అక్షయాః ప్రీతిసంయుక్తా బ్రహ్మే తిష్టన్తి యోగినః। ఋషీణాం వాలఖిల్యానాం తైర్యథాద్దృతమీశ్వరైః ।। ౩౯.
అక్షయమైన ఆనందంతో కూడిన యోగులు బ్రహ్మలో నివసిస్తారు. అలాగే వాలఖిల్య ఋషులు కూడా, దేవతలు చూసినట్లే అక్కడ ఉంటారు.
యథా చైవ మయా దృష్టం సాన్నిధ్యన్తత్ర కుర్వతా। అనహ్యసత్కృతార్థానామాలయం చేశ్వరస్య యత్ ।। ౩౯.
నేను అక్కడ ప్రత్యక్షంగా చూసినట్లు, ఎప్పుడూ సంతృప్తిగా, గౌరవంతో ఉండే వారికి ఆ పరమేశ్వరుని నివాసం ఉంటుంది.
ఈశ్వరః పరమాణుత్వాద్భావగ్రాహ్యో మనీషిణామ్ । జ్ఞానం వైరాగ్యమైశ్వర్యన్తపః సత్యం క్షమా ధృతిః ।। ౩౯.
ఈశ్వరుడు పరమసూక్ష్ముడై, జ్ఞానులు మాత్రమే ఆయనను గ్రహించగలరు. జ్ఞానం, విరక్తి, ఐశ్వర్యం, తపస్సు, సత్యం, క్షమ, ధైర్యం—
ద్రష్టృత్వమాత్మసమ్బన్ధమధిష్ఠానత్వమేవ చ। అవ్యయాని దశైతాని తస్మింస్తిష్ఠతి శఙ్కరే ।। ౩౯.
దృష్టి, ఆత్మతో సంబంధం, అధిపత్యం—ఈ పదిహేను అక్షయమైన లక్షణాలు శంకరునిలో స్థిరంగా ఉంటాయి.
విబుత్వాత్ఖలు యోగాగ్నిర్బ్రహ్మణోఽనుగ్రహేరతః। స లోకవిగ్రహో భూత్వా సాహాయ్యముపతిష్ఠతే ।। ౩౯.
అతని విస్తారంతో, యోగాగ్ని బ్రహ్మకు అనుగ్రహం కోసం ప్రబలుతుంది; లోకరూపాన్ని ధరించి, సహాయం చేస్తాడు.
అక్షరం ధ్రువమవ్యగ్రమష్టమన్త్వౌపసర్గికమ్। తస్యేశ్వరస్య యన్మాత్రస్థానం మాయామయం పరమ్ ।। ౩౯.
అక్షరమైన, స్థిరమైన, చలించని ఎనిమిదవ తత్త్వం, ఉపాదాన కారణంగా, ఆ పరమేశ్వరుని పరిమాణంగా, స్థానంగా, మాయతో కూడిన పరమమైనదిగా ఉంటుంది.
మాయయా కృతమాచష్టే మాయీ దేవో మహేశ్వరః। దేవానాముపసంహారస్తత్ప్రమాణం హి కీర్త్త్యతే ।। ౩౯.
మాయతో సృష్టించినదాన్ని మాయాధిపతి మహేశ్వరుడు తెలియజేస్తాడు; దేవతల లయమే దానికి ప్రమాణంగా చెప్పబడుతుంది.
విస్తరేణానుపూర్వ్యా చ బ్రువతో మే నిబోధత। త్రయోదశైవ కోట్యస్తు నియుతా దశ పఞ్చ చ। భూర్లోకాద్బ్రహ్మలోకో వైయోజనైః సమ్ప్రకీర్త్త్యతే ।। ౩౯.
ఇప్పుడు నేను వివరంగా, క్రమంగా చెబుతాను వినండి: భూర్లోకంనుంచి బ్రహ్మలోకంవరకు పదమూడుకోట్లు, పది నియుతలు, ఐదు యోజనాలుగా చెప్పబడింది.
ఏకయోజనకోటీ తు పఞ్చాశన్నియుతాని చ। ఊర్ద్ధ్వం భాగవతాణ్డన్తు బ్రహ్మలోకాత్పరం స్మృతమ్ ।। ౩౯.
బ్రహ్మలోకానికి పైగా, భగవద్డండు ఒక కోటి యోజనాలు, యాభై నియుతలు విస్తరించి ఉంది అని చెప్పబడింది.
ఏషోర్ద్ధ్వగప్రచారస్తు గత్యన్తఞ్చ తతః స్మృతమ్ । నిత్యా హ్యపరిసంఖ్యేయాః పరస్పరగుణాశ్రయాః ।। ౩౯.
