వాయుపురాణమ్

ప్రాకృతేన చ బన్ధేన తథా వైకారికేన చ। దక్షిణాభిస్తృతీయేన బద్ధోఽత్యన్తం వివర్త్తతే ।। ౪౦.

స్వభావబంధంతో, అహంకారబంధంతో, మరొకటి కర్మఫలబంధంతో — ఈ మూడు బంధాలతో మనిషి అంతులేని మార్పులకు లోనవుతాడు.

ఇత్యేతే వై త్రయః ప్రోక్తా బన్ధా హ్యజ్ఞానహేతుకాః। అనిత్యే నిత్యసంజ్ఞా చ దుఃఖే చ సుఖదర్శనమ్ ।। ౪౦.

ఈ మూడు బంధాలు అజ్ఞానంతోనే కలుగుతాయని చెప్పబడింది. నశ్వరమైనదాన్ని శాశ్వతమని, బాధలో సుఖాన్ని చూడడమే అజ్ఞాన ఫలితాలు.

అస్వే స్వమితి చ జ్ఞానమశుచౌ శుచినిశ్చయః। యేషామేతే మనోదోషా జ్ఞానదోషా విపర్య్యయాత్ ।। ౪౦.

తనది కానిది తనదని భావించడం, అపవిత్రాన్ని పవిత్రమని నమ్మడం — ఇవన్నీ మనస్సు లోపాలు, జ్ఞాన లోపాలు, అవివేకం వల్ల కలుగుతాయి.

రాగద్వేషనివృత్తిశ్చ తజ్జ్ఞానం సముదాహృతమ్। అజ్ఞానం తమసో మూలం కర్మ్మద్వయఫలం రజః। కర్మ్మజస్తు పునర్దేహో మహాదుఃఖం ప్రవర్త్తతే ।। ౪౦.

రాగద్వేషాలు పోవడమే నిజమైన జ్ఞానం. అజ్ఞానం చీకటిలో పుట్టింది, కర్మ ఫలం రజోగుణం, కర్మ వల్లే శరీరం కలిగి, అది మహా బాధకు దారి తీస్తుంది.

శ్రోత్రజా నేత్రజా చైవ త్వగ్జిహ్వాఘ్రాణతస్తథా। పునర్భవకరీ దుఃఖా కర్మ్మణాం జాయతే తు సా ।। ౪౦.

చెవి, కన్ను, చర్మం, నాలుక, ముక్కు ద్వారా పుట్టే అనుభవాల వల్ల, మనిషి చేసిన పనుల ఫలితంగా బాధ మళ్లీ మళ్లీ పుడుతుంది.

సతృష్ణోఽభిహితో బాలః స్వకృతైః కర్మ్మణః ఫలైః। తైలపాలీకవజ్జీవస్తత్రైవ పరి వర్త్తతే ।। ౪౦.

కామంతో నిండిన మూర్ఖుడు తన కర్మ ఫలాల్లోనే నిత్యం తిరుగుతుంటాడు. అది నూనె దీపంలో నూనె తిరుగుతున్నట్టే.

తస్మాత్స్థూలమనర్థానామజ్ఞానముపదిశ్యతే । తం శక్తమవధార్య్యైకం జ్ఞానే యత్నం సమాచరేత్ ।। ౪౦.

కాబట్టి, అజ్ఞానమే పెద్ద అనర్థాలకు మూలమని చెప్పబడింది. దీన్ని తెలుసుకుని, జ్ఞానం కోసం యత్నించాలి.

జ్ఞానాద్విజయతే సర్వం త్యాగాద్‌బుద్ధిర్విరజ్యతే। వైరాగ్యాచ్ఛుద్ధ్యతే చాపి శుద్ధః సత్త్వేన ముచ్యతే ।। ౪౦.

జ్ఞానంతో అన్నీ జయించవచ్చు; త్యాగంతో బుద్ధి పవిత్రమవుతుంది; విరక్తితో మరింత శుద్ధి కలుగుతుంది; శుద్ధమైన స్వభావంతో విముక్తి లభిస్తుంది.

అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి రాగం భూతాపహారిణమ్। అభిషఙ్గాయ యో యస్మాద్విషయోఽప్యవశాత్మనః ।। ౪౦.

ఇప్పుడు జీవులను పట్టేసే, వారి ఇష్టానికి విరుద్ధంగా విషయాలలో కూరుకుపోయే రాగాన్ని వివరంగా చెబుతాను.

అనిష్టమభిషఙ్గం హి ప్రీతితాపవిషాదనమ్। దుఃఖలాభే న తాపఞ్చ సుఖానుస్మరణం తథా ।। ౪౦.

ఇష్టముకాని విషయాలపై రాగం వల్ల ఆనందం, బాధ, నిరాశ కలుగుతాయి. బాధ వచ్చినప్పుడు బాధ అనిపించదు, కానీ సుఖాన్ని మాత్రం గుర్తు చేసుకుంటారు.

