వాయుపురాణమ్

యదా ప్రవర్త్తతే చైషాం భేదానాం చైవ సంయమాః। స్వభావకారితాః సర్వే కాలేన మహతా తదా ।। ౪౦.

ఈ భేదాల క్రియలు జరిగేటప్పుడు, అవన్నీ స్వభావప్రకారం, ఆ సమయంలో మహాకాలుని ప్రభావంతో జరుగుతాయి.

నివర్త్తతే తదా తస్య స్థితిరాగః స్వయమ్భువః। సహసా యోజ్యకైః సర్వైర్బ్రహ్మలోక నివాసిభిః ।। ౪౦.

అప్పుడు స్వయంభువుని జీవనంపై ఉన్న ఆసక్తి, బ్రహ్మలోక నివాసులందరి ప్రయత్నంతో, ఒక్కసారిగా పూర్తిగా తొలగిపోతుంది.

వినివృత్తే తదా రాగే స్థితావాత్మనివాసినామ్। తత్కాలవాసినాం తేషాం తదా తద్దోషదర్శినామ్ ।। ౪౦.

ఆ ఆసక్తి పోయిన తర్వాత, అక్కడ ఆత్మలో నివసించే వారి స్థిరత, ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్నవారి స్థిరత, అలాగే ఆ లోపాన్ని గ్రహించిన వారి స్థిరత కూడా పోతుంది.

ఉత్పద్యతేఽథ వైరాగ్యమాత్మవాద ప్రణాశనమ్। భోజ్యభోక్తృత్వనానాత్వే తేషాం తద్భవదర్శినామ్ ।। ౪౦.

అప్పుడు విరక్తి కలుగుతుంది, అది ఆత్మవాదాన్ని నాశనం చేస్తుంది. అనుభవించే వారు, అనుభవించబడే వస్తువుల వేర్వేరు భావాన్ని చూసే వారికి, ఆ భావన కూడా అంతమవుతుంది.

పృథగ్జ్ఞానేన క్షేత్రజ్ఞాస్తతస్తే బ్రహ్మలౌకికాః। ప్రకృతౌ కరణా నీతాః సర్వే నానాప్రదర్శినః ।। ౪౦.

ప్రత్యేకమైన జ్ఞానంతో, బ్రహ్మలోకానికి చెందిన క్షేత్రజ్ఞులు, తమ ఇంద్రియాలతో సహా, ప్రకృతిలోకి నడిపించబడతారు. వారు అనేక రూపాలను చూపుతారు.

స్వాత్మన్యేవావతిష్ఠన్తే ప్రశాన్తా దర్శనాత్మకాః। శుద్ధా నిరఞ్జనాః సర్వే చేతనాచేతనాస్తథా ।। ౪౦.

వారు తమ స్వయంఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉంటారు, శాంతంగా, దర్శనస్వరూపులై ఉంటారు. అందరూ పవిత్రులు, మచ్చలేని వారు, చైతన్యమున్నవారు, చైతన్యం లేనివారు కూడా అలాగే ఉంటారు.

తత్రైవ పరినిర్వాణాః స్మృతా నాగామినస్తు తే। నిర్గుణత్వానిరాత్మానః ప్రకృత్యన్తే వ్యతిక్రమాత్ ।। ౪౦.

అక్కడే వారు పరిపూర్ణ విముక్తులను గా భావించబడతారు, ఇక మళ్లీ జన్మించరు. వారు గుణరహితులు, ఆత్మరహితులు, ప్రకృతిలో లీనమైపోతారు.

ఇత్యేవం ప్రాకృతః ప్రోక్తః ప్రతిసర్గః స్వయమ్భువః। భిద్యన్తే సర్వభూతానాం కరణాని ప్రసంయమే ।। ౪౦.

ఇలా స్వయంభువుని ప్రాథమిక లయాన్ని వివరించాం. అన్ని జీవుల ఇంద్రియాలు నియమంలో లయమవుతాయి.

ఇత్యేష సంయమశ్చైవ తత్త్వానాం కరణైః సహ। తత్త్వప్రసంయమో హ్యేష స్మృతో హ్యావర్త్తకో ద్విజాః ।। ౪౦.

ఇదే తత్వాలూ, వాటి ఇంద్రియాలతో కలిపి సంయమనం. ఈ తత్వాల సంయమనం తిరిగి తిరిగి జరిగే లయంగా, ద్విజులారా, గుర్తించబడుతుంది.

సూత ఉవాచ।। ధర్మాధర్మౌ తపో జ్ఞానం శుభే సత్యానృతే తథా। ఊర్ద్ధ్వ భావో హ్యధోభావో సుఖదుఃఖే ప్రియాప్రియే ।। ౪౦.