ఈ పై భాగమే చలనానికి అంతమని భావించబడుతుంది; అవి నిత్యమైనవి, లెక్కించలేనివి, పరస్పర లక్షణాలతో ఉండేవి.
సూక్ష్మాః ప్రసవధర్మిణ్యస్తతః ప్రకృతయః స్మృతాః। యేభ్యోఽధికర్త్తా సంజజ్ఞో క్షేత్రజ్ఞో బ్రహ్మసంజ్ఞితః ।। ౩౯.
అక్కడ సూక్ష్మమైన, సృష్టికి కారణమైన ప్రకృతులు ఉంటాయని చెప్పబడింది; వాటి నుంచే క్షేత్రజ్ఞుడు, బ్రహ్మ అని పిలవబడే అధికర్త జన్మిస్తాడు.
తాసు ప్రకృతిమత్సూక్ష్మమధిష్ఠాతృత్వమవ్యయమ్। అనుత్పాద్యం పరన్ధామ పరమాణు పరేశయమ్ ।। ౩౯.
అందులో ప్రకృతితో కూడిన సూక్ష్మమైనది, అవినాశి అధిపత్యం, జన్మించని పరమధామం, పరమాణువైన పరేశుడు ఉంటాడు.
అక్షయశ్చాప్యనుహ్యశ్చ అమూర్త్తిర్మూర్త్తిమానసౌ। ప్రాదుర్భావస్తిరోభావః స్థితిశ్చైవాప్యనుగ్రహః ।। ౩౯.
అతడు నశించని, ఊహించలేని, రూపం లేనివాడు అయినా రూపమున్నవాడు; అవతరణ, లయం, స్థితి, అనుగ్రహం—all అతనివే.
విధిరన్యైరనౌపమ్యః పరమాణుర్మహేశ్వరః। సతేజా ఏష తమసో యః పరస్తాత్ప్రకాశకః ।। ౩౯.
అతని విధానం ఇతరులదానితో పోల్చలేనిది; మహేశ్వరుడు పరమాణువై, అపారమైన తేజస్సుతో, చీకటి దాటి ప్రకాశించే వాడు.
యదణ్డమాసీత్సౌవర్ణం ప్రథమన్త్వౌపసర్గికమ్। బృహతం సర్వతోవృత్తమీశ్వరాద్వ్యవజాయత ।। ౩౯.
సర్వదిక్కులా విస్తరించిన బంగారు అండం మొదట ఉపకారణంగా ఉన్నప్పుడు, అది ఈశ్వరుని నుండి ఉద్భవించింది.
ఈశ్వరాద్బీజనిర్భేదః క్షేత్రజ్ఞో బీజ ఈష్యతే। యోనిం ప్రకృతిమాచష్టే సా చ నారాయణాత్మికా ।। ౩౯.
ఈశ్వరుని నుండి బీజవిభాగం ఏర్పడింది; క్షేత్రజ్ఞుడే బీజంగా చెప్పబడతాడు, ప్రకృతే యోనిగా చెప్పబడుతుంది, అది నారాయణ స్వరూపం.
విబుర్లోకస్య సృష్ట్యర్థం లోకసంస్థానమేవ చ। సన్నిసర్గః స తన్వా చ లోకధాతుర్మహాత్మనః ।। ౩౯.
విశ్వవ్యాపి, లోక సృష్టి, స్థాపన కోసం తన స్వరూపంతో లోకంలో ప్రవేశించాడు; అతడే మహాత్ముడు, లోకాల ఆధారం.
పురస్తాద్బ్రహ్మలోకస్య హ్యణ్డాదర్వాక్చ బ్రహ్మణః। తయోర్మధ్యే పురం దివ్యం స్థానం యస్య మనోమయమ్ ।। ౩౯.
బ్రహ్మలోకానికి ముందు, అండానికి దిగువన, బ్రహ్మకి దిగువన, వాటి మధ్యలో మనస్సుతో తయారైన దివ్యమైన పురం ఉంది.
తద్విగ్రహవతః స్థానమీశ్వరస్యామితౌజసః। శివం నామ పురం తత్ర శరణం జన్మభీరుణామ్ ।। ౩౯.
అదే అపారశక్తి కలిగిన ఈశ్వరుని నివాసం; అక్కడే శివపురం ఉంది, జన్మభయంతో ఉన్నవారికి అది ఆశ్రయం.
సహస్రాణాం శతం పూర్ణం యోజనానాం ద్విజోత్తమాః। అభ్యన్తరే తు విస్తీర్ణం మహీమణ్డలసంస్థితమ్ ।। ౩౯.
ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా! దానిలోపల పూర్తిగా వెయ్యి యోజనాల విస్తీర్ణం ఉంది, అది భూమిమండలంలా స్థిరంగా ఉంది.
