ద్వీపాశ్చ పర్వతాశ్చైవ వర్షాణ్యథ మహోదధిః। సర్వ్వం తద్భస్మసాచ్చక్రే సర్వ్వాత్మా పావకస్తు సః ।। ౩౮.
ద్వీపాలు, పర్వతాలు, దేశాలు, మహాసముద్రం—ఇవి అన్నింటినీ ఆ పరిపూర్ణమైన అగ్ని పూర్తిగా బూడిదగా చేస్తుంది.
సముద్రేభ్యో నదీభ్యశ్చ పాతాలేభ్యశ్చ సర్వతః। పిబన్నపః సమిద్ధోఽగ్నిః పృథివీమాశ్రితో జ్వలన్ ।। ౩౮.
ఆ అగ్ని భూమిపై నిలిచి, సముద్రాలు, నదులు, పాతాళాలన్నీ ఉన్న నీటిని తాగేస్తూ మండిపోతుంది.
తతః సంవర్త్తకః శైలానతిక్రమ్య మహాంస్తథా। లోకాన్ సంహరతే దీప్తో ఘోరః సంవర్త్తకోఽనలః ।। ౩౮.
తర్వాత ఆ భయంకరమైన, మండుతున్న సంహారాగ్ని పెద్ద పెద్ద పర్వతాలను దాటి, లోకాలన్నింటినీ తనలోకి తీసుకుంటుంది.
తతః స పృథివీం భిత్త్వా రసాతలమశోషయత్। నిర్దహ్య తాంస్తు పాతాలాన్నాగలోకమథాదహత్ ।। ౩౮.
తర్వాత అది భూమిని చీల్చి, క్రింద ఉన్న లోకాన్ని ఎండబెట్టి, ఆ పాతాళాలను కాల్చి, నాగలోకాన్ని కూడా దహించేస్తుంది.
అధస్తాత్పృథివీం దగ్ధ్వా హ్యూర్ద్ధ్వం స దహతే దివమ్। యోజనానాం సహస్రాణి హ్యయుతాన్యర్బుదాని చ ।। ౩౮.
భూమిని క్రింద నుంచి కాల్చిన తరువాత, ఆ అగ్ని పైకి వెళ్లి, వేల, లక్షల, కోట్లు యోజనాల మేరకు ఆకాశాన్ని కూడా కాల్చేస్తుంది.
ఉదతిష్ఠఞ్ఛిఖాస్తస్య బహ్వయః సంవర్త్తకస్య తు। గన్ధర్వాంశ్చ పిశాచాంశ్చ సమహోరగరాక్షసాన్ । తదా దహతి సన్దీప్తో గోలకం చైవ సర్వ్వశః ।। ౩౮.
ఆ సంహారాగ్ని జ్వాలలు ఎన్నో దిశల్లో ఎగసిపడతాయి. అప్పుడు గంధర్వులు, పిశాచులు, మహానాగులు, రాక్షసులు, జగత్తు గోళాన్ని మొత్తం దహించబడతారు.
భూర్లోకన్తు భువర్లోకం స్వర్లోకఞ్చ మహస్తథా। ఘోరం దహతి కాలాగ్నిరేవం లోకచతుష్టయమ్ ।। ౩౮.
ఈ విధంగా కాలాగ్ని భూలోకం, భువర్లోకం, స్వర్లోకం, మహర్లోకం అనే నాలుగు లోకాల్నీ భయంకరంగా కాల్చేస్తుంది.
వ్యాప్తేషు తేషు లోకేషు తిర్యగూర్ద్ధ్వమథాగ్నినా। తత్తేజః సమనుప్రాప్తం కృత్స్నం జగదిదం శనైః। అయోగుడనిభం సర్వ్వం తదా హ్యేవం ప్రకాశతే ।। ౩౮.
