బాలాగ్రాణ్యష్ట లిక్షా స్యాద్యూకా తచ్చాష్టకం భవేత్। యూకాష్టకం యవం ప్రాహురఙ్గులన్తు యవాష్టకమ్ ।। ౩౯.
ఎనిమిది బలాగ్రాలు కలిస్తే లిక్షా అవుతుంది; అలాంటి ఎనిమిది లిక్షాలు కలిస్తే యూకా అవుతుంది; ఎనిమిది యూకాలు కలిస్తే యవము, ఎనిమిది యవాలు కలిస్తే అంగుళం అవుతుంది.
ద్వాదశాఙ్గులపర్వ్వాణి వితస్తిస్థానముచ్యతే। రత్నిశ్చాఙ్గులపర్వాణి విజ్ఞేయో హ్యేకవింశతిః ।। ౩౯.
పన్నెండు అంగుళాల పరిమాణాన్ని విటస్తి అంటారు; ఇరవై ఒక అంగుళాల పరిమాణాన్ని రత్ని అని అంటారు.
చత్వారి వింశతిశ్చైవ హస్తః స్యాదఙ్గులాని తు। కిష్కుర్ద్విరత్నిర్విజ్ఞేయో ద్విచత్వారింశదఙ్గులః ।। ౩౯.
ఒక చేతి పొడవు ఇరవై నాలుగు వేల్లతో సమానం. ముందువెన్నెముక రెండు మడతలుగా, నలభై రెండు వేల్ల పొడవుగా భావించాలి.
షణ్ణవత్యఙ్గులఞ్చైవ ధనురాహుర్మనీషిణః। ఏతద్గవ్యూతిసంఖ్యాయాం పాదానాం ధనుషః స్మృతః ।। ౩౯.
ధనుస్సు తొంభై ఆరు వేల్ల పొడవుగా పండితులు చెబుతారు. ఇది గవ్యూతి కొలతలో అడుగులు, ధనుస్సు లెక్కగా గుర్తించబడింది.
ధనుర్దణ్డో యుగం నాలీ తుల్యాన్యేతాన్యథాఙ్గులైః। ధనుషస్త్రిశతం నల్వమాహుః సంఖ్యావిదో జనాః ।। ౩౯.
ధనుస్సు, దండం, యోగం, నాళి — ఇవన్నీ వేల్ల కొలతలో సమానమే. లెక్క తెలిసిన వారు మూడు వందల ధనుస్సులు ఒక నల్వ అని చెబుతారు.
ధనుఃసహస్రే ద్వే చాపి గవ్యూతిరుపదిశ్యతే। అష్టౌ ధనుఃసహస్రాణి యోజనన్తు విధీయతే ।। ౩౯.
రెండు వేల ధనుస్సులు ఒక గవ్యూతిగా నిర్ణయించబడింది. ఎనిమిది వేల ధనుస్సులు ఒక యోజనం అవుతుందని స్థిరంగా చెప్పబడింది.
ఏతేన ధనుషా చైవ యోజనం తు సమాప్యతే। ఏతత్సహస్రం విజ్ఞేయం శక్రక్రోశాన్తరన్తథా ।। ౩౯.
ఈ విధంగా ధనుస్సుల లెక్కతో యోజనం పూర్తవుతుంది. వాటిలో వెయ్యి యోజనాలు కలిస్తే, అది ఇంద్రుని అరుపు దూరంగా భావించాలి.
యోజనానాన్తు సంఖ్యాతం సంఖ్యాజ్ఞానవిశారదైః। ఏతేన యోజనాగ్రేణ శ్రృణుధ్వం బ్రహ్మణోఽన్తరమ్ ।। ౩౯.
యోజనాల లెక్కను లెక్కలో నిపుణులు నిర్ణయించారు. ఇప్పుడు ఈ యోజన కొలతతో బ్రహ్మను చేరే దూరాన్ని వినండి.
మహీతలాత్సహస్రాణాం శతాదూర్ద్ధ్వం దివాకరః। దివాకరాత్సహస్రేణ తావదూర్ద్ధ్వం నిశాకరః ।। ౩౯.
భూమి మీదినుండి వంద వేల యోజనాల ఎత్తులో సూర్యుడు ఉన్నాడు. సూర్యుని నుండి వెయ్యి యోజనాల ఎత్తులో చంద్రుడు ఉన్నాడు.
పూర్ణం శతసహస్రన్తు యోజనానాం నిశాకరాత్। నక్షత్రమణ్డలం కృత్స్నముపరిష్టాత్ప్రకాశతే ।। ౩౯.
చంద్రుని నుండి పూర్తిగా వంద వేల యోజనాల ఎత్తులో నక్షత్ర మండలం అంతా ప్రకాశిస్తుంది.
శతం సహస్రం సంఖ్యాతో మేరుర్ద్విగుణితం పునః। గ్రహాన్తరమథైకైకమూర్ద్ధ్వం నక్షత్రమణ్డలాత్ ।। ౩౯.
