వైరాజేభ్యస్తథైవోర్ద్ధ్వమన్తరే షడ్గుణే తతః। బ్రహ్మలోకః సమాఖ్యాతో యత్ర బ్రహ్మా పురోహితః ।। ౩౯.
వైరాజుల కన్నా పైగా, ఆరు గుణాల మధ్యలో, బ్రహ్మలోకం ఉంది. అక్కడ బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా అధిపతిగా ఉంటాడు.
తే సర్వే ప్రణవాత్మానో బుద్ధశుద్ధతపాస్తథా। ఆనన్దం బ్రహ్మణః ప్రాప్యామృతత్వఞ్చ భజన్త్యుత ।। ౩౯.
వారు అందరూ ప్రణవస్వరూపులు, జ్ఞానులు, పవిత్రులు, తపస్సుతో ఉన్నవారు. బ్రహ్మ ఆనందాన్ని పొందుతూ, నిజంగా అమృతత్వాన్ని అనుభవిస్తారు.
ద్వన్ద్వైస్తే నాభిభూయన్తే భావత్రయవివర్జ్జితాః। ఆధిపత్యం వినా తుల్యా బ్రహ్మణస్తే మహౌజసః ।। ౩౯.
వారు ద్వంద్వాల వల్ల ప్రభావితులు కారు, మూడు భావస్థితులు లేవు. అధికారం లేకపోయినా, వారు మహాశక్తి కలిగిన బ్రహ్మతో సమానంగా ఉంటారు.
ప్రభావవిజయైశ్వర్య్యస్థితివైరాగ్యదర్శనైః। తేబ్రహ్మలౌకికాః సర్వే గతిం ప్రాప్య వివర్త్తనీమ్ ।। ౩౯.
ప్రభావం, విజయము, ఐశ్వర్యం, స్థిరత్వం, విరక్తి, జ్ఞానం ద్వారా, బ్రహ్మలోకవాసులు అందరూ మార్గాన్ని పొందుతారు.
బ్రహ్మణా సహ దేవైశ్చ సమ్ప్రాప్తే ప్రతిసఞ్చరే। తపసోఽన్తే క్రియాత్మానో బుద్ధావస్థా మనీషిణః। అవ్యక్తే సంప్రలీయన్తే సర్వే తే క్షణదర్శినః ।। ౩౯.
ప్రతిసంహారం వచ్చినప్పుడు, బ్రహ్మతో పాటు దేవతలు కూడా, తపస్సు ముగిసిన తరువాత, క్రియాశీలులు, జ్ఞానస్థితిలో ఉన్న వారు, క్షణిక దృష్టి కలిగిన వారు, అందరూ అవ్యక్తంలో లీనమైపోతారు.
ఇత్యేతదమృతం శుక్రం నిత్యమక్షయమవ్యయమ్। దేవర్షయో బ్రహ్మసత్రం సనాతనముపాసతే ।। ౩౯.
ఇలా, ఈ అమృత స్వరూపమైన, శుద్ధమైన, శాశ్వతమైన, చెదరని, మారని బ్రహ్మసత్రాన్ని దేవర్షులు ఎప్పుడూ ఆరాధిస్తారు.
అపునర్మార్గగాదీనాం తేషాం చైవోర్ద్ధ్వరేతసామ్ । కర్మాభ్యాసకృతా శుద్ధిర్వేదాన్తేషూపలక్ష్యతే ।। ౩౯.
తిరిగి జన్మ మార్గంలోకి రాని వారికి, ఉర్ధ్వరేతసులైన వారికి, కర్మలను పునఃపునః ఆచరించడం వల్ల కలిగే పవిత్రతను వేదాంతంలో చూడవచ్చు.
తత్ర తేఽభ్యాసినో యుక్తాః పరాం కాష్ఠాముపాసతే। హిత్వా శరీరం పాప్మానమమృతత్వాయ తే గతాః ।। ౩౯.
అక్కడ, సాధనలో స్థిరంగా ఉండే వారు, ఏకాగ్రతతో ఉన్న వారు, పరమ స్థితిని పొందుతారు. వారు శరీరాన్ని, పాపాన్ని విడిచిపెట్టి అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.
వీతరాగా జితక్రోధాః నిర్మోహాః సత్యవాదినః। శాన్తాః ప్రణిహితాత్మానో దయావన్తో జితేన్ద్రియాః ।। ౩౯.
వారు రాగం లేని వారు, కోపాన్ని జయించిన వారు, మోహం లేని వారు, సత్యాన్ని మాట్లాడే వారు, శాంతంగా ఉండే వారు, మనస్సును నియంత్రించిన వారు, దయగలవారు, ఇంద్రియాలను జయించినవారు.
నిఃసఙ్గాః శుచయశ్చైవ బ్రహ్మసాయుజ్యగాః స్మృతాః । అకామయుక్తైర్యే వీరాస్తపోభిర్ద్దగ్ధకిల్బిషాః। తేషామభ్రంశినో లోకా అప్రమేయసుఖాః స్మృతాః ।। ౩౯.