అప్పుడు ఆ అగ్ని అడ్డంగా, పైకి అన్ని లోకాల్నీ వ్యాపించి, తన తేజంతో ఈ సర్వజగత్తుని మెల్లగా కప్పేస్తుంది. అంతటి జగత్తు అప్పటికి ఇనుప ముద్దలా కనిపిస్తుంది.
తతో గజకులాకారాస్తడిద్భి సమలంకృతాః। ఉత్తిష్ఠన్తి తదా ఘోరా వ్యోమ్ని సంవర్త్తకా ఘనాః ।। ౩౮.
తర్వాత ఆకాశంలో, ఏనుగుల గుంపుల్లా ఆకారమున్న, మెరుపులతో అలంకరించబడిన భయంకరమైన సంహారమేఘాలు ఏర్పడతాయి.
కేచిన్నీలోత్పలశ్యామాః కేచిత్కుముదసన్నిభాః। కేచిద్వైఢూర్యసంకాశా ఇన్ద్రనీలనిభాఽపరే ।। ౩౮.
వాటిలో కొన్ని నీలోత్పలపు నలుపు రంగులో ఉంటాయి, కొన్ని శ్వేతకుముదపు వర్ణంలో ఉంటాయి, మరికొన్ని వైడూర్యపు మెరుపుతో మెరిసిపోతాయి, ఇంకొన్ని ఇంద్రనీలపు ఆకారంలో ఉంటాయి.
శఙ్ఖకున్దనిభాశ్చాన్యే జాత్యఞ్జననిభాస్తథా । ధూమ్ర వర్ణా ఘనాః కేచిత్కేచిత్పీతాః పయోధరాః ।। ౩౮.
కొన్ని శంఖం, మల్లెపువ్వుల్లా ఉంటాయి, మరికొన్ని ముల్లంగిపొడి వర్ణంలో ఉంటాయి. కొన్ని మేఘాలు పొగరంగులో, మరికొన్ని పసుపు రంగులో నీరు మోస్తూ ఉంటాయి.
కేచిద్రాసభవర్ణాభా లాక్షారక్తనిభాస్తథా। మనఃశిలాభాస్త్వపరే కపోతాభాస్తథామ్బుదాః ।। ౩౮.
కొన్ని మేఘాలు గాడిద రంగులో, మరికొన్ని లక్కరక్తపు వర్ణంలో ఉంటాయి. ఇంకొన్ని మనశిల వర్ణంలో, మరికొన్ని పావురపు రంగులో ఉంటాయి.
ఇన్ద్రగోపనిభాః కేచిదుత్తిష్ఠన్తి ఘనా దివి। కేచిత్పురధరాకారాః కేచిద్గజకులోపమాః ।। ౩౮.
కొన్ని మేఘాలు ఇంద్రగోపపురుగు వర్ణంలో ఆకాశంలో కనిపిస్తాయి. మరికొన్ని పట్టణగోడల్లా, ఇంకొన్ని ఏనుగుల గుంపుల్లా ఉంటాయి.
కే చిత్పర్వతసంకాశాః కేచిత్స్థలనిభా ఘనాః। కుణ్డాగారనిభాః కేచిత్కేచిన్మీనకులోపమాః ।। ౩౮.
కొన్ని పర్వతాల్లా, మరికొన్ని మైదానాల్లా ఉంటాయి. కొన్ని సభామందిరాల్లా, ఇంకొన్ని చేపల గుంపుల్లా కనిపిస్తాయి.
బహురూపా ఘోరరూపా ఘోరస్వరనినాదినః। తదా జలధరాః సర్వే పూరయన్తి నభఃస్థలమ్ ।। ౩౮.
అప్పుడు ఆ మేఘాలు అనేక రూపాలతో, భయంకరమైన స్వరూపంతో, భయానకమైన గొంతు ధ్వనులతో, ఆకాశాన్ని పూర్తిగా నింపుతాయి.
