వాయుపురాణమ్

తథా తేష్వపి నష్టేషు మహాత్మసు పురా కిల। షష్టికన్యాఽసృజద్దక్షో వైరిణ్యామేవ విశ్రుతాః ।। ౪.

అలా, ఆ మహాత్ములు కూడా నశించిన తరువాత, దక్షుడు వయిరిణి ద్వారా అరవై మంది ప్రసిద్ధికెక్కిన కుమార్తెలను సృష్టించాడు.

తాస్తదా ప్రతిజగ్రాహ పత్న్యర్థే కశ్యపః ప్రభుః। ధర్మః సోమస్తు భగవాంస్తథైవాన్యే మహర్షయః ।। ౪.

ఆ సమయంలో తన భార్య కోసం కశ్యపుడు ఆ దేవతలను అంగీకరించాడు. అలాగే ధర్ముడు, సోముడు, ఇంకా ఇతర మహర్షులు కూడా అలా చేశారు.

ఇమా విసృష్టిం దక్షస్య కృత్స్నాం యో వేద తత్త్వతః। ఆయుష్మాన్ కీర్త్తిమాన్ ధన్యః ప్రజానాంశ్చ భవత్యుత ।। ౪.

ఈ దక్షుడు సృష్టించిన సమస్త జగత్తును యథార్థంగా ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వారు దీర్ఘాయుష్మంతులు, కీర్తిశాలులు, ధన్యులు, సంతానవంతులు అవుతారు.

దేవానాం దానవానాఞ్చ దైత్యానాఞ్చైవ సర్వశః। ఉత్పత్తిం విస్తరేణేహ బ్రూహి వైవస్వతేఽన్తరే ।। ౫.

ఇప్పుడు, వైవస్వత మను కాలంలో దేవతలు, దానవులు, దైత్యులు వీరి జననాన్ని విస్తృతంగా వివరంగా చెప్పు.

ధర్మస్య తావద్వక్ష్యామి నిసర్గం తం నిబోధత। అరున్ధతీ వసుర్యామీ లమ్బా భానుర్మరుత్వతీ ।। ౫.

ముందుగా ధర్ముని సహజ జననాన్ని చెప్పబోతున్నాను. విను: అరుంధతి, వసుర్ యామీ, లంబా, భాను, మరుత్వతి—

సఙ్కల్పా చ ముహూర్తా చ సాధ్యా విశ్వా తథైవ చ। ధర్మపత్న్యో దశత్వేతా దక్షః ప్రాచేతసో దదౌ ।। ౫.

సంకల్పా, ముహూర్తా, సాధ్యా, విశ్వా కూడా—ఈ పది కుమార్తెలను ప్రాచేతసుడు అయిన దక్షుడు ధర్మునికి భార్యలుగా ఇచ్చాడు.

సాధ్యా పుత్రాంస్తు ధర్మస్య సాధ్యాన్ ద్వాదశ జజ్ఞిరే। సాధ్యా నామ మహాభాగాశ్ఛన్దజా యజ్ఞభాగినః। దేవేభ్యస్తాన్ పరాన్ దేవాన్ దేవజ్ఞాః పరిచక్షిరే ।। ౫.

సాధ్యా నుండి ధర్మునికి పన్నెండు సాధ్యులు పుట్టారు. వారు మహాభాగులు, వేదమంత్రాల నుండి జన్మించినవారు, యజ్ఞాలలో భాగస్వాములు. దేవతలను బాగా తెలిసినవారు వారిని ఇతర దేవతల కంటే శ్రేష్ఠులుగా చెబుతారు.

బ్రహ్మణో వై ముఖాత్ సృష్టా జయా దేవాః ప్రజేప్సయా। సర్వే మన్త్రశరీరాస్తే స్మృతా మన్వన్తరేష్విహ ।। ౫.

బ్రహ్మదేవుని నోటిలో నుంచి సంతానం కోరికతో జయ దేవతలు పుట్టారు. వారు అందరూ మంత్రరూపులు అని ప్రతి మన్వంతరంలో చెప్పబడతారు.

దర్శశ్చ పౌర్ణమాసశ్చ బృహద్యచ్చ రథన్తరమ్ । చిత్తిశ్చైవ విచిత్తిశ్చ ఆకూతిః కూతిరేవ చ ।। ౫.

దర్శ, పౌర్ణమాస, బృహద్య, రథంతర, చిత్తి, విచిత్తి, ఆకూతి, కూతి—

విజ్ఞాతా చైవ విజ్ఞాతో మనో యజ్ఞశ్చ తే స్మృతాః । నామాన్యేతాని తేషాం వై జయానాం ప్రథితాని చ ।। ౫.

విజ్ఞాత, విజ్ఞాతా, మనో, యజ్ఞ—ఇవి వారి పేర్లు. వీరే ప్రసిద్ధి పొందిన జయులు.

