వాయుపురాణమ్

ఏవమేకార్ణవే తస్మిన్నష్టే స్థావర జఙ్గమే। తదా స భవతి బ్రహ్మా సహస్రాక్షః సహస్రపాత్ ।। ౩౮.

అలా ఆ ఏకమేఘసముద్రంలో స్థావర జంగమమంతా నశించినప్పుడు, ఆయన బ్రహ్మగా, వెయ్యికళ్లతో, వెయ్యిపాదాలతో ప్రబలిస్తాడు.

సహస్రశీర్షా సుమనాః సహస్రపాత్ సహస్రచక్షుర్వదనః సహస్రవాక్। సహస్రబాహుః ప్రథమః ప్రజాపతిస్త్రీయపథే యః పురుషో నిరుచ్యతే ।। ౩౮.

వెయ్యి తలలు, వెయ్యి కాళ్లు, వెయ్యి చేతులు, వెయ్యి కళ్ళు, ముఖాలు, మాటలు కలిగి, దయతో ఉన్నవాడు, ప్రథముడు, సమస్త ప్రాణుల అధిపతి, మూడు లోకాల మార్గంలో సంచరించే పురుషుడు అని పిలవబడతాడు.

ఆదిత్యవర్ణో భువనస్య గోప్తా హ్యపూర్వ్వ ఏకః ప్రథమస్తురాషాట్ । హిరణ్యగర్భః పురుషో మహాన్ వై సంపద్యతే వై తమసః పరస్తాత్ ।। ౩౮.

ఆయన బంగారు వర్ణంతో, లోకాన్ని కాపాడేవాడు, అపూర్వుడు, మొదటివాడు, వేగవంతుడు, మహా హిరణ్యగర్భుడు, అంధకారానికి అటీతంగా ఉన్న పురుషుడు.

చతుర్యుగసహస్రాన్తే సర్వతః సలిలప్లుతే। సుషుప్సురప్రకాశాం స్వాం రాత్రిం తు కురుతే ప్రభుః ।। ౩౮.

నాలుగు యుగాల వెయ్యి సమాప్తమైనప్పుడు, అన్ని వైపులా నీటిలో మునిగిపోయినప్పుడు, ప్రభువు విశ్రాంతి కోరుతూ, తన వెలిగిలేని రాత్రిని సృష్టిస్తాడు.

చతుర్విధా యదా శేతే ప్రజాః సర్వ్వాణ్డమణ్డితాః। పశ్యన్తే తం మహాత్మానం కాలం సప్త మహర్షయః ।। ౩౮.

ప్రపంచంతో అలంకరించబడిన సమస్త ప్రాణులు నాలుగు విధాల నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, ఆ ఏడుగురు మహర్షులు ఆ మహాత్ముడైన కాలాన్ని దర్శిస్తారు.

జనలోకవివర్త్తన్తస్తపసా లబ్ధచక్షుషః। భృగ్వాదయో మహాత్మానః పూర్వ్వే వ్యాఖ్యాతలక్షణాః ।। ౩౮.

పూర్వం వివరించబడిన లక్షణాలతో, తపస్సు ద్వారా దృష్టిని పొందిన భృగువు మొదలైన మహాత్ములు జనలోకంలో సంచరిస్తుంటారు.

సత్యాదీన్ సప్తలోకాన్ వై తే హి పశ్యన్తి చక్షుషా। బ్రహ్మాణం తే తు పశ్యన్తి మహాబ్రాహ్మీషు రాత్రిషు ।। ౩౮.

వారు తమ దృష్టితో సత్య మొదలైన ఏడు లోకాలను చూస్తారు; బ్రహ్మ యొక్క మహా రాత్రులలో బ్రహ్మనే వారు దర్శిస్తారు.

సప్తర్షయః ప్రపశ్యన్తి సప్తకాలం స్వరాత్రిషు। కల్పానాం పరమేష్ఠిత్వాత్తస్మాదాద్యః స పఠ్యతే ।। ౩౮.

ఏడుగురు ఋషులు స్వర్గీయ రాత్రులలో ఏడురకాల కాలాన్ని గ్రహిస్తారు; కల్పాలలో ఆయనకు ఉన్న అత్యున్నత స్థానం వల్ల ఆయనను ఆద్యుడు అని పిలుస్తారు.

స యష్టా సర్వభూతానాం కల్పాదిషు పునః పునః। ఏవమావేశయిత్వా తు స్వాత్మన్యేవ ప్రజాపతిః ।। ౩౮.

ప్రతి కల్ప ప్రారంభంలో సమస్త ప్రాణుల కొరకు యజ్ఞం చేసే వాడు ఆయనే; అన్ని ప్రాణులను తనలో కలిపి, ప్రజాపతి తనలోనే నిలిచి ఉంటాడు.

అథాత్మని మహాతేజాః సర్వమాదాయ సర్వకృత్। తతస్తే వసతే రాత్రిం తమస్యేకార్ణవే జలే ।। ౩౮.

