వాయుపురాణమ్

ప్రభాసస్య తు యా భార్యా వసూనామష్టమస్య హ। విశ్వకర్మా సుతస్తస్యా జాతః శిల్పిప్రజాపతిః ।। ౫.

ప్రభాసుడు, ఎనిమిదవ వసువు. అతని భార్యకు విశ్వకర్ముడు కుమారుడిగా జన్మించాడు. అతడు దేవశిల్పి, శిల్పకారుల పితామహుడు.

స కర్త్తా సర్వశిల్పానాం త్రిదశానాఞ్చ వర్ద్ధకిః। భూషణానాఞ్చ సర్వేషాం కర్త్తా కారయితా చ సః ।। ౫.

అతడే అన్ని శిల్పాలకు కర్త, దేవతలకు వాస్తుశిల్పి. అన్ని అలంకారాలను సృష్టించేవాడు, తయారుచేసేవాడు కూడా ఇతడే.

సర్వేషాఞ్చ విమానాని దైవతానాం కరోతి సః। మానుషాశ్చోపజీవన్తి యస్య శిల్పాని శిల్పినః ।। ౫.

అతడే దేవతల విమానాలను నిర్మించేవాడు. మానవులలోని శిల్పులు అతని శిల్పాల ద్వారానే జీవనం సాగిస్తారు.

విశ్వేదేవాస్తు విశ్వాయా జజ్ఞిరే దశ విశ్రుతాః। క్రతుర్దక్షః శ్రవః సత్యః కాలః కామో ధునిస్తథా ।। ౫.

విశ్వదేవులు, పది మంది ప్రసిద్ధులు, విశ్వా నుండి పుట్టారు. వారు: క్రతువు, దక్షుడు, శ్రవుడు, సత్యుడు, కాలుడు, కాముడు, ధుని.

కురువాన్ ప్రభవాంశ్చైవ రోచమానశ్చ తే దశ। ధర్మపుత్రాః స్మృతా హ్యేతే విశ్వాయాం జజ్ఞిరే శుభాః ।। ౫.

కురువాన్, ప్రభవాన్, రోచమానుడు — వీరు పది మంది, ధర్ముని కుమారులుగా గుర్తించబడి, విశ్వా నుండి పుట్టిన శుభులు.

మరుత్వత్యాం మరుత్వన్తో భానవో భానుజాః స్మృతాః । ముహూర్త్తాశ్చ ముహూర్త్తాయాం ఘోషం లమ్బా వ్యజాయత ।। ౫.

మరుత్వతికి మరుత్వంతులు పుట్టారు, వీరిని భానవులు, భానుని కుమారులు అంటారు. ముహూర్తా నుండి ముహూర్తులు, లంబ నుండి ఘోషుడు పుట్టాడు.

సఙ్కల్పాయాన్తు సంజజ్ఞే విద్వాన్ సఙ్కల్ప ఏవ చ। నాగవీథ్యస్తు జామ్యాఞ్చ పథత్రయసమాశ్రితాః ।। ౫.

సంకల్ప నుండి జ్ఞానవంతుడు సంకల్పుడు పుట్టాడు. నాగవీథి సహచారిణి నుండి మూడు మార్గాలను అనుసరించే వారు పుట్టారు.

పృథివీవిషయం సర్వమరున్ధత్యాం వ్యజాయత। ఏష సర్గః సమాఖ్యాతో విద్వాన్ ధర్మస్య శాశ్వతః ।। ౫.

భూమికి సంబంధించిన అన్నీ అరుంధతికి జన్మించాయి. ఓ జ్ఞానీ, ఈ సృష్టి ధర్మానికి శాశ్వతమైన క్రమంగా చెప్పబడింది.

ముహూర్త్తాశ్చైవ తిథ్యశ్చ పతిభిః సహ సువ్రతాః। నామతః సంప్రవక్ష్యామి బ్రువతో మే నిబోధత ।। ౫.

ముహూర్తాలు, తిథులు, వాటి అధిపతులతో సహా పేర్లు ఇప్పుడు చెబుతాను. ఓ సద్గుణవంతుడా, నేను చెప్పేది శ్రద్ధగా విను.

అహోరాత్రవిభాగశ్చ నక్షత్రాణి సమాసతః। ముహూర్త్తాః సర్వనక్షత్రా అహోరాత్రవిదస్తథా ।। ౫.

పగలు, రాత్రి విభాగాలు, నక్షత్రాలు సంక్షిప్తంగా, అన్ని ముహూర్తాలు, అలాగే పగలు రాత్రి తెలిసినవారు కూడా చెప్పబడతారు.

