వాయుపురాణమ్

సర్వమేతత్ప్రయాతస్య గుణమాత్రాత్మకం స్మృతమ్। నిరిన్ద్రియాణాం చ తదా జ్ఞానినాం యచ్ఛుభాశుభమ్ ।। ౪౦.

ఇవి అన్నీ, ఈ లోకాన్ని విడిచిపోయినవారికి, కేవలం గుణాల స్వరూపంగా భావించబడతాయి. ఇంద్రియాలు లేని జ్ఞానులకు, మేలైనా చెడైనా అదే విధంగా ఉంటుంది.

ప్రకృత్యాం చైవ తత్సర్వం పుణ్యం పాపం ప్రతిష్ఠతి। యోన్యవస్థా స్వభావే చ దేహినాం తు నిషిచ్యతే ।। ౪౦.

అవి అన్నీ, పుణ్యమూ పాపమూ సహా, ప్రకృతిలో నిలిచి ఉంటాయి. గర్భస్థితి, స్వభావాన్ని బట్టి, అవి జీవులకు కేటాయించబడతాయి.

జన్తూనాం పాపపుణ్యన్తు ప్రకృతౌ యత్ప్రతిష్ఠితమ్ । అవ్యక్త స్థాని తాన్యేవ పుణ్యపాపాని జన్తవః। యే జయన్తి పునర్దేహే దేహాన్యత్వే తథైవ చ ।। ౪౦.

జంతువుల పుణ్యపాపాలు, ప్రకృతిలో స్థిరంగా ఉంటాయి. అవి అవ్యక్త స్థితిలో నిలిచి ఉంటాయి. అవే పుణ్యపాపాలు, మళ్లీ కొత్త శరీరంలో జన్మించే జీవులకు కలుగుతాయి.

ధర్మాధర్మౌ తు జన్తూనాం గుణమాత్రాత్మకావుభౌ । కరణైః స్వైః ప్రచీయేతే కాయత్వేనేహ జన్తుభిః ।। ౪౦.

జంతువుల ధర్మాధర్మాలు, కేవలం గుణాల స్వరూపమే. వాటిని ప్రతి జీవి తన తన ఇంద్రియాల ద్వారా, ఈ లోకంలో శరీరరూపంలో కూడగడతారు.

సుచేతనాః ప్రలీయన్తే క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితా గుణాః। సర్గే చ ప్రతిసర్గే చ సంసారే చైవ జన్తవః। సంయుజ్యన్తే వియుజ్యన్తే కరణైః సఞ్చరన్తి చ ।। ౪౦.

సుశక్తిగల గుణాలు, క్షేత్రజ్ఞుని ఆధీనంలో, లయమవుతాయి. సృష్టిలో, లయలో, సంసారంలో జీవులు తమ ఇంద్రియాలతో కలిసిపోతారు, విడిపోతారు, తిరుగుతూ ఉంటారు.

రాజసీ తామసీ చైవ సాత్వికీ చైవ వృత్తయః। గుణమాత్రాః ప్రవర్త్తన్తే పురుషాధిష్ఠితాస్త్రిధా ।। ౪౦.

రాజస, తామస, సాత్విక స్వభావాలు, ఇవన్నీ గుణాలే. ఇవి పురుషుని ఆధీనంలో మూడు విధాలుగా పనిచేస్తాయి.

ఊర్ద్ధ్వం దేవాత్మకం సత్త్వమధోభాగాత్మకం తమః। తయోః ప్రవర్త్తకం మద్యే ఇహైవావర్త్తకం రజః ।। ౪౦.

పైకి దేవతల స్వభావమైన సత్త్వం, కిందికి తామస స్వభావం. మధ్యలో రాజసం, ఇది క్రియకు, తిరిగి తిరిగి జన్మించడానికి కారణం.

ఇత్యేవం పరివర్త్తన్తే త్రయః స్రోతోగుణాత్మకాః। లోకేషు సర్వభూతానాం తన్న కార్యం విజానతా ।। ౪౦.

ఇలా ఈ మూడు గుణాల ప్రవాహాలు, అన్ని లోకాల్లోని జీవుల్లో తిరుగుతుంటాయి. దీని ఫలితాలకు ఆసక్తి కలిగి ఉండకూడదు అని తెలిసినవాడు తెలుసుకోవాలి.

అవిద్యాప్రత్యయారమ్భా ఆరభ్యన్తే హి మానవైః । ఏతాస్తు గతయస్తిస్రః శుభాః పాపాత్మికాః స్మృతాః ।। ౪౦.

అజ్ఞానం, దాని కారణాలు మనుషులచే మొదలవుతాయి. ఈ మూడు మార్గాలు మేలు, చెడు స్వభావంగా గుర్తించబడతాయి.

తమ సాభిభవాజ్జన్తుర్యాథాతథ్యం న విన్దతి। అతత్ద్దర్శనాత్సోఽథ త్రివిధం బధ్యతే తతః ।। ౪౦.