అంతటా తనలోకి తీసుకుని, సర్వాన్ని సృష్టించే మహాతేజస్సు కలవాడు, ఆ తరువాత ఆ అంధకార సముద్రంలో ఉన్న నీటిలో రాత్రి కాలాన్ని గడుపుతాడు.

తతో రాత్రిక్షయే ప్రాప్తే ప్రతిబుద్ధః ప్రజాపతిః। మనః సిసృక్షయా యుక్తం సర్గాయ నిదధే పునః ।। ౩౮.

ఆ రాత్రి ముగిసిన తరువాత, ప్రజాపతి మళ్లీ మేల్కొని, సృష్టి చేయాలనే కోరికతో తన మనస్సును మళ్లీ సృష్టికి సమర్పిస్తాడు.

ఏవం సలోకే నిర్వృత్తే ఉపశాన్తే ప్రజాపతౌ। బ్రహ్మనైమిత్తికే తస్మిన్ కల్పితే వై ప్రసంయమే ।। ౩౮.

ఇలా లోకం లయమై, ప్రజాపతి విశ్రాంతిలో ఉన్నప్పుడు, బ్రహ్మ కారణంగా కలిగే ఆ లయంలో, ఆ నియమం స్థిరంగా ఉంటుంది.

దేహైర్వియోగః సత్వానాం తస్మిన్ వై కృత్స్నశః స్మృతః। తతో దగ్ధేషు భూతేషు సర్వ్వేష్వాదిత్యరశ్మిభిః। దేవర్షిమనువర్య్యేషు తస్మిన్ సఙ్కలనే తదా ।। ౩౮.

ఆ లయ సమయంలో, సమస్త ప్రాణులు తమ శరీరాలను పూర్తిగా వదిలిపెడతారు; ఆ తరువాత, భూతాలు సూర్యకిరణాలతో కాలిపోయినప్పుడు, దేవతలు, ఋషులు, మనుషులందరూ ఆ సమాహారంలో ఉంటారు.

గన్ధర్వాదీని సత్వాని పిశాచాన్తాని సర్వ్వశః। కల్పాదావప్రతప్తాని జనమేవాశ్రయన్తి వై ।। ౩౮.

గంధర్వులు మొదలుకొని పిశాచులు వరకు ఉన్న సమస్త ప్రాణులు, కల్ప ప్రారంభంలో ఇంకా బాధపడని వారు, మానవులలోనే జన్మిస్తారు.

తిర్యగ్యోనీని సత్వాని నారకేయాని యాన్యపి। తదా తాన్యపి దగ్ధాని ధుతపాపాని సర్వ్వశః। జనే తాన్యుపపద్యన్తే యావత్సంప్లవతే జగత్ ।। ౩౮.

జంతు యోనుల్లో జన్మించినవారు, నరకానికి సంబంధించినవారు, వారు ఏవైనా, ఆ సమయంలో పాపాలు కాలిపోయి, అందరూ మానవులుగా జన్మిస్తారు, లోకం కొనసాగేంతవరకూ.

వ్యుష్టాయాన్తు రజన్యాం తు బ్రహ్మణేఽవ్యక్తయోనయే। జాయన్తే హి పునస్తాని సర్వ్వభూతాని కృత్స్నశః ।। ౩౮.

రాత్రి ముగిసిన తరువాత, అవ్యక్త మూలమైన బ్రహ్మ నుండి, అన్ని ప్రాణులు మళ్లీ సంపూర్ణంగా జన్మిస్తాయి.

ఋషయో మనవో దేవాః ప్రజాః సర్వ్వశ్చతుర్విధాః। తేషామపీహ సిద్ధానాం నిధనోత్పత్తిరుచ్యతే ।। ౩౮.

ఋషులు, మనువులు, దేవతలు, నాలుగు విధాల ప్రాణులు — వీరిలో, సిద్ధులు అయినవారికీ ఇక్కడ జననం, మరణం జరుగుతాయని చెప్పబడింది.

యథా సూర్యస్య లోకేఽస్మిన్నుదయాస్తమనం స్మృతమ్। తథా జన్మనిరోధశ్చ భూతానామిహ దృశ్యతే ।। ౩౮.

ఈ లోకంలో సూర్యుని ఉదయం, అస్తమయం ఎలా తెలిసినదో, అలాగే ప్రాణుల జననం, లయమూ ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.

ఆభూతసంప్లవాత్తస్మాద్భవః సంసార ఉచ్యతే । యథా సర్వ్వాణి భూతాని జాయన్తే హి వర్షాస్విహ ।। ౩౮.

ప్రాణుల లయ కారణంగా దీనిని సంసారం అని అంటారు; వర్షాకాలంలో అన్ని ప్రాణులు ఎలా జన్మిస్తాయో అలాగే.

స్థావరాదీని సత్త్వాని కల్పే కల్పే తథా ప్రజాః। యథార్త్తావృతులిఙ్గాని నానారూపాణి పర్య్యయే ।। ౩౮.

స్థావరాదులు మొదలైన జీవులు, ప్రతి కల్పంలో కూడా, కాలచక్రంలో కనిపించే ఎన్నో రకరకాల గుర్తుల్లా, అనేక రూపాలతో మారుతూ కనిపిస్తాయి.