మేరుపర్వతం వంద వేల యోజనాలుగా చెప్పబడింది. మళ్ళీ దాని రెండింతలు. ఆ తరువాత ప్రతి గ్రహం ఒక్కొక్కటి నక్షత్ర మండలానికి పైన ఉంటుంది.
తారాగ్రహాణాం సర్వ్వేషామధస్తాచ్చరతే బుధః। తస్యోర్ద్ధ్వఞ్చరతే శుక్రస్తస్మాదూర్ద్ధ్వం చ లోహితః ।। ౩౯.
అన్ని నక్షత్రాలు, గ్రహాలలో బుధుడు కింద కదులుతాడు. అతని పైన శుక్రుడు, మరింత పైన కుజుడు ఉంటారు.
తతో బృహస్పతిశ్చోర్ద్ధ్వం తస్మాదూర్ద్ధ్వం శనైశ్చరః। ఊర్ద్ధ్వం శతసహస్రన్తు యోజనానాం శనైశ్చరాత్ ।। ౩౯.
ఆ తరువాత బృహస్పతి పైన ఉంటాడు. అతని పైన శనిగ్రహం. శనిగ్రహం నుండి వంద వేల యోజనాల ఎత్తులో సప్తర్షుల ప్రాంతం ఉంటుంది.
సప్తర్షిమణ్డలం కృత్స్నముపరిష్టాత్ప్రకాశతే। ఋషిభిస్తు సహస్రాణాం శతాదూర్ద్ధ్వం విభావ్యతే ।। ౩౯.
సప్తర్షుల మండలం అంతా పైన ప్రకాశిస్తుంది. ఋషులు దాన్ని వంద వేల యోజనాల ఎత్తుగా భావిస్తారు.
యోఽసౌ తారామయే దివ్యే విమానే హ్రస్వరూపకే। ఉత్తానపాదపుత్రోఽసౌ మేఢిభూతో ధ్రువో దివి ।। ౩౯.
ఆ తారలతో కూడిన దివ్యమైన చిన్న విమానంలో ఉన్నవాడు, ఉత్తానపాదుని కుమారుడు, ఆకాశంలో స్థిరంగా ఉన్న ధ్రువుడు.
త్రైలోక్యస్యైష ఉత్సేధో వ్యాఖ్యాతో యోజనైర్మయా। మన్వన్తరేషు దేవానామిజ్యా యత్రైవ లౌకికీ ।। ౩౯.
మూడు లోకాల ఎత్తును యోజనాల ద్వారా వివరించాను. ప్రతి మన్వంతరంలో దేవతల పూజ అక్కడే భౌతికంగా జరుగుతుంది.
వర్ణాశ్రమేభ్య ఇజ్యా తు లోకేఽస్మిన్యా ప్రవర్త్తతే। సర్వేషాం దేవయోనీనాం స్థితిహేతుః సవై స్మృతః ।। ౩౯.
ఈ లోకంలో వర్ణాశ్రమ ధర్మ ప్రకారం పూజ జరుగుతుంది. అన్ని దేవతా జన్మల స్థితికి కారణమవాడిగా ఆయన గుర్తించబడ్డాడు.
త్రైలోక్యమేతద్వయాఖ్యాతమత ఊర్ద్ధ్వం నిబోధత। ధ్రువా దూర్ద్ధ్వం మహర్లోకో యస్మిస్తే కల్పవాసినః। ఏకయోజనకోటీ సా ఇత్యేవం నిశ్చయం గతమ్ ।। ౩౯.
ఇలా మూడు లోకాలు వివరించబడ్డాయి. ఇప్పుడు వినండి: ధ్రువుని పైన మహర్లোকం ఉంది, అక్కడ కల్పకాలం నివసించే వారు ఉంటారు. అది పదికోట్లు యోజనాల దూరంలో ఉంది.
ద్వే కోట్యౌ తు మహర్లోకాద్యస్మింస్తే కల్పవాసినః। యత్ర తే బ్రహ్మణః పుత్రా దక్షాద్యాః సాధకాః స్మృతాః ।। ౩౯.
మహర్లోకానికి రెండు కోట్లు యోజనాలు పైన కల్పవాసులు నివసించే లోకం ఉంది. అక్కడ బ్రహ్మదేవుని కుమారులు, దక్షుడు మొదలైన సిద్ధులు ఉంటారు.
చతుర్గుణోత్తరాదూర్ద్ధ్వం జనలోకాత్తపః స్మృతమ్। వైరాజా యత్ర తే దేవా భూతదాహవివర్జితాః ।। ౩౯.
జనలోకానికి నాలుగు రెట్లు ఎత్తులో తపోలోకం ఉంది. అక్కడ వైరాజ దేవతలు, పునర్జన్మ బాధలుండని వారు నివసిస్తారు.