ఇత్యేష వైషయో రాగః సమ్భూత్యాః కారణం స్మృతమ్। బ్రహ్మాదౌ స్థావరాన్తే వై సంసారే హ్యాధిభౌతికే। అజ్ఞానపూర్వకం తస్మాదజ్ఞానన్తు వివర్జయేత్ ।। ౪౦.

ఇలా విషయాలపై రాగమే పునర్జన్మకు కారణమని చెప్పబడింది. బ్రహ్మ నుండి మొక్కల వరకు, ఈ లోకంలో ఇదే కారణం. అందుకే, దీనికి ముందు ఉండే అజ్ఞానాన్ని విడిచిపెట్టాలి.

యస్య చార్షం న ప్రమాణం శిష్టాచారం తథైవ చ। వర్ణాశ్రమవిరోధీ యః శిష్టశాస్త్రవిరోధకః ।। ౪౦.

ఋషుల మాటను, సద్గుణుల ఆచరణను అంగీకరించని, వర్ణాశ్రమ ధర్మానికి విరుద్ధంగా నడిచే, జ్ఞానుల ఉపదేశాన్ని తిరస్కరించే వాడు —

ఏష మార్గో హి నిరధితిర్యగ్యోనౌ చ కారణమ్। తిర్యగ్యోనిగతఞ్చైవ కారణం స నిరుచ్యతే ।। ౪౦.

ఈ మార్గం స్థిరత లేని మార్గం, అది పశుయోనిలో పుట్టడానికి కారణం. పశుయోనిలోకి వెళ్ళడానికి ఇదే కారణమని చెప్పబడింది.

వివిధా యాతనా స్థానే తిర్యగ్యోనౌ చ షడ్విధే। కారణే విషయే చైవ ప్రతిఘాతస్తు సర్వశః ।। ౪౦.

పశుయోనిలో ఆరు విధాలుగా అనేక బాధలు ఉంటాయి. ఆ స్థితుల్లో అన్నిటిలోనూ పూర్తిగా ఆటంకమే ఉంటుంది.

అనైశ్వర్య్యన్తు తత్సర్వం ప్రతిఘాతాత్మకం స్మృతమ్ । ఇత్యేషా తామసీ వృత్తిర్భూతాదీనాం చతుర్విధా ।। ౪౦.

ఈ సమస్తం శక్తి లేనిదిగా, ఆటంక స్వరూపంగా భావించబడుతుంది. ఇదే భూతాదులలో నాలుగు విధాలుగా ఉండే తామసిక స్వభావం.

సత్త్వస్థమాత్రకం చిత్తం యథా సత్త్వప్రదర్శనాత్। తత్త్వానాఞ్చ తథా తత్త్వం దృష్ట్వా వై తత్త్వదర్శనాత్ ।। ౪౦.

మనస్సు శుద్ధిలో స్థిరంగా ఉంటే, అది శుద్ధిని చూసినందువల్లే. అలాగే, భూతాల నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడం ద్వారా వాటి తత్వాన్ని గ్రహించవచ్చు.

సత్త్వక్షేత్రజ్ఞనానాత్వమేతజ్జ్ఞానార్థదర్శనమ్। నానాత్వదర్శనం జ్ఞానం జ్ఞానాద్వై యోగముచ్యతే ।। ౪౦.

శుద్ధి, క్షేత్రజ్ఞుడి భేదాన్ని గ్రహించడం జ్ఞానార్ధ దర్శనం. భేదాన్ని చూడడమే జ్ఞానం; జ్ఞానం వల్ల యోగం లభిస్తుంది.

తేన బద్ధస్య వై బన్ధో మోక్షో ముక్తస్య తేన చ । సంసారే వినివృత్తే తు ముక్తో లిఙ్గేన ముచ్యతే ।। ౪౦.

దానివల్లే బంధం అనేది నిజంగా బంధమే, దానివల్లే విముక్తి కూడా కలుగుతుంది. ఈ లోకంలో తిరుగుడు ఆగినప్పుడు, విముక్తుడు తన సూక్ష్మదేహాన్ని కూడా విడిచిపోతాడు.

నిఃసమ్బన్ధో హ్యచైతన్యః స్వాత్మన్యేవావతిష్ఠతే। స్వాత్మవ్యవస్థితశ్చాపి విరూపాఖ్యేన లిఖ్యతే ।। ౪౦.

ఏ సంబంధం లేకుండా, చైతన్యం లేకుండా, అతడు తనలోనే నిలిచి ఉంటాడు. ఇలా తనలోనే స్థిరంగా ఉన్నవాడిని 'రూపరహితుడు' అని అంటారు.