దృశ్యన్తే తాని తాన్యేవ తథా బ్రహ్మాత్తరాత్రిషు । ప్రత్యాహారే చ సర్గే చ గతిమన్తి ధ్రువాణి చ ।। ౩౮.

అవి అవే జీవులు, బ్రహ్మదేవుని రాత్రులలో, ప్రళయ సమయాల్లో, సృష్టి సమయంలో, కదిలే మరియు స్థిరంగా ఉండే స్వరూపాలతో మళ్లీ మళ్లీ కనిపిస్తాయి.

నిష్క్రమన్తే విశన్తే చ ప్రజాకారం ప్రజాపతిమ్। బ్రహ్మాణం సర్వభూతాని మహాయోగం మహేశ్వరమ్ ।। ౩౮.

ప్రపంచంలోని అన్నీ జీవులు, ప్రాణుల సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మదేవుని లోనికి ప్రవేశించి, మళ్లీ బయటకు వస్తాయి. ఆయన మహాయోగి, మహేశ్వరుడు.

సంస్రష్టా సర్వభూతానాం కల్పాదిషు పునః పునః। వ్యక్తా వ్యక్తో మహాదేవస్తస్య సర్వమిదం జగత్ ।। ౩౮.

అతడే అన్ని భూతాల సృష్టికర్త, ప్రతి కల్ప ప్రారంభంలో మళ్లీ మళ్లీ సృష్టించేవాడు. ఆయన వ్యక్తమయినవాడు, అవ్యక్తమయినవాడు, మహాదేవుడు. ఈ జగత్తంతా ఆయనదే.

యేనైవ సృష్టాః ప్రథమం ప్రయాతా ఆపో హి మార్గేణ మహీతలేఽస్మిన్। పూర్వప్రయాతేన తథా హ్యపోఽన్యాస్తేనైవ తేనైవ తు సంవ్రజన్తి ।। ౩౮.

ఎవడివల్ల మొదటగా నీళ్లు సృష్టించబడి, ఈ భూమిపై ఒక మార్గంలో ప్రవహించాయో, అదే మార్గంలో మళ్లీ మళ్లీ ఇతర నీళ్లు కూడా ముందుగా వెళ్లినట్లే ప్రవహిస్తుంటాయి.

యథా శూభేన త్వశుభేన చైవ తత్రైవ తత్రైవ వివర్త్తమానాః। మర్త్యాస్తు దేహాన్తరభావితత్త్వాద్రవేర్వశాదూర్ద్ధ్వమధశ్చరన్తి ।। ౩౮.

పుణ్యమో, పాపమో అనుసరించి, మానవులు తమ తదుపరి శరీర స్వభావాన్ని బట్టి, తమ కర్మఫలంతో పైకి లేదా కిందికి తిరుగుతూ ప్రయాణిస్తారు.

యే చాపి దేవా మనవః ప్రజేశా అన్యేఽపి యే స్వర్గగతాశ్చ సిద్ధాః। సద్భావితాఖ్యాతివశాచ్చ ధర్మ్మ్యాః పునర్నిసర్గేణ భవన్తి సత్త్వాః ।। ౩౮.

దేవతలు, మనువులు, ప్రాణుల అధిపతులు, స్వర్గానికి వెళ్లిన వారు, సిద్ధులు—వీరు తమ సత్కర్మల వల్ల, జ్ఞానఫలితంగా, మళ్లీ సృష్టి సమయంలో జన్మిస్తారు.

అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి కాలమాభూతసంప్లవమ్। మన్వన్తరాణి యాని స్యుర్వ్యాఖ్యాతాని మయా ద్విజాః। సహ ప్రజ్ఞానిసర్గేణ సహ దేవైశ్చతుర్ద్దశ ।। ౩౮.

ఇప్పటి నుంచి భూతాల లయం వరకు కాలాన్ని వివరించబోతున్నాను. నేను వివరించిన మన్వంతరాలు, జ్ఞానుల సృష్టి, దేవతలతో కలిపి పద్నాలుగు మన్వంతరాలు ఉన్నాయి.

స యుగాఖ్యా సహస్రం తు సర్వాణ్యేవాన్తరాణి వై । అస్యాః సహస్రే ద్వే పూర్ణే నిఃశేషః కల్ప ఉచ్యతే ।। ౩౮.

యుగమనే వేలు, అన్ని మధ్యకాలాలు కలిపి, రెండు వేల యుగాలు పూర్తయితే, దాన్ని సంపూర్ణ కల్పం అంటారు.

ఏతద్బ్రాహ్మమహో జ్ఞేయం తస్య సంఖ్యాం నిబోధత। నిమేషస్తుల్య మాత్రా హి కృతో లఘ్వక్షరేణ తు ।। ౩౮.

ఇది బ్రహ్మదేవుని రోజు అని తెలుసుకోవాలి. దాని లెక్కను వినండి: మనిషి కన్ను మిటుకుతో సమానమైన నిమిషం, చిన్న అక్షరంతో కొలవబడుతుంది.