మధ్యాహ్నార్కప్రకాశేన పరతేజోఽభిమర్దినా। శాతకౌమ్భేన మహతా ప్రాకారేణార్కవర్చసా ।। ౩౯.
మధ్యాహ్న సూర్యుడి ప్రకాశంతో, అన్ని వెలుగులను మించిపోయే మహత్తరమైన బంగారు ప్రాకారం ఆ నగరాన్ని చుట్టి మెరిసిపోతూ ఉంది.
ద్వారైశ్చతుర్భిః సౌవర్ణైర్ముక్తాదామవిభూషితైః। తపనీయనిభైః శుభ్రైర్గాఢం సుకృతవేష్టనమ్ ।। ౩౯.
ఆ నగరానికి నాలుగు బంగారు గేట్లు ఉన్నాయి. అవి ముత్యాల హారాలతో అలంకరించబడి, మెరిసే బంగారంలా తెల్లగా, దృఢంగా, అద్భుతంగా కనిపించేవి.
తచ్చాకాశే పురం రమ్యం దివ్యం ఘణ్టాదినాదితమ్। న తత్ర క్రమతే మృత్యుర్న తపో న జరా శ్రమాః ।। ౩౯.
ఆకాశంలో ఆ నగరం ఎంతో అందంగా, దివ్యంగా ఉంది. అక్కడ గంటలు మొదలైన వాద్యాల ధ్వని ప్రతిధ్వనిస్తుంది. అక్కడ మరణం, తపస్సు, వృద్ధాప్యం, అలసట ఏదీ ప్రవేశించవు.
న హి తస్య పురస్యాన్యైరుపమాం కర్తుమర్హతి। సహస్రాణాం శతం పూర్ణం యోజనానాం దిశో దశ ।। ౩౯.
ఆ నగరానికి మరెవరూ సరిపోలేరు. అది పది దిశల్లో పూర్తిగా లక్ష యోజనల పొడవున విస్తరించి ఉంది.
తత్పురం గోవృషాఙ్కస్య తేజసా వ్యాప్య తిష్ఠతి। భావేన మనసో భూమిర్విన్యస్తా కనకామయీ ।। ౩౯.
ఆ నగరం గోవృషాంకుని తేజస్సుతో నిండిపోయి ఉంది. అక్కడ భూమి బంగారం తో తయారై, ఆయన మనస్సు శక్తితో స్థాపించబడింది.
రత్నవాలుకయా తత్ర విన్యస్తా శుశుభేఽధికమ్। శారదేన్దుర్పకాశాని బాలసూర్య్యనిబాని చ ।। ౩౯.
అక్కడ రత్నాల పొడి పరచబడి, శరదృతువు చంద్రుని వెలుగు, బాలసూర్యుని ప్రకాశంతో మరింత మెరిసిపోతుంది.
అర్ద్ధ శ్వేతార్ద్ధరక్తాని సౌవర్ణాని తథైవ చ। రథచక్రప్రమాణాని నాలైర్మరకతప్రభైః ।। ౩౯.
అక్కడ కొన్ని పద్మాలు అర్ధం తెల్లగా, అర్ధం ఎరుపుగా, మరికొన్ని బంగారు రంగులో, రథచక్రాలంత పరిమాణంలో, వాటి కాండాలు పచ్చని మణిలా మెరిసిపోతున్నాయి.
సౌకుమారేణ రూపేణ గన్ధినాప్రతిమేన చ। తత్ర దివ్యాని పద్మాని వనేషూపవనేషు చ ।। ౩౯.
ఆ అడవుల్లో, తోటల్లో అద్భుతమైన రూపం, అపూర్వమైన సువాసన కలిగిన దివ్య పద్మాలు విరజిల్లాయి.
భృఙ్గపత్రనికాశాని తపనీయాని యాని చ। అర్ద్ధకృష్ణార్ద్ధరక్తాని సుకుమారాన్తరాణి చ ।। ౩౯.
కొన్ని పద్మాలు భృంగపక్షాల్లా, కొన్ని బంగారు రంగులో, మరికొన్ని అర్ధం నలుపు, అర్ధం ఎరుపు రంగులో, మరికొన్ని మృదువుగా ఉన్నాయి.
ఆతపత్ర ప్రమాణాని పఙ్కజైః సంవృతాని చ। భూయః సప్త మహానద్యస్తాసాన్నామాని బోధత ।। ౩౯.
కొన్ని పద్మాలు గొడుగు పరిమాణంలో ఉన్నాయి, అవి పద్మాలతో కప్పబడి ఉన్నాయి. అక్కడ ఏడు గొప్ప నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి—వాటి పేర్లు వినండి.