వాయుపురాణమ్

తతో రాత్రిక్షయే ప్రాప్తే ప్రతిబుద్ధః ప్రజాపతిః। మనః సిసృక్షయా యుక్తం సర్గాయ నిదధే పునః ।। ౩౮.

ఆ రాత్రి ముగిసిన తరువాత, ప్రజాపతి మళ్లీ మేల్కొని, సృష్టి చేయాలనే కోరికతో తన మనస్సును మళ్లీ సృష్టికి సమర్పిస్తాడు.

ఏవం సలోకే నిర్వృత్తే ఉపశాన్తే ప్రజాపతౌ। బ్రహ్మనైమిత్తికే తస్మిన్ కల్పితే వై ప్రసంయమే ।। ౩౮.

ఇలా లోకం లయమై, ప్రజాపతి విశ్రాంతిలో ఉన్నప్పుడు, బ్రహ్మ కారణంగా కలిగే ఆ లయంలో, ఆ నియమం స్థిరంగా ఉంటుంది.

దేహైర్వియోగః సత్వానాం తస్మిన్ వై కృత్స్నశః స్మృతః। తతో దగ్ధేషు భూతేషు సర్వ్వేష్వాదిత్యరశ్మిభిః। దేవర్షిమనువర్య్యేషు తస్మిన్ సఙ్కలనే తదా ।। ౩౮.

ఆ లయ సమయంలో, సమస్త ప్రాణులు తమ శరీరాలను పూర్తిగా వదిలిపెడతారు; ఆ తరువాత, భూతాలు సూర్యకిరణాలతో కాలిపోయినప్పుడు, దేవతలు, ఋషులు, మనుషులందరూ ఆ సమాహారంలో ఉంటారు.

గన్ధర్వాదీని సత్వాని పిశాచాన్తాని సర్వ్వశః। కల్పాదావప్రతప్తాని జనమేవాశ్రయన్తి వై ।। ౩౮.

గంధర్వులు మొదలుకొని పిశాచులు వరకు ఉన్న సమస్త ప్రాణులు, కల్ప ప్రారంభంలో ఇంకా బాధపడని వారు, మానవులలోనే జన్మిస్తారు.

తిర్యగ్యోనీని సత్వాని నారకేయాని యాన్యపి। తదా తాన్యపి దగ్ధాని ధుతపాపాని సర్వ్వశః। జనే తాన్యుపపద్యన్తే యావత్సంప్లవతే జగత్ ।। ౩౮.

జంతు యోనుల్లో జన్మించినవారు, నరకానికి సంబంధించినవారు, వారు ఏవైనా, ఆ సమయంలో పాపాలు కాలిపోయి, అందరూ మానవులుగా జన్మిస్తారు, లోకం కొనసాగేంతవరకూ.

వ్యుష్టాయాన్తు రజన్యాం తు బ్రహ్మణేఽవ్యక్తయోనయే। జాయన్తే హి పునస్తాని సర్వ్వభూతాని కృత్స్నశః ।। ౩౮.

రాత్రి ముగిసిన తరువాత, అవ్యక్త మూలమైన బ్రహ్మ నుండి, అన్ని ప్రాణులు మళ్లీ సంపూర్ణంగా జన్మిస్తాయి.

ఋషయో మనవో దేవాః ప్రజాః సర్వ్వశ్చతుర్విధాః। తేషామపీహ సిద్ధానాం నిధనోత్పత్తిరుచ్యతే ।। ౩౮.

ఋషులు, మనువులు, దేవతలు, నాలుగు విధాల ప్రాణులు — వీరిలో, సిద్ధులు అయినవారికీ ఇక్కడ జననం, మరణం జరుగుతాయని చెప్పబడింది.

యథా సూర్యస్య లోకేఽస్మిన్నుదయాస్తమనం స్మృతమ్। తథా జన్మనిరోధశ్చ భూతానామిహ దృశ్యతే ।। ౩౮.

ఈ లోకంలో సూర్యుని ఉదయం, అస్తమయం ఎలా తెలిసినదో, అలాగే ప్రాణుల జననం, లయమూ ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.

ఆభూతసంప్లవాత్తస్మాద్భవః సంసార ఉచ్యతే । యథా సర్వ్వాణి భూతాని జాయన్తే హి వర్షాస్విహ ।। ౩౮.

ప్రాణుల లయ కారణంగా దీనిని సంసారం అని అంటారు; వర్షాకాలంలో అన్ని ప్రాణులు ఎలా జన్మిస్తాయో అలాగే.

స్థావరాదీని సత్త్వాని కల్పే కల్పే తథా ప్రజాః। యథార్త్తావృతులిఙ్గాని నానారూపాణి పర్య్యయే ।। ౩౮.

స్థావరాదులు మొదలైన జీవులు, ప్రతి కల్పంలో కూడా, కాలచక్రంలో కనిపించే ఎన్నో రకరకాల గుర్తుల్లా, అనేక రూపాలతో మారుతూ కనిపిస్తాయి.