సూతుడు చెప్పాడు: ధర్మం, అధర్మం, తపస్సు, జ్ఞానం, మేలూ చెడూ, సత్యం, అసత్యం, పైకి పోవడం, కిందికి పోవడం, సుఖం, దుఃఖం, ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి—

సర్వమేతత్ప్రయాతస్య గుణమాత్రాత్మకం స్మృతమ్। నిరిన్ద్రియాణాం చ తదా జ్ఞానినాం యచ్ఛుభాశుభమ్ ।। ౪౦.

ఇవి అన్నీ, ఈ లోకాన్ని విడిచిపోయినవారికి, కేవలం గుణాల స్వరూపంగా భావించబడతాయి. ఇంద్రియాలు లేని జ్ఞానులకు, మేలైనా చెడైనా అదే విధంగా ఉంటుంది.

ప్రకృత్యాం చైవ తత్సర్వం పుణ్యం పాపం ప్రతిష్ఠతి। యోన్యవస్థా స్వభావే చ దేహినాం తు నిషిచ్యతే ।। ౪౦.

అవి అన్నీ, పుణ్యమూ పాపమూ సహా, ప్రకృతిలో నిలిచి ఉంటాయి. గర్భస్థితి, స్వభావాన్ని బట్టి, అవి జీవులకు కేటాయించబడతాయి.

జన్తూనాం పాపపుణ్యన్తు ప్రకృతౌ యత్ప్రతిష్ఠితమ్ । అవ్యక్త స్థాని తాన్యేవ పుణ్యపాపాని జన్తవః। యే జయన్తి పునర్దేహే దేహాన్యత్వే తథైవ చ ।। ౪౦.

జంతువుల పుణ్యపాపాలు, ప్రకృతిలో స్థిరంగా ఉంటాయి. అవి అవ్యక్త స్థితిలో నిలిచి ఉంటాయి. అవే పుణ్యపాపాలు, మళ్లీ కొత్త శరీరంలో జన్మించే జీవులకు కలుగుతాయి.

ధర్మాధర్మౌ తు జన్తూనాం గుణమాత్రాత్మకావుభౌ । కరణైః స్వైః ప్రచీయేతే కాయత్వేనేహ జన్తుభిః ।। ౪౦.

జంతువుల ధర్మాధర్మాలు, కేవలం గుణాల స్వరూపమే. వాటిని ప్రతి జీవి తన తన ఇంద్రియాల ద్వారా, ఈ లోకంలో శరీరరూపంలో కూడగడతారు.

సుచేతనాః ప్రలీయన్తే క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితా గుణాః। సర్గే చ ప్రతిసర్గే చ సంసారే చైవ జన్తవః। సంయుజ్యన్తే వియుజ్యన్తే కరణైః సఞ్చరన్తి చ ।। ౪౦.

సుశక్తిగల గుణాలు, క్షేత్రజ్ఞుని ఆధీనంలో, లయమవుతాయి. సృష్టిలో, లయలో, సంసారంలో జీవులు తమ ఇంద్రియాలతో కలిసిపోతారు, విడిపోతారు, తిరుగుతూ ఉంటారు.

రాజసీ తామసీ చైవ సాత్వికీ చైవ వృత్తయః। గుణమాత్రాః ప్రవర్త్తన్తే పురుషాధిష్ఠితాస్త్రిధా ।। ౪౦.

రాజస, తామస, సాత్విక స్వభావాలు, ఇవన్నీ గుణాలే. ఇవి పురుషుని ఆధీనంలో మూడు విధాలుగా పనిచేస్తాయి.

ఊర్ద్ధ్వం దేవాత్మకం సత్త్వమధోభాగాత్మకం తమః। తయోః ప్రవర్త్తకం మద్యే ఇహైవావర్త్తకం రజః ।। ౪౦.

పైకి దేవతల స్వభావమైన సత్త్వం, కిందికి తామస స్వభావం. మధ్యలో రాజసం, ఇది క్రియకు, తిరిగి తిరిగి జన్మించడానికి కారణం.

ఇత్యేవం పరివర్త్తన్తే త్రయః స్రోతోగుణాత్మకాః। లోకేషు సర్వభూతానాం తన్న కార్యం విజానతా ।। ౪౦.

ఇలా ఈ మూడు గుణాల ప్రవాహాలు, అన్ని లోకాల్లోని జీవుల్లో తిరుగుతుంటాయి. దీని ఫలితాలకు ఆసక్తి కలిగి ఉండకూడదు అని తెలిసినవాడు తెలుసుకోవాలి.

అవిద్యాప్రత్యయారమ్భా ఆరభ్యన్తే హి మానవైః । ఏతాస్తు గతయస్తిస్రః శుభాః పాపాత్మికాః స్మృతాః ।। ౪౦.

అజ్ఞానం, దాని కారణాలు మనుషులచే మొదలవుతాయి. ఈ మూడు మార్గాలు మేలు, చెడు స్వభావంగా గుర్తించబడతాయి.

