వాయుపురాణమ్

బ్రహ్మశాపేన తే జాతాః పునః స్వాయమ్భువే జితాః। స్వారోచిషే వై తుషితాః సత్యాశ్చైవోత్తమే పునః ।। ౫.

బ్రహ్మదేవుని శాపంతో వారు మళ్లీ జన్మించి, స్వాయంభువ మన్వంతరంలో ఓడిపోయారు. స్వారోచిష మన్వంతరంలో తుషితులు, ఉత్తమ మన్వంతరంలో సత్యులు అనే పేరుతో పిలవబడ్డారు.

తామసే హరయో నామ వైకుణ్ఠా రైవతాన్తరే। సాధ్యాశ్చ చాక్షుషే నామ్నా ఛన్దజా జజ్ఞిరే సురాః ।। ౫.

తామస మన్వంతరంలో వారు హరి అని, రైవత మన్వంతరంలో వైకుంఠులు అని, చాక్షుష మన్వంతరంలో వేదమంత్రాల నుండి పుట్టిన సాధ్యులు అనే పేరుతో దేవతలుగా పిలవబడ్డారు.

ధర్మపుత్రా మహాభాగాః సాధ్యా యే ద్వాదశామరాః। పూర్వం స్మ అనుసూయన్తే చాక్షుషస్యాన్తరే మనోః ।। ౫.

ధర్ముని పుత్రులైన పన్నెండు అమర సాధ్యులు, మహాభాగులు, మునుపు చాక్షుష మనువు కాలంలో అనుసరించబడ్డారు.

స్వారోచిషేఽన్తరేఽతీతా దేవా యే వై మహౌజసః। తుషితా నామ తేఽన్యోన్యమూచుర్వై చాక్షుషేఽన్తరే ।। ౫.

గతంలో స్వారోచిష మన్వంతరంలో తుషితులు అనే మహాబలశాలి దేవతలు చాక్షుష మన్వంతరంలో పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.

కిఞ్చిచ్ఛిష్టే తదా తస్మిన్ దేవా వై తుషితాఽభ్రువన్। ఇతరేతరం మహాభాగాన్ వయం సాధ్యాన్ ప్రవిశ్య వై। మన్వన్తరే భవిష్యామస్తన్నః శ్రేయో భవిష్యతి ।। ౫.

ఆ సమయంలో కొంతమంది మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, తుషిత దేవతలు ఇలా అన్నారు: 'మనం మహాభాగులు కాబట్టి, మనం సాధ్యులలో ప్రవేశిద్దాం. వచ్చే మన్వంతరంలో మనం వారిగా జన్మిస్తాం. అది మనకు శ్రేయస్కరం.'

ఏవముక్త్వాతు తే సర్వే చాక్షుషస్యాన్తరే మనోః। తస్మాద్ద్వాదశసమ్భూతాన్ ధర్మాన్ స్వాయమ్భువాత్ పునః ।। ౫.

అలా అన్న తర్వాత, వారు అందరూ చాక్షుష మనువు కాలంలో, మళ్లీ స్వాయంభువుని పన్నెండు ధర్ముల నుండి జన్మించారు.

నరనారాయణౌ తత్ర జజ్ఞాతే పునరేవ హి। విపశ్చిదిన్ద్రో యశ్చాసీత్తథా సత్యో హరిశ్చ తౌ। స్వారోచిషేఽన్తరే పూర్వమాస్తాన్తౌ తుషితౌ సురౌ ।। ౫.

అక్కడ నరుడు, నారాయణుడు మళ్లీ జన్మించారు. విపశ్చిత్, ఇంద్రుడు, సత్యుడు, హరి—ఇవ్వరు ముందుగా తుషిత దేవతలు అయి, స్వారోచిష మన్వంతరంలో నివసించారు.

తుషితానాన్తు సాధ్యత్వే నామాన్యేతాని వక్ష్యతే। మనోఽనుమన్తా ప్రాణశ్చ నరో యానశ్చ వీర్యవాన్ ।। ౫.

తుషితులు సాధ్యులుగా మారినవారి పేర్లు ఇవే: మనో, అనుమంత, ప్రాణ, నర, వీర్యవంతుడు అయిన యాన.

చిత్తిర్హయో నయశ్చైవ హంసో నారాయణస్తథా। ప్రభవోఽథ విభుశ్చైవ సాధ్యా ద్వాదశ జజ్ఞిరే ।। ౫.

చిత్తి, హయ, నయ, హంస, నారాయణ, ప్రభవ, విభు—ఈ పన్నెండు సాధ్యులు జన్మించారు.

స్వాయమ్భువేఽన్తరే పూర్వం తతః స్వారోచిషే పునః। నామాన్యాసన్ పునస్తాని తుషితానాం నిబోధత ।। ౫.