చీకటి వల్ల మనిషి వాస్తవాన్ని చూడలేక, అబద్ధాన్ని నిజమని భావిస్తాడు. అలా తప్పుడు దృష్టితో ఉన్నవాడు మూడు విధాలుగా బంధించబడతాడు.

ప్రాకృతేన చ బన్ధేన తథా వైకారికేన చ। దక్షిణాభిస్తృతీయేన బద్ధోఽత్యన్తం వివర్త్తతే ।। ౪౦.

స్వభావబంధంతో, అహంకారబంధంతో, మరొకటి కర్మఫలబంధంతో — ఈ మూడు బంధాలతో మనిషి అంతులేని మార్పులకు లోనవుతాడు.

ఇత్యేతే వై త్రయః ప్రోక్తా బన్ధా హ్యజ్ఞానహేతుకాః। అనిత్యే నిత్యసంజ్ఞా చ దుఃఖే చ సుఖదర్శనమ్ ।। ౪౦.

ఈ మూడు బంధాలు అజ్ఞానంతోనే కలుగుతాయని చెప్పబడింది. నశ్వరమైనదాన్ని శాశ్వతమని, బాధలో సుఖాన్ని చూడడమే అజ్ఞాన ఫలితాలు.

అస్వే స్వమితి చ జ్ఞానమశుచౌ శుచినిశ్చయః। యేషామేతే మనోదోషా జ్ఞానదోషా విపర్య్యయాత్ ।। ౪౦.

తనది కానిది తనదని భావించడం, అపవిత్రాన్ని పవిత్రమని నమ్మడం — ఇవన్నీ మనస్సు లోపాలు, జ్ఞాన లోపాలు, అవివేకం వల్ల కలుగుతాయి.

రాగద్వేషనివృత్తిశ్చ తజ్జ్ఞానం సముదాహృతమ్। అజ్ఞానం తమసో మూలం కర్మ్మద్వయఫలం రజః। కర్మ్మజస్తు పునర్దేహో మహాదుఃఖం ప్రవర్త్తతే ।। ౪౦.

రాగద్వేషాలు పోవడమే నిజమైన జ్ఞానం. అజ్ఞానం చీకటిలో పుట్టింది, కర్మ ఫలం రజోగుణం, కర్మ వల్లే శరీరం కలిగి, అది మహా బాధకు దారి తీస్తుంది.

శ్రోత్రజా నేత్రజా చైవ త్వగ్జిహ్వాఘ్రాణతస్తథా। పునర్భవకరీ దుఃఖా కర్మ్మణాం జాయతే తు సా ।। ౪౦.

చెవి, కన్ను, చర్మం, నాలుక, ముక్కు ద్వారా పుట్టే అనుభవాల వల్ల, మనిషి చేసిన పనుల ఫలితంగా బాధ మళ్లీ మళ్లీ పుడుతుంది.

సతృష్ణోఽభిహితో బాలః స్వకృతైః కర్మ్మణః ఫలైః। తైలపాలీకవజ్జీవస్తత్రైవ పరి వర్త్తతే ।। ౪౦.

కామంతో నిండిన మూర్ఖుడు తన కర్మ ఫలాల్లోనే నిత్యం తిరుగుతుంటాడు. అది నూనె దీపంలో నూనె తిరుగుతున్నట్టే.

తస్మాత్స్థూలమనర్థానామజ్ఞానముపదిశ్యతే । తం శక్తమవధార్య్యైకం జ్ఞానే యత్నం సమాచరేత్ ।। ౪౦.

కాబట్టి, అజ్ఞానమే పెద్ద అనర్థాలకు మూలమని చెప్పబడింది. దీన్ని తెలుసుకుని, జ్ఞానం కోసం యత్నించాలి.

జ్ఞానాద్విజయతే సర్వం త్యాగాద్‌బుద్ధిర్విరజ్యతే। వైరాగ్యాచ్ఛుద్ధ్యతే చాపి శుద్ధః సత్త్వేన ముచ్యతే ।। ౪౦.

జ్ఞానంతో అన్నీ జయించవచ్చు; త్యాగంతో బుద్ధి పవిత్రమవుతుంది; విరక్తితో మరింత శుద్ధి కలుగుతుంది; శుద్ధమైన స్వభావంతో విముక్తి లభిస్తుంది.

అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి రాగం భూతాపహారిణమ్। అభిషఙ్గాయ యో యస్మాద్విషయోఽప్యవశాత్మనః ।। ౪౦.

ఇప్పుడు జీవులను పట్టేసే, వారి ఇష్టానికి విరుద్ధంగా విషయాలలో కూరుకుపోయే రాగాన్ని వివరంగా చెబుతాను.

అనిష్టమభిషఙ్గం హి ప్రీతితాపవిషాదనమ్। దుఃఖలాభే న తాపఞ్చ సుఖానుస్మరణం తథా ।। ౪౦.