దృశ్యన్తే తాని తాన్యేవ తథా బ్రహ్మాత్తరాత్రిషు । ప్రత్యాహారే చ సర్గే చ గతిమన్తి ధ్రువాణి చ ।। ౩౮.

అవి అవే జీవులు, బ్రహ్మదేవుని రాత్రులలో, ప్రళయ సమయాల్లో, సృష్టి సమయంలో, కదిలే మరియు స్థిరంగా ఉండే స్వరూపాలతో మళ్లీ మళ్లీ కనిపిస్తాయి.

నిష్క్రమన్తే విశన్తే చ ప్రజాకారం ప్రజాపతిమ్। బ్రహ్మాణం సర్వభూతాని మహాయోగం మహేశ్వరమ్ ।। ౩౮.

ప్రపంచంలోని అన్నీ జీవులు, ప్రాణుల సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మదేవుని లోనికి ప్రవేశించి, మళ్లీ బయటకు వస్తాయి. ఆయన మహాయోగి, మహేశ్వరుడు.

సంస్రష్టా సర్వభూతానాం కల్పాదిషు పునః పునః। వ్యక్తా వ్యక్తో మహాదేవస్తస్య సర్వమిదం జగత్ ।। ౩౮.

అతడే అన్ని భూతాల సృష్టికర్త, ప్రతి కల్ప ప్రారంభంలో మళ్లీ మళ్లీ సృష్టించేవాడు. ఆయన వ్యక్తమయినవాడు, అవ్యక్తమయినవాడు, మహాదేవుడు. ఈ జగత్తంతా ఆయనదే.

యేనైవ సృష్టాః ప్రథమం ప్రయాతా ఆపో హి మార్గేణ మహీతలేఽస్మిన్। పూర్వప్రయాతేన తథా హ్యపోఽన్యాస్తేనైవ తేనైవ తు సంవ్రజన్తి ।। ౩౮.

ఎవడివల్ల మొదటగా నీళ్లు సృష్టించబడి, ఈ భూమిపై ఒక మార్గంలో ప్రవహించాయో, అదే మార్గంలో మళ్లీ మళ్లీ ఇతర నీళ్లు కూడా ముందుగా వెళ్లినట్లే ప్రవహిస్తుంటాయి.

యథా శూభేన త్వశుభేన చైవ తత్రైవ తత్రైవ వివర్త్తమానాః। మర్త్యాస్తు దేహాన్తరభావితత్త్వాద్రవేర్వశాదూర్ద్ధ్వమధశ్చరన్తి ।। ౩౮.

పుణ్యమో, పాపమో అనుసరించి, మానవులు తమ తదుపరి శరీర స్వభావాన్ని బట్టి, తమ కర్మఫలంతో పైకి లేదా కిందికి తిరుగుతూ ప్రయాణిస్తారు.

యే చాపి దేవా మనవః ప్రజేశా అన్యేఽపి యే స్వర్గగతాశ్చ సిద్ధాః। సద్భావితాఖ్యాతివశాచ్చ ధర్మ్మ్యాః పునర్నిసర్గేణ భవన్తి సత్త్వాః ।। ౩౮.

దేవతలు, మనువులు, ప్రాణుల అధిపతులు, స్వర్గానికి వెళ్లిన వారు, సిద్ధులు—వీరు తమ సత్కర్మల వల్ల, జ్ఞానఫలితంగా, మళ్లీ సృష్టి సమయంలో జన్మిస్తారు.

అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి కాలమాభూతసంప్లవమ్। మన్వన్తరాణి యాని స్యుర్వ్యాఖ్యాతాని మయా ద్విజాః। సహ ప్రజ్ఞానిసర్గేణ సహ దేవైశ్చతుర్ద్దశ ।। ౩౮.

ఇప్పటి నుంచి భూతాల లయం వరకు కాలాన్ని వివరించబోతున్నాను. నేను వివరించిన మన్వంతరాలు, జ్ఞానుల సృష్టి, దేవతలతో కలిపి పద్నాలుగు మన్వంతరాలు ఉన్నాయి.

స యుగాఖ్యా సహస్రం తు సర్వాణ్యేవాన్తరాణి వై । అస్యాః సహస్రే ద్వే పూర్ణే నిఃశేషః కల్ప ఉచ్యతే ।। ౩౮.

యుగమనే వేలు, అన్ని మధ్యకాలాలు కలిపి, రెండు వేల యుగాలు పూర్తయితే, దాన్ని సంపూర్ణ కల్పం అంటారు.

ఏతద్బ్రాహ్మమహో జ్ఞేయం తస్య సంఖ్యాం నిబోధత। నిమేషస్తుల్య మాత్రా హి కృతో లఘ్వక్షరేణ తు ।। ౩౮.