వారు ఆసక్తి లేని వారు, పవిత్రమైన వారు, బ్రహ్మంతో ఏకత్వాన్ని పొందినవారు అని గుర్తించబడ్డారు. కామం లేని వీరులు, తపస్సుతో పాపాలను కాల్చిన వారు, వారికి ఎప్పటికీ నశించని లోకాలు ఉంటాయి, అవి అపారమైన ఆనందంతో నిండినవిగా చెప్పబడతాయి.
ఏతద్బ్రహ్మపదం దివ్యం పరమం వ్యోమ్ని భాస్వరమ్। గత్వా న యత్ర శోచన్తి హ్యమరా బ్రహ్మణా సహ ।। ౩౯.
ఇది దివ్యమైన బ్రహ్మ పదవి, పరమమైనది, ఆకాశంలో ప్రకాశించే స్థానం. దాన్ని చేరిన అమరులు బ్రహ్మతో కలిసి ఉండి, ఇక దుఃఖించరు.
ఋషయ ఊచుః।। కస్మాదేష పరార్ద్ధశ్చ కశ్చైష పర ఉచ్యతే। ఏతద్వేదితుమిచ్ఛామస్తన్నో నిగద సత్తమ ।। ౩౯.
ఋషులు అన్నారు: ఈ పరార్ధం ఏమిటి? పరమం అని ఏది అంటారు? ఇది మేము తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాము. దయచేసి మాకు వివరించండి, ఓ ఉత్తమునా.
సూత ఉవాచ।। శ్రృణుధ్వం మే పరార్ద్ధఞ్చ పరిసంఖ్యాం పరస్య చ। ఏవం దశ శతఞ్చైవ సహస్రఞ్చైవ సఙ్ఖ్యయా ।। ౩౯.
సూతుడు చెప్పాడు: మీరు నా మాట వినండి. పరార్ధం, పరమం యొక్క లెక్కను నేను చెబుతాను. ఇలా పది, వంద, వెయ్యి అని లెక్కించాలి.
విజ్ఞేయమాసహస్రన్తు సహస్రాణి దశాయుతమ్। ఏకం శతసహస్రన్తు నియుతం ప్రోచ్యతే బుధైః ।। ౩౯.
పది వేల వేలను 'ఆస సహస్రం' అని తెలుసుకోవాలి. వంద వేల వేలను 'నియుతం' అని పండితులు అంటారు.
తథా శతసహస్రాణామర్బుదం కోటిరుచ్యతే। అర్బుదం దశకోట్యస్తు హ్యబ్జం కోటిశతం విదుః ।। ౩౯.
అలాగే, వంద వేల వేలను 'అర్బుదం' అంటారు. పది కోట్లను 'కోటి' అంటారు. పది అర్బుదాలు 'అబ్జం', వంద కోట్లను కూడా అలాగే అంటారు.
సహస్రమపి కోటీనాం ఖర్వమాహుర్మనీషిణః। దశకోటిసహస్రాణి నిఖర్వమితి తం విదుః ।। ౩౯.
వెయ్యి కోట్లను 'ఖర్వం' అని జ్ఞానులు అంటారు. పది వేల కోట్లను 'నిఖర్వం' అని వారు అంటారు.
శతం కోటిసహస్రాణాం సఙ్కురిత్యభిధీయతే। కోటి సహస్ర స్రాణాం కోటీనాం దశధా పునః। గుణితాని సముద్రం వై ప్రాహుః సంఖ్యావిదో జనాః ।। ౩౯.
వంద వేల కోట్లను 'శంకు' అని అంటారు. వెయ్యి కోట్లను, మరలా పది రెట్లు చేసి గుణిస్తే, దాన్ని 'సముద్రం' అని లెక్క తెలిసినవారు అంటారు.
కోటీనాం సహస్రమయుతమిత్యయం మధ్య ఉచ్యతే। కోటి సహస్ర నియుతా స చాన్త ఇతి సంజ్ఞితః ।। ౩౯.
వెయ్యి కోట్లతో పాటు అయుతాన్ని 'మధ్యమం' అంటారు. వంద వేల కోట్లతో పాటు నియుతాన్ని 'అంతం' అంటారు.
కోటికోటిసహస్రాణిం పరార్ద్ధ ఇతి కీర్త్యతే । పరార్ద్ధద్విగుణఞ్చాపి పరమాహుర్మనీషిణః ।। ౩౯.
వంద వేల కోట్లను 'పరార్ధం' అంటారు. పరార్ధాన్ని రెండింతలు చేస్తే దాన్ని 'పరమం' అని జ్ఞానులు అంటారు.
శతమాహుః పరిదృఢం సహస్రం పరిపద్మకమ్। విజ్ఞేయమయుతం తస్మాన్నియుతం ప్రయుతం తతః ।। ౩౯.
వందను 'పరిదృఢం' అంటారు. వెయ్యిని 'పరిపద్మం' అంటారు. దాని తరువాత అయుతం, తరువాత నియుతం, తరువాత ప్రయుతం అని తెలుసుకోవాలి.