ఇష్టముకాని విషయాలపై రాగం వల్ల ఆనందం, బాధ, నిరాశ కలుగుతాయి. బాధ వచ్చినప్పుడు బాధ అనిపించదు, కానీ సుఖాన్ని మాత్రం గుర్తు చేసుకుంటారు.

ఇత్యేష వైషయో రాగః సమ్భూత్యాః కారణం స్మృతమ్। బ్రహ్మాదౌ స్థావరాన్తే వై సంసారే హ్యాధిభౌతికే। అజ్ఞానపూర్వకం తస్మాదజ్ఞానన్తు వివర్జయేత్ ।। ౪౦.

ఇలా విషయాలపై రాగమే పునర్జన్మకు కారణమని చెప్పబడింది. బ్రహ్మ నుండి మొక్కల వరకు, ఈ లోకంలో ఇదే కారణం. అందుకే, దీనికి ముందు ఉండే అజ్ఞానాన్ని విడిచిపెట్టాలి.

యస్య చార్షం న ప్రమాణం శిష్టాచారం తథైవ చ। వర్ణాశ్రమవిరోధీ యః శిష్టశాస్త్రవిరోధకః ।। ౪౦.

ఋషుల మాటను, సద్గుణుల ఆచరణను అంగీకరించని, వర్ణాశ్రమ ధర్మానికి విరుద్ధంగా నడిచే, జ్ఞానుల ఉపదేశాన్ని తిరస్కరించే వాడు —

ఏష మార్గో హి నిరధితిర్యగ్యోనౌ చ కారణమ్। తిర్యగ్యోనిగతఞ్చైవ కారణం స నిరుచ్యతే ।। ౪౦.

ఈ మార్గం స్థిరత లేని మార్గం, అది పశుయోనిలో పుట్టడానికి కారణం. పశుయోనిలోకి వెళ్ళడానికి ఇదే కారణమని చెప్పబడింది.

వివిధా యాతనా స్థానే తిర్యగ్యోనౌ చ షడ్విధే। కారణే విషయే చైవ ప్రతిఘాతస్తు సర్వశః ।। ౪౦.

పశుయోనిలో ఆరు విధాలుగా అనేక బాధలు ఉంటాయి. ఆ స్థితుల్లో అన్నిటిలోనూ పూర్తిగా ఆటంకమే ఉంటుంది.

అనైశ్వర్య్యన్తు తత్సర్వం ప్రతిఘాతాత్మకం స్మృతమ్ । ఇత్యేషా తామసీ వృత్తిర్భూతాదీనాం చతుర్విధా ।। ౪౦.

ఈ సమస్తం శక్తి లేనిదిగా, ఆటంక స్వరూపంగా భావించబడుతుంది. ఇదే భూతాదులలో నాలుగు విధాలుగా ఉండే తామసిక స్వభావం.

సత్త్వస్థమాత్రకం చిత్తం యథా సత్త్వప్రదర్శనాత్। తత్త్వానాఞ్చ తథా తత్త్వం దృష్ట్వా వై తత్త్వదర్శనాత్ ।। ౪౦.

మనస్సు శుద్ధిలో స్థిరంగా ఉంటే, అది శుద్ధిని చూసినందువల్లే. అలాగే, భూతాల నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడం ద్వారా వాటి తత్వాన్ని గ్రహించవచ్చు.

సత్త్వక్షేత్రజ్ఞనానాత్వమేతజ్జ్ఞానార్థదర్శనమ్। నానాత్వదర్శనం జ్ఞానం జ్ఞానాద్వై యోగముచ్యతే ।। ౪౦.

శుద్ధి, క్షేత్రజ్ఞుడి భేదాన్ని గ్రహించడం జ్ఞానార్ధ దర్శనం. భేదాన్ని చూడడమే జ్ఞానం; జ్ఞానం వల్ల యోగం లభిస్తుంది.

తేన బద్ధస్య వై బన్ధో మోక్షో ముక్తస్య తేన చ । సంసారే వినివృత్తే తు ముక్తో లిఙ్గేన ముచ్యతే ।। ౪౦.

దానివల్లే బంధం అనేది నిజంగా బంధమే, దానివల్లే విముక్తి కూడా కలుగుతుంది. ఈ లోకంలో తిరుగుడు ఆగినప్పుడు, విముక్తుడు తన సూక్ష్మదేహాన్ని కూడా విడిచిపోతాడు.

నిఃసమ్బన్ధో హ్యచైతన్యః స్వాత్మన్యేవావతిష్ఠతే। స్వాత్మవ్యవస్థితశ్చాపి విరూపాఖ్యేన లిఖ్యతే ।। ౪౦.

ఏ సంబంధం లేకుండా, చైతన్యం లేకుండా, అతడు తనలోనే నిలిచి ఉంటాడు. ఇలా తనలోనే స్థిరంగా ఉన్నవాడిని 'రూపరహితుడు' అని అంటారు.