ఇత్యేతల్లక్షణం ప్రోక్తం సమాసాజ్జ్ఞానమోక్షయో। స చాపి త్రివిధః ప్రోక్తో మోక్షో వై తత్త్వదర్శిభిః ।। ౪౦.

ఇలా జ్ఞానం, విముక్తికి సంబంధించిన లక్షణాన్ని సంక్షిప్తంగా చెప్పాను. అలాగే, నిజాన్ని తెలిసినవారు విముక్తిని మూడు విధాలుగా చెప్పారు.

పూర్వం వియోగో జ్ఞానేన ద్వితీయో రాగసంక్షయాత్। లిఙ్గాభావాత్తు కైవల్యం కైవత్యాత్తు నిరఞ్జనమ్ ।। ౪౦.

మొదట జ్ఞానంతో వేరుపడటం, రెండవది ఆసక్తి నశించడంవల్ల కలుగుతుంది. సూక్ష్మదేహం లేకపోతే కైవల్యం వస్తుంది, కైవల్యంతో కలుషతలేని స్థితి కలుగుతుంది.

నిరఞ్జనత్వాచ్ఛుద్ధస్తు తతో నేతా న విద్యతే। తృష్ణాక్షయాత్తృతీయస్తు వ్యాఖ్యాతం మోక్షకారణమ్ ।। ౪౦.

కలుషతలేనివాడైనందున అతడు పవిత్రుడు. అందువల్ల అతడికి నాయకుడు లేదా మార్గదర్శకుడు ఉండడు. తృష్ణా నశించడమే మూడవ విముక్తి కారణంగా చెప్పబడింది.

నిమిత్తమప్రతీఘాతే ఇష్టశబ్దాదిలక్షణే। అష్టావేతాని రూపాణి ప్రాకృతాని యథాక్రమమ్ ।। ౪౦.

ఇష్టమైనవి మొదలైన లక్షణాలున్న వాటిలో అడ్డంకులు లేకపోవడమే కారణం. ఈ ఎనిమిది రూపాలు సహజంగా ఒకదాని తర్వాత ఒకటి ఉంటాయి.

క్షేత్రజ్ఞేష్వవసజ్యన్తే గుణమాత్రాత్మకాని తు। అత ఉర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి వైరాగ్యం దోషదర్శనాత్ ।। ౪౦.

వాటిని క్షేత్రజ్ఞులలో స్థాపించబడినవిగా, గుణాల స్వభావంగా చెప్పాలి. ఇప్పుడు దోషాలను గ్రహించడం వల్ల కలిగే విరక్తిని వివరించబోతున్నాను.

దివ్యే చ మానుషే చైవ విషయే పఞ్చలక్షణే। అప్రద్వేషోఽనభిష్వఙ్గః కర్త్తవ్యో దోషదర్శనాత్ ।। ౪౦.

దైవికమైనదైనా, మానవ లోకమైనదైనా, ఐదు విధాలైన విషయాలలో దోషాలను చూసి ద్వేషం లేకుండా, ఆసక్తి లేకుండా ఉండాలి.

తాపప్రీతివిషాదానాం కార్య్యన్తు పరివర్జనమ్। ఏవం వైరాగ్యమాస్థాయ శరీరీ నిర్మమో భవేత్ ।। ౪౦.

వేడిమి, ఆనందం, దుఃఖం వంటి వాటి ఫలితాన్ని దూరంగా ఉంచాలి. ఇలా విరక్తిని అలవర్చుకుంటే, శరీరధారి మమకారం లేకుండా పోతాడు.

అనిత్యమశివం దుఃఖమితి బుద్ధ్యానుచిన్త్య చ। విశుద్ధం కార్య్యకరణం సత్వాభ్యేతి తరాన్తు యః ।। ౪౦.

ఇది నశించిపోవడం, శుభం కానిది, బాధ కలిగించేది అని బుద్ధితో విచారిస్తూ, పవిత్రమైన కర్మలను ఆశ్రయించినవాడు పరమ స్థితిని పొందుతాడు.

పరిపవ్కకషాయో హి కృత్స్నాన్దోషాన్ప్రపశ్యతి। తతః ప్రయాణకాలే హి దోషైర్నైమిత్తికైస్తథా ।। ౪౦.

ఎవరి మలినతలు పూర్తిగా తొలగిపోతాయో వారు అన్ని దోషాలను స్పష్టంగా చూస్తారు. అందువల్ల, ప్రయాణ సమయంలో ఆ దోషాల వల్ల కొన్ని కారణాలు కలుగుతాయి.

ఊష్మా ప్రకుపితః కాయే తీవ్రవాయుసమీరితః। స శరీరముపాశ్రిత్య కృత్స్నాన్దోషాన్రుణద్ధి వై ।। ౪౦.

శరీరంలో ఉన్న వేడి, గాలి బలంగా కదిలించబడినప్పుడు, అది శరీరాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని అన్ని దోషాలను అడ్డుకుంటుంది.