తమ సాభిభవాజ్జన్తుర్యాథాతథ్యం న విన్దతి। అతత్ద్దర్శనాత్సోఽథ త్రివిధం బధ్యతే తతః ।। ౪౦.

చీకటి వల్ల మనిషి వాస్తవాన్ని చూడలేక, అబద్ధాన్ని నిజమని భావిస్తాడు. అలా తప్పుడు దృష్టితో ఉన్నవాడు మూడు విధాలుగా బంధించబడతాడు.

ప్రాకృతేన చ బన్ధేన తథా వైకారికేన చ। దక్షిణాభిస్తృతీయేన బద్ధోఽత్యన్తం వివర్త్తతే ।। ౪౦.

స్వభావబంధంతో, అహంకారబంధంతో, మరొకటి కర్మఫలబంధంతో — ఈ మూడు బంధాలతో మనిషి అంతులేని మార్పులకు లోనవుతాడు.

ఇత్యేతే వై త్రయః ప్రోక్తా బన్ధా హ్యజ్ఞానహేతుకాః। అనిత్యే నిత్యసంజ్ఞా చ దుఃఖే చ సుఖదర్శనమ్ ।। ౪౦.

ఈ మూడు బంధాలు అజ్ఞానంతోనే కలుగుతాయని చెప్పబడింది. నశ్వరమైనదాన్ని శాశ్వతమని, బాధలో సుఖాన్ని చూడడమే అజ్ఞాన ఫలితాలు.

అస్వే స్వమితి చ జ్ఞానమశుచౌ శుచినిశ్చయః। యేషామేతే మనోదోషా జ్ఞానదోషా విపర్య్యయాత్ ।। ౪౦.

తనది కానిది తనదని భావించడం, అపవిత్రాన్ని పవిత్రమని నమ్మడం — ఇవన్నీ మనస్సు లోపాలు, జ్ఞాన లోపాలు, అవివేకం వల్ల కలుగుతాయి.

రాగద్వేషనివృత్తిశ్చ తజ్జ్ఞానం సముదాహృతమ్। అజ్ఞానం తమసో మూలం కర్మ్మద్వయఫలం రజః। కర్మ్మజస్తు పునర్దేహో మహాదుఃఖం ప్రవర్త్తతే ।। ౪౦.

రాగద్వేషాలు పోవడమే నిజమైన జ్ఞానం. అజ్ఞానం చీకటిలో పుట్టింది, కర్మ ఫలం రజోగుణం, కర్మ వల్లే శరీరం కలిగి, అది మహా బాధకు దారి తీస్తుంది.

శ్రోత్రజా నేత్రజా చైవ త్వగ్జిహ్వాఘ్రాణతస్తథా। పునర్భవకరీ దుఃఖా కర్మ్మణాం జాయతే తు సా ।। ౪౦.

చెవి, కన్ను, చర్మం, నాలుక, ముక్కు ద్వారా పుట్టే అనుభవాల వల్ల, మనిషి చేసిన పనుల ఫలితంగా బాధ మళ్లీ మళ్లీ పుడుతుంది.

సతృష్ణోఽభిహితో బాలః స్వకృతైః కర్మ్మణః ఫలైః। తైలపాలీకవజ్జీవస్తత్రైవ పరి వర్త్తతే ।। ౪౦.

కామంతో నిండిన మూర్ఖుడు తన కర్మ ఫలాల్లోనే నిత్యం తిరుగుతుంటాడు. అది నూనె దీపంలో నూనె తిరుగుతున్నట్టే.

తస్మాత్స్థూలమనర్థానామజ్ఞానముపదిశ్యతే । తం శక్తమవధార్య్యైకం జ్ఞానే యత్నం సమాచరేత్ ।। ౪౦.

కాబట్టి, అజ్ఞానమే పెద్ద అనర్థాలకు మూలమని చెప్పబడింది. దీన్ని తెలుసుకుని, జ్ఞానం కోసం యత్నించాలి.

జ్ఞానాద్విజయతే సర్వం త్యాగాద్‌బుద్ధిర్విరజ్యతే। వైరాగ్యాచ్ఛుద్ధ్యతే చాపి శుద్ధః సత్త్వేన ముచ్యతే ।। ౪౦.

జ్ఞానంతో అన్నీ జయించవచ్చు; త్యాగంతో బుద్ధి పవిత్రమవుతుంది; విరక్తితో మరింత శుద్ధి కలుగుతుంది; శుద్ధమైన స్వభావంతో విముక్తి లభిస్తుంది.

అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి రాగం భూతాపహారిణమ్। అభిషఙ్గాయ యో యస్మాద్విషయోఽప్యవశాత్మనః ।। ౪౦.

ఇప్పుడు జీవులను పట్టేసే, వారి ఇష్టానికి విరుద్ధంగా విషయాలలో కూరుకుపోయే రాగాన్ని వివరంగా చెబుతాను.