ఇది బ్రహ్మదేవుని రోజు అని తెలుసుకోవాలి. దాని లెక్కను వినండి: మనిషి కన్ను మిటుకుతో సమానమైన నిమిషం, చిన్న అక్షరంతో కొలవబడుతుంది.

మానుషాక్షినిమేషాస్తు కాష్ఠా పఞ్చదశ స్మృతా। లవః క్షణాస్తు పఞ్చైవ వింశత్కాష్ఠా తు తే త్రయః ।। ౩౮.

పదిహేను నిమిషాలు ఒక కాష్ఠా అని అంటారు. ఐదు లవాలు ఒక క్షణం అవుతాయి. ముప్పై కాష్ఠాలు మూడు సార్లు కలిపితే అవుతాయి.

ప్రస్థః సప్తోదకాశ్చైవ సాధికాస్తు లవః స్మృతః। లవాస్త్రింశత్కలా జ్ఞేయై ముహూర్తస్త్రింశతః కలాః ।। ౩౮.

ఒక ప్రస్థం అంటే ఏడునీటి కొలతలు అని అంటారు. లవం అంటే కొంచెం ఎక్కువ. ముప్పై లవాలు కలా అవుతాయి. ముప్పై కలాలు ఒక ముహూర్తం అవుతుంది.

ముహూర్త్తాస్తు పునస్త్రింశదహోరాత్రమితి స్థితిః। అహోరాత్రం కలానాన్తు వ్యధికాని శతాని షట్ ।। ౩౮.

మరలా, ముప్పై ముహూర్తాలు ఒక పగలు-రాత్రి అవుతుంది. ఆ పగలు-రాత్రిలో ఆరు వందల కలాలు అదనంగా ఉంటాయి.

తాశ్చైవ సంఖ్యాయా జ్ఞేయం చన్ద్రాదిత్యగతిర్యథా। నిమేషా దశ పఞ్చైవ కాష్ఠాస్తాస్త్రింశతః కలా ।। ౩౮.

ఈ లెక్కను, చంద్రుడు సూర్యుడు ఎలా సంచరిస్తారో అలాగే తెలుసుకోవాలి. పదిహేను నిమిషాలు ఒక కాష్ఠా, ముప్పై కాష్ఠాలు ఒక కలా అవుతాయి.

త్రింశత్కలా ముహూర్త్తస్తు దశభాగః కలా స్మృతా। చత్వారింశత్కలానాన్తు ముహూర్త్త ఇతి సంజ్ఞతః ।। ౩౮.

ముప్పై కలాలు ఒక ముహూర్తం అవుతుంది. కలా అంటే పదవంతు భాగం. నలభై కలాలు కలిపితే దాన్ని ముహూర్తం అంటారు.

ముహూర్త్తాశ్చ లవాశ్చాపి ప్రమాణజ్ఞైః ప్రకల్పితాః। తత్స్థానే నామ్భసాశ్చాపి పలాన్యథ త్రయోదశ ।। ౩౮.

ముహూర్తాలు, లవాలు కొలతలు తెలిసినవారు నిర్ణయించారు. వాటి స్థానంలో, పదమూడు పలాల నీళ్లు కూడా ఉంటాయి.

మాగధేనైవ మానేన జలప్రస్థో విధీయతే। ఏతే చాప్యుదకప్రస్థాశ్చత్వారో నాలికో ధటః ।। ౩౮.

మాగధ దేశపు కొలత ప్రకారం, ఒక ప్రస్థం నీళ్లు నిర్ణయించబడుతుంది. అలాంటి నాలుగు ప్రస్థాలు కలిపితే నాళిక, ఘటమవుతాయి.

హేమమాషైః కృతచ్ఛిద్రై శ్చతుర్భిశ్చతురఙ్గులైః. సమాహని చ రాత్రౌ చ ముహూర్త్తో వై ద్వినాలికౌ ।। ౩౮.

నాలుగు బంగారు మాషాలతో, నాలుగు వేలల పొడవుతో చేసిన రంధ్రాలతో, పగలు రాత్రి రెండింటిలోనూ, రెండు నాళికలతో ఒక ముహూర్తం కొలుస్తారు.

రవేర్గతివిశేషేణ సర్వేషు నృషు నిత్యశః। అధికం షట్ శతం పఞ్చైవ కాష్ఠాస్తాస్త్రింశతః కలా ।। ౩౮.

సూర్యుని ప్రత్యేకమైన సంచారంతో, అన్ని మనుషులలో ఎప్పుడూ, ఆరు వందల అయిదు కాష్ఠాలు, ముప్పై కలాలు అదనంగా ఉంటాయి.

తదహర్మానుషం జ్ఞేయం నాక్షత్రన్తు దశాధికమ్। సావనేన తు మాసేన హ్యబ్దోఽయం మానుషః స్మృతః ।। ౩౮.

ఆ రోజు మానవ దినంగా తెలుసుకోవాలి, నక్షత్ర దినంగా కాదు; సావన మాసంతో మానవ సంవత్సరమని భావించబడుతుంది.