స్వాయంభువ మను కాలంలో, తరువాత స్వారోచిష మను కాలంలో కూడా, తుషితుల పేర్లు ఉండేవి. ఇప్పుడు ఆ తుషితుల పేర్లు మళ్లీ వినండి.

ప్రాణోఽపానస్తథోదానః సమానో వ్యాన ఏవ చ। చక్షుః శ్రోత్రం తథా ప్రాణః స్పర్శో బుద్ధిర్మనస్తథా ।। ౫.

ప్రాణం, అపానం, ఉదానం, సమానం, వ్యానం, అలాగే చూపు, వినికిడి, ప్రాణం, స్పర్శ, బుద్ధి, మనస్సు — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

ప్రాణాపానావుదానశ్చ సమానో వ్యాన ఏవ చ। నామాన్యేతాని పూర్వన్తు తుషితానాం స్మృతాని హ ।। ౫.

ప్రాణం, అపానం, ఉదానం, సమానం, వ్యానం — ఇవే తుషితులలో పూర్వం గుర్తు చేసుకున్న పేర్లు.

వసోస్తు వసవః పుత్రాః సాధ్యానామనుజాః స్మృతాః । ధరో ధ్రువశ్చ సోమశ్చ ఆపశ్చైవానలోఽనిలః। ప్రత్యూషశ్చ ప్రభాసశ్చ వసవోఽష్టౌ ప్రకీర్త్తితాః ।। ౫.

వసువు కుమారులు వసువులు, వీరు సాధ్యుల తమ్ముళ్లుగా గుర్తించబడతారు. ధర, ధ్రువ, సోమ, ఆప, అనల, అనిల, ప్రత్యూష, ప్రభాస — ఈ ఎనిమిది మంది వసువులు ప్రసిద్ధి చెందారు.

ధరస్య పుత్రో ద్రవిణో హుతహవ్యవహస్తథా। ధ్రువపుత్రో భవో నామ్నా కాలో లోకప్రకాలనః ।। ౫.

ధరుని కుమారుడు ద్రవిణుడు, అలాగే హుతహవ్యవాహుడు. ధ్రువుని కుమారుడు భవుడు, ఇతడే కాలుడు, లోకాలను తెలియజేసేవాడు.

సోమస్య భగవాన్ వర్చా బుధశ్చ గ్రహబోధనః। రోహిణ్యాం తౌ సముత్పన్నౌ త్రిషు లోకేషు విశ్రుతౌ ।। ౫.

సోముని ప్రసిద్ధి చెందిన కుమారులు వర్చా, గ్రహజ్ఞుడు అయిన బుధుడు. వీరిద్దరూ రోహిణి నుండి పుట్టి, మూడు లోకాలలో పేరుపొందారు.

ధారోర్మికలిలాశ్చైవ త్రయశ్చన్ద్రమసః సుతాః। ఆపస్య పుత్రో వైతణ్డ్యః శమః శాన్తస్తథైవ చ ।। ౫.

ధారుని కుమారుడు మికలిలుడు. చంద్రునికి ముగ్గురు కుమారులు ఉన్నారు. ఆపుని కుమారుడు వైతండ్యుడు, అలాగే శముడు, శాంతుడు కూడా.

స్కన్దః సనత్కుమారశ్చ జజ్ఞే పాదేన తేజసః। అగ్నిపుత్రః కుమారస్తు శరస్తమ్బే వ్యజాయత। తస్య శాఖో విశఖశ్చ నైగమేయశ్చ పృష్ఠజాః ।। ౫.

స్కందుడు, ఇతడిని సనత్కుమారుడు అని కూడా అంటారు, తేజస్సు పాదం నుండి పుట్టాడు. అగ్ని కుమారుడు కుమారుడు, శరస్తంభంలో జన్మించాడు. అతని శాఖలు శాఖుడు, విశాఖుడు, నైగమేయుడు — వీరు అతని వెనుక భాగం నుండి పుట్టారు.

అనిలస్య శివా భార్యా తస్యాః పుత్రో మనోజవః। అవిజ్ఞాతగతిశ్చైవ ద్వౌ పుత్రావనిలస్య చ ।। ౫.

అనిలునికి భార్య శివా. ఆమె కుమారుడు మనోజవుడు. అనిలునికి మనోజవుడు, అవిజ్ఞాతగతుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.

ప్రత్యూషస్య విదుః పుత్ర ఋషిర్నామ్నా తు దేవలః। ద్వౌ పుత్రౌ దేవలస్యాపి క్షమావన్తౌ మనీషిణౌ ।। ౫.