అహోరాత్రకలానాన్తు షట్‌శతీత్యధికా స్మృతా। రవేర్గతివిశేషేణ సర్వేషు ఋతుమిచ్ఛతః ।। ౫.

పగలు, రాత్రి విభాగాలు ఆరు వందలకు పైగా ఉంటాయని చెప్పబడింది. సూర్యుని నడకను బట్టి, ఋతువులన్నీ తెలుసుకోవాలనుకునేవారికి ఇవి వివరించబడ్డాయి.

తతో వేదవిదశ్చైతాం తిథిమిచ్ఛన్తి పర్వసు। అవిశేషేషు కాలేషు యోజ్యః స పితృదానతః ।। ౫.

అందువల్ల వేదాలు తెలిసినవారు ఈ తిథిని పర్వదినాల్లో కోరుకుంటారు. కాలంలో ప్రత్యేకత లేకపోతే, అది పితృదేవతలకు నైవేద్యంగా కలిపి చేయాలి.

రౌద్రః సార్వస్తథా మైత్రః పిణ్డ్యవాసవ ఏవ చ। ఆప్యోఽథ వైశ్వదేవశ్చ బ్రాహ్మో మధ్యాహ్నసంశ్రితః ।। ౫.

రౌద్రం, సార్వం, మైత్రం, పిండ్యవాసవం, ఆప్యం, వైశ్వదేవం, బ్రాహ్మం, మధ్యాహ్నానికి సంబంధించినది—ఇవి పేర్లు.

ప్రాజాపత్యస్తథా ఐన్ద్రస్తథేన్ద్రో నిఋతిస్తథా। వారుణశ్చ తథార్యమ్ణో భాగాశ్చాపి దినాశ్రితాః ।। ౫.

ప్రజాపత్యం, ఐంద్రం, ఇంద్రం, నిరృతిః, వారుణం, అలాగే ఆర్యమణి భాగాలు—ఇవి కూడా పగలు భాగాల్లో ఉంటాయి.

ఏతే దినముహూర్త్తాశ్చ దివాకరవినిర్మితాః। శఙ్కుచ్ఛాయానిశేషేణ వోదేతవ్యాః ప్రమాణతః ।। ౫.

ఈ ముహూర్తాలు పగలులో సూర్యుడు సృష్టించినవి. వాటిని శంకు నీడను బట్టి ఖచ్చితంగా నిర్ణయించాలి.

అజాస్తథాహిర్బుధ్న్యశ్చ పూషా హి యమదేవతాః। ఆగ్నేయశ్చాపి విజ్ఞేయః ప్రాజాపత్యస్తథైవ చ ।। ౫.

అజా, అహిర్బుధ్న్య, పూషా, యముడు, ఆగ్నేయం, ప్రజాపత్యం—ఇవి కూడా తెలుసుకోవాలి.

బ్రహ్మసౌమ్యస్తథాదిత్యో బార్హస్పత్యోఽథ వైష్ణవః। సావిత్రోఽథ తథా త్వాష్ట్రో వాయవ్యశ్చేతి సంగ్రహః ।। ౫.

బ్రహ్మసౌమ్యం, ఆదిత్యం, బార్హస్పత్యం, వైష్ణవం, సావిత్రం, త్వష్ట్రం, వాయవ్యము—ఇవి సమాహారం.

ఏకరాత్రిముహూర్త్తాః స్యుః క్రమోక్తా దశ పఞ్చ చ। ఇన్దోర్గత్యుదయా జ్ఞేయా నాలికాః పాదికాస్తథా। కాలావస్థాస్విగాస్త్వేతే ముహూర్తా దేవతాః స్మృతాః ।। ౫.

ఒక రాత్రిలో పదిహేను ముహూర్తాలు ఉంటాయి, క్రమంగా చెప్పబడ్డాయి. చంద్రుని నడక, ఉదయాన్ని బట్టి నాళికలు, పాదికలు తెలుసుకోవాలి. ఈ కాల విభాగాల్లో ఇవే ముహూర్త దేవతలు.

సర్వగ్రహాణాం త్రీణ్యేవ స్థానాని విహితాని చ। దక్షిణోత్తరమధ్యాని తాని విద్యాద్యథాక్రమమ్ ।। ౫.

అన్ని గ్రహాలకు మూడు స్థానాలు నిర్ణయించబడ్డాయి: దక్షిణం, ఉత్తరం, మధ్యం—ఇవి క్రమంగా తెలుసుకోవాలి.

స్థానం జారద్గవం మధ్యే తథైరావతముత్తరమ్। వైశ్వానరం దక్షిణతో నిర్ద్దిష్టమిహ తత్త్వతః ।। ౫.

మధ్యస్థానం జారద్గవం, ఉత్తరం ఐరావతం, దక్షిణం వైశ్వానరం అని ఇక్కడ నిజంగా చెప్పబడింది.