తతస్తే జలదా ఘోరా నవీనా భాస్కరాత్మికాః। సప్తధా సంవృతాత్మానస్తమగ్నిం శమయన్త్యుత ।। ౩౮.
ఆ సమయంలో కొత్తగా ఏర్పడిన, భయంకరమైన, సూర్యుని తేజస్సుతో కూడిన మేఘాలు, ఏడురకాలుగా ఏర్పడి, చీకటి మరియు అగ్నిని ఆర్పివేస్తాయి.
తతస్తే జలదా వర్షం ముఞ్చన్తి చ మహోద్యమమ్। సుఘోరమశివం సర్వ్వం నాశయన్తి చ పావకమ్ ।। ౩౮.
తర్వాత ఆ మేఘాలు మహా శక్తితో, భయంకరంగా, అనిష్టంగా వర్షాన్ని కురిపించి, అగ్నిని పూర్తిగా ఆర్పివేస్తాయి.
ప్రవృష్టైశ్చ తథాత్యర్థం వారిభిః పూర్య్యతే జగత్। అద్భిస్తేజోఽభిభూతఞ్చ తదాగ్నిః ప్రావిశత్యపః ।। ౩౮.
అలా మేఘాలు విరివిగా నీటిని కురిపించగా, లోకమంతా నీటితో నిండి పోతుంది. అప్పుడు ఆ నీటి ప్రభావంతో అగ్ని కూడా నీటిలో కలిసిపోతుంది.
నష్టే చాగ్నౌ వర్షశతే పయోదాః పాకసమ్భవాః। ప్లావయన్తి జగత్సర్వం బృహజ్జాలపరిస్రవైః ।। ౩౮.
వంద సంవత్సరాల వర్షం తరువాత అగ్ని అంతా నశించినప్పుడు, వేడితో పుట్టిన మేఘాలు, పెద్ద పెద్ద ప్రవాహాలతో లోకమంతా ముంచెత్తుతాయి.
ధారాభిః పూరయన్తీమం చోద్యమానాః స్వయమ్భువా। అన్యే తు సలిలౌఘైస్తు వేలామభిభవన్త్యపి। సాద్రిర్ద్వీపాన్తరం పృథ్వీ హ్యద్భిః సంఛాద్యతే తదా ।। ౩౮.
స్వయంభువుని ఆజ్ఞతో కొంత మేఘాలు ఈ లోకాన్ని ప్రవాహాలతో నింపుతాయి. మరికొన్ని మేఘాలు నీటి ప్రవాహాలతో తీరాలను దాటి పోతాయి. అప్పుడు పర్వతాలు, ద్వీపాలు సహా భూమి అంతా నీటిలో మునిగిపోతుంది.
తస్య వృష్ట్యా చ తోయం తత్సర్వ్వం హి పరిమణ్డితమ్। ప్రవిశత్యుదధౌ విప్రాః పీతం సూర్య్యస్య రశ్మిభిః ।। ౩౮.
ఆ వర్షంతో ఆ నీరు అంతా చుట్టూ పరిమితమై, సూర్యుని కిరణాలు పీల్చిన తరువాత, సముద్రంలోకి చేరుతుంది, మునివరులారా.
ఆదిత్యరశ్మిభిః పీతం జలమభ్రేషు తిష్ఠతి। పునః పతతి తద్భూమౌ తేన పూర్య్యన్తి చార్ణవాః ।। ౩౮.
సూర్యుని కిరణాలతో పీల్చబడిన నీరు మేఘాల్లో నిలిచి ఉంటుంది. తర్వాత అది భూమిపై మళ్లీ పడుతుంది. దాంతో సముద్రాలు నిండిపోతాయి.
తతః సముద్రాః స్వాం వేలాం పరిక్రామన్తి సర్వ్వశః। పర్వ్వతాశ్చ విశీర్య్యన్తే మహీ చాప్సు నిమజ్జతి ।। ౩౮.