అర్బుదం నిర్బుదఞ్చైవ ఖర్బుదఞ్చ తతః స్మృతమ్। ఖర్వఞ్చైవ నిఖర్వఞ్చ శఙ్కుః పద్మం తథైవ చ ।। ౩౯.
అర్బుదం, నిర్వుదం, ఖర్వుదం, తరువాత ఖర్వం, నిఖర్వం, శంకు, పద్మం కూడా అలాగే ఉన్నాయి.
సముద్రం మధ్యమఞ్చైవ పరార్ద్ధమపరం తతః। ఏవమష్టాదశైతాని స్థానాని గణనావిధౌ ।। ౩౯.
సముద్రం, మధ్యమం, పరార్ధం, ఇంకా మిగతావి — ఇలా మొత్తం పదెనిమిది పేర్లు లెక్కలో ఉపయోగిస్తారు.
శతానీతి విజానీయాత్ సంజ్ఞితాని మహర్షిభిః। కల్పసంఖ్యా ప్రవృత్తస్య పరార్ద్ధం బ్రహ్మణః స్మృతమ్ ।। ౩౯.
వీటిని వందలుగా మహర్షులు పేర్లు పెట్టారు అని తెలుసుకోవాలి. బ్రహ్మ యొక్క కల్పకాలానికి పరార్ధం అని గుర్తించబడింది.
తావచ్ఛేషోఽపి కాలోఽస్య తస్యాన్తే ప్రతిసృజ్యతే। పర ఏష పరార్ద్ధఞ్చ సంఖ్యాతః సంఖ్యయా మయా ।। ౩౯.
ఇంతకాలమే ఆయనకు మిగిలిన సమయం. దాని చివర్లో లయ జరుగుతుంది. ఇదే పరమం, పరార్ధం అని నేను లెక్క ప్రకారం వివరించాను.
యస్మాదస్య పరం వీర్యం పరమాయుః పరన్తపః। పరా శక్తిః పరో ధర్మ్మః పరా విద్యా పరా ధృతిః ।। ౩౯.
ఎందుకంటే, ఆయన శక్తి అత్యంత గొప్పది, ఆయుష్సు కూడా అత్యున్నతమైనది, శత్రువులను కాల్చే వాడా! ఆయన శక్తి, ధర్మం, జ్ఞానం, స్థిరత — ఇవన్నీ అత్యుత్తమమైనవే.
పరం బ్రహ్మ పరం జ్ఞానం పరమైశ్వర్యమేవ చ। తస్మాత్పరతరం భూతం బ్రహ్మణోఽన్యన్న విద్యతే ।। ౩౯.
పరబ్రహ్మం, పరమ జ్ఞానం, పరమ ఐశ్వర్యం — ఇవన్నీ బ్రహ్మమే. అందుచేత, బ్రహ్మానికి మించినది, దాని కన్నా పైగా ఉన్నది మరొకటి లేదు.
పరే స్థితో హ్యేష పరః సర్వార్థేషు తతః పరః। సంఖ్యాతస్తు పరో బ్రహ్మా తస్యార్ద్ధం తు పరార్ద్ధతా ।। ౩౯.
ఆయన పరమ స్థితిలో ఉన్నవాడు, అన్నిటిలోనూ అత్యున్నతుడు, అందువల్ల అందరికన్నా పైవాడు. సంఖ్యల్లో బ్రహ్మనే అత్యున్నతమైనది, దాని సగాన్ని పరార్ధం అంటారు.
సంఖ్యేయం చాప్యసంఖ్యేయం సతతం చాపి తం త్రికమ్। సంఖ్యేయం సంఖ్యయా దృష్టమపారార్ద్ధాద్విభాష్యతే ।। ౩౯.
ఈ లెక్కింపు కొంతవరకు లెక్కించదగినదే, మరికొంత లెక్కించలేనిది. ఆ మూడు ఎప్పుడూ అలాగే ఉంటాయి. లెక్కించదగినదాన్ని లెక్కల ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు; పరార్ధాన్ని మించినదాన్ని వేరుగా వివరించవచ్చు.
రాశౌ దృష్టే న సంఖ్యాస్తి తదసంఖ్యస్య లక్షణమ్। ఆనన్త్యం సికతాఖ్యేషు దృష్టవాన్ పఞ్చలక్షణమ్ ।। ౩౯.
ఒక గుంపు కనిపిస్తే, దానికి లెక్క ఉండదు; అదే లెక్కించలేనిది అనే లక్షణం. ఇసుకరేణువుల వంటి వాటిలో అనంతత్వం కనిపిస్తుంది; ఐదు లక్షణాలు అక్కడ కనిపిస్తాయి.
ఈశ్వరైస్తత్ప్రసంఖ్యాతం శుద్ధత్వాద్దివ్యదృష్టిభిః। ఏవం జ్ఞానప్రతిష్ఠత్వాత్ సర్వ్వం బ్రహ్మానుపశ్యతి ।। ౩౯.
దేవతలు తమ పవిత్రత, దివ్య దృష్టితో దాన్ని లెక్కించారు. జ్ఞానం స్థిరంగా ఉండటం వల్ల, ప్రతిదీ బ్రహ్మంగా దర్శించబడుతుంది.