వాయుపురాణమ్

ఋష్యన్తరేషు వై బాహ్యా బహవో భార్గవాః స్మృతాః । వత్సో విశ్వోఽశ్విషేణశ్చ పాణ్డః పథ్యః సశౌనకః। గోత్రేణ సప్తమా హ్యేతే పక్షా జ్ఞేయాస్తు భార్గవాః ।। ౪.

ఇతర ఋషులలో కూడా బాహ్య శాఖలుగా అనేక మంది భార్గవులు ప్రసిద్ధి చెందారు. వాట్సుడు, విశ్వుడు, అశ్విషేణుడు, పాండుడు, పథ్యుడు, శౌనకుడు—ఇలా ఏడుగురు వంశపరంగా భార్గవ శాఖలు అని తెలుసుకోవాలి.

శ్రృణుతాఙ్గిరసో వంశమగ్నేః పుత్రస్య ధీమతః। యస్యాన్వవాయే సమ్భూతా భారద్వాజాః సగౌతమాః। దేవాశ్చాఙ్గిరసో ముఖ్యాస్త్విషుమన్తో మహౌజసః ।। ౪.

ఇప్పుడు అగ్ని కుమారుడైన ధీమంతుడైన ఆంగిరసుల వంశాన్ని వినండి. ఆ వంశం నుండి భారద్వాజులు, గౌతములు పుట్టారు. ముఖ్యమైన ఆంగిరసులు, తేజస్సుతో, మహాశక్తివంతమైన దేవతలు కూడా పుట్టారు.

సురూపా చైవ మారీచీ కార్ద్దమీ చ తథా స్వరాట్। పథ్యా చ మానవీ కన్యా తిస్రో భార్యాస్త్వథర్వణః। ఇత్యేతాఙ్గిరసః పత్న్యస్తాసు వక్ష్యామి సన్తతిమ్ ।। ౪.

సురూప అనే మరీచి కుమార్తె, కార్దమి, స్వరాట్, మరియు మానవుని కుమార్తె అయిన పథ్యా—ఈ ముగ్గురు అథర్వణునికి భార్యలు. వీరే ఆంగిరసుల భార్యలు. వీరి సంతానాన్ని ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను.

అథర్వణస్తు దాయాదాస్తాసు జాతాః కులోద్వహాః। ఉత్పన్నా మహతా చైవ తపసా భావితాత్మనామ్ ।। ౪.

వారి ద్వారా అథర్వణునికి వంశాన్ని నిలబెట్టిన వారసులు పుట్టారు. వారు గొప్ప తపస్సుతో, పవిత్రమైన మనస్సుతో జన్మించినవారు.

బృహస్పతిః సురూపాయాం గౌతమః సుషువే స్వరాట్। అవన్ధ్యం వామదేవఞ్చ ఉతథ్యముశిజన్తథా ।। ౪.

సురూప నుండి బృహస్పతి జన్మించాడు. స్వరాట్ నుండి గౌతముడు పుట్టాడు. వామదేవుడు, ఉతథ్యుడు, ఉశిజుడు కూడా ప్రసిద్ధి చెందినవారు.

ధిష్ణుః పుత్రస్తు పథ్యాయాం సంవర్తశ్చైవ మానసః। విచిత్తశ్చ తథాయస్యః శరద్వాంశ్చాప్యుతథ్యజః ।। ౪.

పథ్యా నుండి ధిష్ణువు కుమారుడు. మానసుని నుండి సంవర్తుడు పుట్టాడు. అలాగే విచిత్తుడు, ఆయస్యుడు, ఉతథ్యుని కుమారుడైన శరద్వాన్ కూడా పుట్టారు.

అశిజో దీర్ఘతమా బృహదుత్థో వామదేవజః। ధిష్ణుః పుత్రాః సుధన్వాన ఋషభశ్చ సుధన్వనః।।౪.౧౦౨ రథకారాః స్మృతా దేవా ఋషయో యే పరిశ్రుతాః। బృహస్పతేర్భరద్వాజో విశ్రుతః సుమహాయశాః ।। ౪.

అశిజుడు, దీర్ఘతమా, వామదేవుని కుమారుడైన బృహదుత్థుడు, ధిష్ణువు కుమారులు సుధన్వుడు, సుధన్వుని కుమారుడు ఋషభుడు. రథకారులు దేవ ఋషులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. బృహస్పతి కుమారుడైన భారద్వాజుడు గొప్ప కీర్తిని పొందినవాడు.

అఙ్గిరసస్తు సంవర్త్తో దేవానఙ్గిరసః శ్రృణు। బృహస్పతేర్యవీయాంసో దేవా హ్యఙ్గిరసః స్మృతాః ।। ౪.

ఇప్పుడు అంగిరసుడు, సంవర్తుడు, దేవతలలో అంగిరసులు ఎవరో విను. బృహస్పతి కన్నా చిన్నవారు దేవతలలో అంగిరసులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు.

ఔరసాఙ్గిరసః పుత్రాః సురూపాయాం విజజ్ఞిరే। ఔదార్యాయుర్దనుర్దక్షో దర్భః ప్రాణస్తథైవ చ। హవిష్మాంశ్చ హవిష్ణుశ్చ క్రతుః సత్యశ్చ తే దశ ।। ౪.

అంగిరసుని సురూప అనే భార్యకు పుట్టిన పుత్రులు ఔరస అంగిరసులు అని పిలవబడతారు. వారు పదిమంది: ఔదార్యుడు, ఆయుః, ధనుర్, దక్షుడు, దర్భ, ప్రాణుడు, హవిష్మాన్, హవిష్ణు, క్రతువు, సత్యుడు.