షడ్గుణన్తు తపోలోకాత్సత్యలోకాన్తరం స్మృతమ్। అపునర్మారకామానాం బ్రహ్మలోకః స ఉచ్యతే ।। ౩౯.
తపోలొకము నుండి సత్యలోకము వరకు దూరం ఆరు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుందని చెప్పబడింది. ఈ ప్రాంతాన్ని బ్రహ్మలోకమని అంటారు, అక్కడ కోరికలు దాటి పోయినవారు తిరిగి రారు.
యస్మాన్న చ్యవతే భూయో బ్రహ్మాణం స ఉపాసతే । ఏకకోటిర్యోజనానాం పఞ్చాశన్నియుతాని తు ।। ౩౯.
అక్కడి నుండి ఎవ్వరూ తిరిగి రారు కాబట్టి, బ్రహ్మను ఆరాధించే వారు ఆ లోకాన్ని పొందుతారు. దాని పరిమాణం యాభై కోట్ల యోజనాలు, వాటిని పదికోట్లతో గుణించాలి.
ఊర్ద్ధ్వం భాగస్తతోఽణ్డస్య బ్రహ్మలోకాత్పరః స్మృతః। చతురశ్చైవ కోట్యస్తు నియుతాః పఞ్చషష్టి చ ।। ౩౯.
ఆ బ్రహ్మలోకానికి పైన, అండము యొక్క పైభాగం ఉంది. దాని పరిమాణం నాలుగు వందల అరవై ఐదు కోట్ల యోజనాలు.
ఏషోఽర్ద్ధంశప్రచారోఽస్య గత్యన్తశ్చాపరః స్మృతః। ధ్రవాగ్రమేతద్వయాఖ్యాతం యోజనాగ్రాద్యథాశ్రుతమ్ ।। ౩౯.
ఇది అర్థభాగంగా చెప్పబడింది, మరొకటి ప్రయాణానికి చివరగా భావించబడుతుంది. ధ్రువం, అగ్రం అనే రెండు అంచులను యోజనాల పరిమాణంతో ఇలా వివరించారు.
అధోగతీనాం వక్ష్యామి భూతానాం స్థానకల్పనామ్। గచ్ఛన్తి ఘోరకర్మ్మాణః ప్రాణినో యత్ర కర్మ్మభిః ।। ౩౯.
ఇప్పుడు క్రూరమైన పనులు చేసిన ప్రాణులు తమ కర్మఫలానుసారం దిగువకు వెళ్ళే స్థలాల వివరాన్ని చెబుతాను.
నరకో రౌరవో రోధః సూకరస్తాల ఏవ చ। తప్తకుమ్భో మహాజ్వాలః శబలోఽథ విమోచనః ।। ౩౯.
రౌరవం, రోధం, సూకరం, తాళం, తప్తకుంభం, మహాజ్వాల, శబలం, విమోచనం — ఇవే నరకాలు.
కృమీ చ కృమిభక్షశ్చ లాలాభక్షో విశంసనః । అధఃశిరాః పూయవహో రుధిరాన్ధస్తథైవ చ ।। ౩౯.
అలాగే కృమి, కృమిభక్ష, లాలాభక్ష, విషంసన, అధఃశిర, పూయవహ, రుధిరాంధ నరకాలు కూడా ఉన్నాయి.
తథా వైతరణం కృష్ణమసిపత్రవనం తథా। అగ్నిజ్వాలో మహాఘోరః సందంశోఽథ శ్వభోజనః ।।౩౯.
ఇంకా వైతరణి, కృష్ణం, అసిపత్రవనం, అగ్నిజ్వాల, మహాఘోర, సందంశ, శ్వభోజన నరకాలు ఉన్నాయి.
తమశ్చ కృష్ణసూత్రశ్చ లోహశ్చాప్యసిజస్తథా। అప్రతిష్ఠోఽథ వీచ్యశ్వనరకా హ్యేవమాదయః ।। ౩౯.
తమ, కృష్ణసూత్ర, లోహ, అసిజ, అప్రమిత స్థానం, వీచ్య నరకాలు మరియు ఇతర నరకాలు కూడా ఉన్నాయి.
తామసా నరకాః సర్వే యమస్య విషయే స్థితాః। యేషు దుష్కృతకర్మాణః పతన్తీహ పృథక్పృథక్ ।। ౩౯.౧౫౦ భూమేరధస్తాత్తే సర్వే రౌరవాద్యాః ప్రకీర్త్తితాః। రౌరవే కూటసాక్షీ తు మిథ్యా యశ్చాభిశంసతి। క్రూరగ్రహే పక్షవాదీ హ్యసత్యః పతతే నరః ।। ౩౯.
ఈ నరకాలు అన్నీ యముని అధికారంలో, చీకటితో నిండినవిగా ఉంటాయి. చెడు పనులు చేసినవారు ఒక్కొక్కరు వేర్వేరు నరకాల్లో పడతారు.