తర్వాత సముద్రాలు అన్ని దిశలలో తమ తీరాలను దాటి ప్రవహిస్తాయి. పర్వతాలు విరిగిపోతాయి. భూమి నీటిలో మునిగిపోతుంది.
తతస్తు సహసోద్భ్రాన్తః పయోదాంస్తాన్నభస్తలే। సంవేష్టయతి ఘోరాత్మా దివి వాయుః సమన్తతః ।। ౩౮.
అప్పుడు భయంకరమైన వాయువు, ఆకాశంలో విస్తరించిన ఆ మేఘాలను గొప్ప బలంతో చుట్టుముట్టుతుంది.
తస్మిన్నేకార్ణవే ఘోరే నష్టే స్థావరజఙ్గమే। పూర్ణే యుగసహస్రే వై నిఃశేషః కల్ప ఉచ్యతే ।। ౩౮.
ఆ భయంకరమైన ఏకమేఘసముద్రంలో, స్థావర జంగమమంతా నశించినప్పుడు, వెయ్యి యుగాలు పూర్తయిన తరువాత, దానిని సంపూర్ణ కల్పాంతమని అంటారు.
అథామ్భసా వృతే లోకే ప్రాహురేకార్ణవం బుధాః। అథ భూమితలం ఖఞ్చ వాయుశ్చైకార్ణవే తదా। నష్టే భావేఽవలీనం తత్ప్రాజ్ఞాయత న కిఞ్చన ।। ౩౮.
అప్పుడు లోకం అంతా నీటితో కప్పబడినప్పుడు, జ్ఞానులు దానిని ఏకమేఘసముద్రమని అంటారు. అప్పుడు భూమి, ఆకాశం, వాయువు అన్నీ ఆ ఒకే సముద్రంలో కలిసిపోతాయి. అంతా నశించినప్పుడు ఏదీ కనిపించదు అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
పార్థివాస్త్వథ సాముద్రా ఆపో హైమాశ్చ సర్వ్వశః। ప్రసరన్త్యో వ్రజన్త్యేకం సలిలాఖ్యాం భజన్త్యుత ।। ౩౮.
తర్వాత భూమిపై ఉన్న నీరు, సముద్రపు నీరు, హేమమయమైన నీరు అన్నీ విస్తరించి, చివరకు ఒకటిగా కలిసిపోయి, నీరు అనే రూపాన్ని ధరించాయి.
ఆగతాగతికం చైవ తదా తత్సలిలం స్మృతమ్। ప్రచ్ఛాద్య తిష్ఠతి మహీమర్ణవాఖ్యం చ తజ్జలమ్ ।। ౩౮.
ఆ నీరు, వచ్చిపోతూ ఉండే నీరు అని గుర్తించబడుతుంది. అది అన్నిటిని కప్పి, భూమి మహాసముద్రం అని పిలవబడే నీరు అక్కడ నిలిచి ఉంటుంది.
ఆభాన్తి యస్మాత్తా భాభిర్భాశబ్దవ్యాప్తిదీప్తిషు। భస్మ సర్వ్వమనుప్రాప్య తస్మాదమ్భో నిరుచ్యతే ।। ౩౮.
అవి ప్రకాశంతో మెరిసిపోతాయి. 'భ' అనే పదం వ్యాప్తి, వెలుగు అని అర్థం. అన్నీ బస్మమైపోయినందున, దానిని నీరు అని అంటారు.
నానాత్వే చైవ శీఘ్రే చ ధాతుర్వై అర ఉచ్యతే। ఏకార్ణవే తదా యో వై న శీఘ్రాస్తేన తా నరాః ।। ౩౮.
వివిధత్వం, వేగం ఉన్నందున ఆ ధాతువు 'అర' అని పిలవబడుతుంది. ఆ ఏకమేఘసముద్రంలో వేగం లేని వారు 'నర' అని అంటారు.