బ్రహ్మశాపేన తే జాతాః పునః స్వాయమ్భువే జితాః। స్వారోచిషే వై తుషితాః సత్యాశ్చైవోత్తమే పునః ।। ౫.

బ్రహ్మదేవుని శాపంతో వారు మళ్లీ జన్మించి, స్వాయంభువ మన్వంతరంలో ఓడిపోయారు. స్వారోచిష మన్వంతరంలో తుషితులు, ఉత్తమ మన్వంతరంలో సత్యులు అనే పేరుతో పిలవబడ్డారు.

తామసే హరయో నామ వైకుణ్ఠా రైవతాన్తరే। సాధ్యాశ్చ చాక్షుషే నామ్నా ఛన్దజా జజ్ఞిరే సురాః ।। ౫.

తామస మన్వంతరంలో వారు హరి అని, రైవత మన్వంతరంలో వైకుంఠులు అని, చాక్షుష మన్వంతరంలో వేదమంత్రాల నుండి పుట్టిన సాధ్యులు అనే పేరుతో దేవతలుగా పిలవబడ్డారు.

ధర్మపుత్రా మహాభాగాః సాధ్యా యే ద్వాదశామరాః। పూర్వం స్మ అనుసూయన్తే చాక్షుషస్యాన్తరే మనోః ।। ౫.

ధర్ముని పుత్రులైన పన్నెండు అమర సాధ్యులు, మహాభాగులు, మునుపు చాక్షుష మనువు కాలంలో అనుసరించబడ్డారు.

స్వారోచిషేఽన్తరేఽతీతా దేవా యే వై మహౌజసః। తుషితా నామ తేఽన్యోన్యమూచుర్వై చాక్షుషేఽన్తరే ।। ౫.

గతంలో స్వారోచిష మన్వంతరంలో తుషితులు అనే మహాబలశాలి దేవతలు చాక్షుష మన్వంతరంలో పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.

కిఞ్చిచ్ఛిష్టే తదా తస్మిన్ దేవా వై తుషితాఽభ్రువన్। ఇతరేతరం మహాభాగాన్ వయం సాధ్యాన్ ప్రవిశ్య వై। మన్వన్తరే భవిష్యామస్తన్నః శ్రేయో భవిష్యతి ।। ౫.

ఆ సమయంలో కొంతమంది మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, తుషిత దేవతలు ఇలా అన్నారు: 'మనం మహాభాగులు కాబట్టి, మనం సాధ్యులలో ప్రవేశిద్దాం. వచ్చే మన్వంతరంలో మనం వారిగా జన్మిస్తాం. అది మనకు శ్రేయస్కరం.'

ఏవముక్త్వాతు తే సర్వే చాక్షుషస్యాన్తరే మనోః। తస్మాద్ద్వాదశసమ్భూతాన్ ధర్మాన్ స్వాయమ్భువాత్ పునః ।। ౫.

అలా అన్న తర్వాత, వారు అందరూ చాక్షుష మనువు కాలంలో, మళ్లీ స్వాయంభువుని పన్నెండు ధర్ముల నుండి జన్మించారు.

నరనారాయణౌ తత్ర జజ్ఞాతే పునరేవ హి। విపశ్చిదిన్ద్రో యశ్చాసీత్తథా సత్యో హరిశ్చ తౌ। స్వారోచిషేఽన్తరే పూర్వమాస్తాన్తౌ తుషితౌ సురౌ ।। ౫.

అక్కడ నరుడు, నారాయణుడు మళ్లీ జన్మించారు. విపశ్చిత్, ఇంద్రుడు, సత్యుడు, హరి—ఇవ్వరు ముందుగా తుషిత దేవతలు అయి, స్వారోచిష మన్వంతరంలో నివసించారు.

తుషితానాన్తు సాధ్యత్వే నామాన్యేతాని వక్ష్యతే। మనోఽనుమన్తా ప్రాణశ్చ నరో యానశ్చ వీర్యవాన్ ।। ౫.

తుషితులు సాధ్యులుగా మారినవారి పేర్లు ఇవే: మనో, అనుమంత, ప్రాణ, నర, వీర్యవంతుడు అయిన యాన.

చిత్తిర్హయో నయశ్చైవ హంసో నారాయణస్తథా। ప్రభవోఽథ విభుశ్చైవ సాధ్యా ద్వాదశ జజ్ఞిరే ।। ౫.

చిత్తి, హయ, నయ, హంస, నారాయణ, ప్రభవ, విభు—ఈ పన్నెండు సాధ్యులు జన్మించారు.

స్వాయమ్భువేఽన్తరే పూర్వం తతః స్వారోచిషే పునః। నామాన్యాసన్ పునస్తాని తుషితానాం నిబోధత ।। ౫.