అశ్వినీ కృత్తికా యామ్యా నాగవీథిరితి స్మృతా । పుష్యోఽశ్లేషా పునర్వసూ వీథిరైరావతీ మతా। తిస్రస్తు వీథయో హ్యేతా ఉత్తరే మార్గ ఉచ్యతే ।। ౫.

అశ్విని, కృత్తిక, యామ్యా—ఇవి నాగవీధి అని పిలవబడతాయి. పుష్య, ఆశ్లేష, పునర్వసు—ఇవి ఐరావతవీధిగా భావిస్తారు. ఈ మూడు ఉత్తర మార్గంలో వీధులు.

పూర్వోత్తరే ఫాల్గున్యౌ చ మఘా చైవార్యమీ స్మృతా । హస్తచిత్రే తథా స్వాతీ గోవీథీత్యభిశబ్ధితా ।। ౫.

పూర్వ, ఉత్తర ఫాల్గునులు, మఘా—ఇవి ఆర్యమణి వీధిగా పిలవబడతాయి. హస్త, చిత్ర, స్వాతి—ఇవి గోవీధిగా అంటారు.

జ్యేష్ఠా విశాఖానురాధా వీథీ జారద్గవీ స్మృతా। ఏతాస్తు వీథయస్తిస్రో మధ్యమే మార్గ ఉచ్యతే ।। ౫.

జ్యేష్ఠ, విశాఖ, అనూరాధ—ఇవి జారద్గవ వీధిగా పిలవబడతాయి. ఈ మూడు మధ్య మార్గంలో వీధులు.

మూలఞ్చాషాఢే ద్వే చాపి అజవీథ్యభిశబ్దితా । శ్రవణఞ్చ ధనిష్ఠా చ గార్గీ శతభిషక్తథా ।। ౫.

మూల, రెండు ఆషాఢాలు—ఇవి అజవీధిగా పిలవబడతాయి. శ్రవణ, ధనిష్ఠ, గార్గీ, శతభిషక్ కూడా ఉన్నాయి.

వైశ్వానరీ భాద్రపదే రేవతీ చైవ కీర్తితా। స్మృతా వీథ్యస్తు తిస్రస్తా మార్గే వై దక్షిణే బుధైః ।। ౫.

వైశ్వానరీ, భాద్రపద, రేవతి కూడా చెప్పబడ్డాయి. ఈ మూడు దక్షిణ మార్గంలో వీధులుగా పండితులు గుర్తించారు.

సప్తవింశత్తు యాః కన్యా దక్షః సోమాయ తా దదౌ। సర్వా నక్షత్రనామ్న్యస్తా జ్యోతిషే చైవ కీర్త్తితాః। తాసామపత్యాన్యభవన్ దీప్తాన్యమితతేజసా ।। ౫.

దక్షుడు ఇరవైఏడు కుమార్తెలను సోమునికి ఇచ్చాడు. వీరందరూ నక్షత్రాలుగా ప్రసిద్ధి చెందారు, జ్యోతిష్యంలో కూడా వీరి పేర్లు చెప్పబడతాయి. వీరి సంతానం అపారమైన తేజస్సుతో ప్రకాశించేవారు.

యాస్తు శేషాస్తదా కన్యాః ప్రతిజగ్రాహ కశ్యపః। చతుర్దశ మహాభాగాః సర్వాస్తా లోకమాతరః ।। ౫.

మిగిలిన ఆ కుమార్తెలను అప్పట్లో కశ్యపుడు స్వీకరించాడు. ఆ పద్నాలుగు గొప్పవారు అందరూ లోకమాతలుగా అయ్యారు.

అదితిర్దితిర్దనుః కాలా అరిష్టా సురసా తథా। సురభిర్వినతా చైవ తామ్రా క్రోధవశా ఇరా। కద్రుర్మునిశ్చ ధర్మజ్ఞః ప్రజాస్తాసాం నిబోధత ।। ౫.

అదితి, దితి, దను, కాలా, అరిష్టా, సురసా, సురభి, వినత, తామ్రా, క్రోధవశా, ఇరా, కద్రు, ముని అనే ధర్మజ్ఞుడు— వీరి సంతానాన్ని తెలుసుకో.

చారిష్ణవేఽన్తరేఽతీతే యే ద్వాదశ పురోగమాః। వైకుణ్ఠానామ తే సాత్ర్యా బభూవుశ్చాక్షుషేఽన్తరే ।। ౫.

చారిష్ణవ మను కాలం ముగిసిన తర్వాత, చాక్షుష మను అంతరంలో, వైకుంఠ అనే ప్రముఖులు పన్నెండు మంది జన్మించారు.