతం నీయమానమితస్తతః । రఞ్జనం తద్వధే యత్తు నేతా నేతా న విద్యతే ।। ౪౦.

ఈ లోకంలో ఒక జ్యోతిర్పురుగు ఇక్కడ అక్కడ నడిపించబడినట్టు, రంగు విషయంలో కూడా నాయకుడు లేదా మార్గదర్శకుడు ఎవ్వరూ ఉండరు.

తృష్ణాక్షయస్తృతీయస్తు వ్యాఖ్యాతం మోక్షలక్షణమ్। శబ్దాద్యే విషయే దోషవిషయే పఞ్చలక్షణే ।। ౪౦.

తృష్ణా నశించడమే మూడవ విముక్తి లక్షణంగా వివరించబడింది. శబ్దాది ఐదు విషయాలలో దోషాలు ఉన్నాయని చెప్పబడింది.

అప్రద్వేషోఽనభిష్వఙ్గః ప్రీతితాపవివర్జనమ్ । వైరాగ్యకారణం హ్యేతే ప్రకృతీనాం లయస్య చ ।। ౪౦.

ద్వేషం లేకపోవడం, ఆసక్తి లేకపోవడం, ఆనందం బాధలు రెండింటినీ దూరంగా ఉంచడం — ఇవే విరక్తికి, ప్రకృతుల లయానికి కారణాలు.

అష్టౌ ప్రకృతయో జ్ఞేయాః పూర్వోక్తా వై యథాక్రమమ్। అవ్యక్తాద్యస్తు విజ్ఞేయా భూతాన్తాః ప్రకృతేర్లయాః ।। ౪౦.

ఎనిమిది ప్రకృతులు ఉన్నాయని ముందే చెప్పినట్టు తెలుసుకోవాలి. అవి అవ్యక్తం మొదలుకొని భూతాల వరకు ఉంటాయి. వాటి లయం ప్రకృతుల అంతమని గ్రహించాలి.

వర్ణాశ్రమాచారయుక్తాః శిష్టాః శాస్త్రావిరోధినః। వర్ణాశ్రమాణాం ధర్మ్మోఽయం దేవస్థానేషు కారణమ్ ।। ౪౦.

వర్ణాశ్రమాచారంలో నిబద్ధులై, శాస్త్ర విరుద్ధంగా లేని వారు — వీరే వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని పాటించేవారు. దేవతల స్థానాల్లో వీరి ఉనికి దీనికే కారణం.

బ్రహ్మాదీని పిశాచాన్తాన్యష్టౌ స్థానాని దేవతా। ఐశ్వర్య్యమణిమాద్యం హి కారణం హ్యష్టలక్షణమ్ ।। ౪౦.

బ్రహ్మ మొదలుకొని పిశాచుల వరకు ఎనిమిది దేవతా స్థానాలు ఉన్నాయి. ఐశ్వర్యం, అనిమాది శక్తులు — ఇవే ఎనిమిది లక్షణాలతో కూడిన కారణాలు.