ప్రత్యూషుని కుమారుడు ఋషి దేవళుడు అని ప్రసిద్ధి. దేవళునికి కూడా క్షమావంతుడు, మనీషిణుడు అనే ఇద్దరు జ్ఞానులు కుమారులుగా ఉన్నారు.

బృహస్పతేస్తు భగినీ వరస్త్రీ బ్రహ్మచారిణీ। యోగసిద్ధా జగత్కృత్స్నమసక్తా విచరత్యుత ।। ౫.

బృహస్పతికి ఒక చెల్లెలు ఉంది. ఆమె గొప్ప స్త్రీ, బ్రహ్మచారిణి, యోగంలో నిపుణురాలు, ప్రపంచమంతటా అసక్తిగా సంచరిస్తుంది.

ప్రభాసస్య తు యా భార్యా వసూనామష్టమస్య హ। విశ్వకర్మా సుతస్తస్యా జాతః శిల్పిప్రజాపతిః ।। ౫.

ప్రభాసుడు, ఎనిమిదవ వసువు. అతని భార్యకు విశ్వకర్ముడు కుమారుడిగా జన్మించాడు. అతడు దేవశిల్పి, శిల్పకారుల పితామహుడు.

స కర్త్తా సర్వశిల్పానాం త్రిదశానాఞ్చ వర్ద్ధకిః। భూషణానాఞ్చ సర్వేషాం కర్త్తా కారయితా చ సః ।। ౫.

అతడే అన్ని శిల్పాలకు కర్త, దేవతలకు వాస్తుశిల్పి. అన్ని అలంకారాలను సృష్టించేవాడు, తయారుచేసేవాడు కూడా ఇతడే.

సర్వేషాఞ్చ విమానాని దైవతానాం కరోతి సః। మానుషాశ్చోపజీవన్తి యస్య శిల్పాని శిల్పినః ।। ౫.

అతడే దేవతల విమానాలను నిర్మించేవాడు. మానవులలోని శిల్పులు అతని శిల్పాల ద్వారానే జీవనం సాగిస్తారు.

విశ్వేదేవాస్తు విశ్వాయా జజ్ఞిరే దశ విశ్రుతాః। క్రతుర్దక్షః శ్రవః సత్యః కాలః కామో ధునిస్తథా ।। ౫.

విశ్వదేవులు, పది మంది ప్రసిద్ధులు, విశ్వా నుండి పుట్టారు. వారు: క్రతువు, దక్షుడు, శ్రవుడు, సత్యుడు, కాలుడు, కాముడు, ధుని.

కురువాన్ ప్రభవాంశ్చైవ రోచమానశ్చ తే దశ। ధర్మపుత్రాః స్మృతా హ్యేతే విశ్వాయాం జజ్ఞిరే శుభాః ।। ౫.

కురువాన్, ప్రభవాన్, రోచమానుడు — వీరు పది మంది, ధర్ముని కుమారులుగా గుర్తించబడి, విశ్వా నుండి పుట్టిన శుభులు.

మరుత్వత్యాం మరుత్వన్తో భానవో భానుజాః స్మృతాః । ముహూర్త్తాశ్చ ముహూర్త్తాయాం ఘోషం లమ్బా వ్యజాయత ।। ౫.

మరుత్వతికి మరుత్వంతులు పుట్టారు, వీరిని భానవులు, భానుని కుమారులు అంటారు. ముహూర్తా నుండి ముహూర్తులు, లంబ నుండి ఘోషుడు పుట్టాడు.

సఙ్కల్పాయాన్తు సంజజ్ఞే విద్వాన్ సఙ్కల్ప ఏవ చ। నాగవీథ్యస్తు జామ్యాఞ్చ పథత్రయసమాశ్రితాః ।। ౫.

సంకల్ప నుండి జ్ఞానవంతుడు సంకల్పుడు పుట్టాడు. నాగవీథి సహచారిణి నుండి మూడు మార్గాలను అనుసరించే వారు పుట్టారు.

పృథివీవిషయం సర్వమరున్ధత్యాం వ్యజాయత। ఏష సర్గః సమాఖ్యాతో విద్వాన్ ధర్మస్య శాశ్వతః ।। ౫.

భూమికి సంబంధించిన అన్నీ అరుంధతికి జన్మించాయి. ఓ జ్ఞానీ, ఈ సృష్టి ధర్మానికి శాశ్వతమైన క్రమంగా చెప్పబడింది.

ముహూర్త్తాశ్చైవ తిథ్యశ్చ పతిభిః సహ సువ్రతాః। నామతః సంప్రవక్ష్యామి బ్రువతో మే నిబోధత ।। ౫.

ముహూర్తాలు, తిథులు, వాటి అధిపతులతో సహా పేర్లు ఇప్పుడు చెబుతాను. ఓ సద్గుణవంతుడా, నేను చెప్పేది శ్రద్ధగా విను.