స్వాయంభువ మను కాలంలో, తరువాత స్వారోచిష మను కాలంలో కూడా, తుషితుల పేర్లు ఉండేవి. ఇప్పుడు ఆ తుషితుల పేర్లు మళ్లీ వినండి.

ప్రాణోఽపానస్తథోదానః సమానో వ్యాన ఏవ చ। చక్షుః శ్రోత్రం తథా ప్రాణః స్పర్శో బుద్ధిర్మనస్తథా ।। ౫.

ప్రాణం, అపానం, ఉదానం, సమానం, వ్యానం, అలాగే చూపు, వినికిడి, ప్రాణం, స్పర్శ, బుద్ధి, మనస్సు — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

ప్రాణాపానావుదానశ్చ సమానో వ్యాన ఏవ చ। నామాన్యేతాని పూర్వన్తు తుషితానాం స్మృతాని హ ।। ౫.

ప్రాణం, అపానం, ఉదానం, సమానం, వ్యానం — ఇవే తుషితులలో పూర్వం గుర్తు చేసుకున్న పేర్లు.

వసోస్తు వసవః పుత్రాః సాధ్యానామనుజాః స్మృతాః । ధరో ధ్రువశ్చ సోమశ్చ ఆపశ్చైవానలోఽనిలః। ప్రత్యూషశ్చ ప్రభాసశ్చ వసవోఽష్టౌ ప్రకీర్త్తితాః ।। ౫.

వసువు కుమారులు వసువులు, వీరు సాధ్యుల తమ్ముళ్లుగా గుర్తించబడతారు. ధర, ధ్రువ, సోమ, ఆప, అనల, అనిల, ప్రత్యూష, ప్రభాస — ఈ ఎనిమిది మంది వసువులు ప్రసిద్ధి చెందారు.

ధరస్య పుత్రో ద్రవిణో హుతహవ్యవహస్తథా। ధ్రువపుత్రో భవో నామ్నా కాలో లోకప్రకాలనః ।। ౫.

ధరుని కుమారుడు ద్రవిణుడు, అలాగే హుతహవ్యవాహుడు. ధ్రువుని కుమారుడు భవుడు, ఇతడే కాలుడు, లోకాలను తెలియజేసేవాడు.

సోమస్య భగవాన్ వర్చా బుధశ్చ గ్రహబోధనః। రోహిణ్యాం తౌ సముత్పన్నౌ త్రిషు లోకేషు విశ్రుతౌ ।। ౫.

సోముని ప్రసిద్ధి చెందిన కుమారులు వర్చా, గ్రహజ్ఞుడు అయిన బుధుడు. వీరిద్దరూ రోహిణి నుండి పుట్టి, మూడు లోకాలలో పేరుపొందారు.

ధారోర్మికలిలాశ్చైవ త్రయశ్చన్ద్రమసః సుతాః। ఆపస్య పుత్రో వైతణ్డ్యః శమః శాన్తస్తథైవ చ ।। ౫.

ధారుని కుమారుడు మికలిలుడు. చంద్రునికి ముగ్గురు కుమారులు ఉన్నారు. ఆపుని కుమారుడు వైతండ్యుడు, అలాగే శముడు, శాంతుడు కూడా.

స్కన్దః సనత్కుమారశ్చ జజ్ఞే పాదేన తేజసః। అగ్నిపుత్రః కుమారస్తు శరస్తమ్బే వ్యజాయత। తస్య శాఖో విశఖశ్చ నైగమేయశ్చ పృష్ఠజాః ।। ౫.

స్కందుడు, ఇతడిని సనత్కుమారుడు అని కూడా అంటారు, తేజస్సు పాదం నుండి పుట్టాడు. అగ్ని కుమారుడు కుమారుడు, శరస్తంభంలో జన్మించాడు. అతని శాఖలు శాఖుడు, విశాఖుడు, నైగమేయుడు — వీరు అతని వెనుక భాగం నుండి పుట్టారు.

అనిలస్య శివా భార్యా తస్యాః పుత్రో మనోజవః। అవిజ్ఞాతగతిశ్చైవ ద్వౌ పుత్రావనిలస్య చ ।। ౫.

అనిలునికి భార్య శివా. ఆమె కుమారుడు మనోజవుడు. అనిలునికి మనోజవుడు, అవిజ్ఞాతగతుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.

ప్రత్యూషస్య విదుః పుత్ర ఋషిర్నామ్నా తు దేవలః। ద్వౌ పుత్రౌ దేవలస్యాపి క్షమావన్తౌ మనీషిణౌ ।। ౫.

ప్రత్యూషుని కుమారుడు ఋషి దేవళుడు అని ప్రసిద్ధి. దేవళునికి కూడా క్షమావంతుడు, మనీషిణుడు అనే ఇద్దరు జ్ఞానులు కుమారులుగా ఉన్నారు.