అయస్యస్తు ఉతథ్యశ్చ వామదేవస్తథోశిజః। భారద్వాజాః శాంకృతికా గార్గ్యకాణ్వరథీతరాః ।। ౪.

అయస్యుని వంశంలో ఉతథ్యుడు, వామదేవుడు, ఉశిజుడు, అలాగే భారద్వాజులు, శాంకృతికులు, గార్గ్యకాణ్వులు, అథీతరులు పుట్టారు.

ముద్గలా విష్ణువృద్ధాశ్చ హరితా వాయవస్తథా। తథా భాక్షా భరద్వాజా ఆర్షభాః కిమ్భయాస్తథా ।। ౪.

ముద్గలులు, విష్ణువృద్ధులు, హరితులు, వాయవులు, భాక్షులు, భారద్వాజులు, ఆర్షభులు, కింభయులు కూడా ఉన్నారు.

ఏతే హ్యఙ్గిరసః పక్షా విజ్ఞేయా దశ పఞ్చ చ। ఋష్యన్తరేషు వై బాహ్యా బహవోఽఙ్గిరసః స్మృతాః ।। ౪.

ఇవి అంగిరసులకు చెందిన పది, ఐదు శాఖలు అని తెలుసుకోవాలి. ఇంకా ఇతర ఋషులలో, బయట కూడా అనేక మంది అంగిరసులు ఉన్నారు.

మారీచం పరివక్ష్యామి వంశముత్తమపూరుషమ్। యస్యాన్వవాయే సమ్భూతం జగత్స్థావరజఙ్గమమ్ ।। ౪.

ఇప్పుడు మరిచిన వంశాన్ని వివరించబోతున్నాను. అతని సంతానంలో నుంచే ఈ లోకంలోని స్థావరజంగమాలు అన్నీ పుట్టాయి.

మరీచిరాపశ్చకమే తాభిధ్యాయన్ప్రజేప్సయా। పుత్రః సర్వగుణోపేతః ప్రజావాన్ సురుచిర్దితిః। సంపూజ్యతే ప్రశస్తాయాం మనసా భావితా ప్రభుః ।। ౪.

మరిచి సంతానం కోరికతో జలాలను ధ్యానించాడు. ఆ నీటిలోంచి అన్ని గుణాలతో కూడిన, సంతానవంతుడైన, ప్రకాశవంతుడైన, దితి అనే కుమారుడు పుట్టాడు. అతడు జ్ఞానులచే మనసులో పూజింపబడతాడు, ప్రశంసింపబడతాడు.

ఆహూతాశ్చ తతః సర్వా ఆపః సమవసత్ప్రభుః। తాసు ప్రణిహితాత్మానమేకః సోఽజనయత్ప్రభుః ।। ౪.

అంతటా ఆ నీళ్ళన్నిటిని పిలిపించి, ప్రభువు వాటిలో నివసించాడు. తన మనసును వాటిలో స్థిరపరిచి, ఒకరిని సృష్టించాడు.

పుత్రమప్రతిమన్నామ్నారిష్టనేమిః ప్రజాపతిః। పుత్రం మరీచం సూర్యాభం వధౌవేశో వ్యజీజనత్ ।। ౪.

అరిష్టనేమి అనే అపరిమితమైన ప్రజాపతి, వధౌవేశ అనే స్థలంలో, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే మరిచిని కుమారునిగా పుట్టించాడు.

ప్రధ్యాయన్ హి సతాం వాచం పుత్రార్థీ సలిలే స్థితః। సప్తవర్షసహస్రాణి తతః సోఽప్రతిమోఽభవత్ ।। ౪.

కుమారుని కోరికతో, నీటిలో నిలబడి, మంచి వారి మాటలను ధ్యానిస్తూ, ఏడు వేల సంవత్సరాలు గడిపాడు. ఆ తరువాత అతడు అపరిమితుడయ్యాడు.

కశ్యపః సవితుర్విద్వాంస్తేన స బ్రహ్మణః సమః । మన్వన్తరేషు సర్వేషు బ్రాహ్మణాంశేన జాయతే ।। ౪.

సవితృవిషయమైన జ్ఞానంలో నిపుణుడైన కశ్యపుడు, అలా బ్రహ్మకు సమానుడయ్యాడు. ప్రతి మన్వంతరంలో, అతడు బ్రాహ్మణుని భాగంగా జన్మిస్తాడు.

కన్యానిమితమిత్యుక్తే దక్షేణ కుపితాః ప్రజాః । అపిబత్స తదా కశ్యం కశ్యం మద్యమిహోచ్యతే ।। ౪.

దక్షుడు 'ఇది కూతుళ్ల కోసం' అన్నప్పుడు, సృష్టి చెందిన వారు కోపంతో, అక్కడ కశ్య అని పిలవబడే మద్యం తాగారు.

హాశ్చేకసా హి విజ్ఞేయా బ్రహ్మణః కశ్య ఉచ్యతే। కశ్యం మద్యం స్మృతం విప్రైః కశ్యపానాత్తు కశ్యపః ।। ౪.

హాశ్చేకసా అనే మద్యం బ్రహ్మదేవునికి చెందినదిగా తెలుసుకోవాలి. కశ్య అనే మద్యం అని మునులు గుర్తించారు. కశ్యను తాగినందువల్ల అతడికి కశ్యపుడు అనే పేరు వచ్చింది.

కరోతి నామ యద్వాచో వాచం క్రూరముదాహృతమ్। దక్షాభిశప్తః కుపితః కశ్యపస్తేన సోఽభవత్ ।। ౪.

దుర్మార్గమైన మాటలు పలికినందుకు, దక్షుడు కోపంతో శపించినందువల్ల, కశ్యపుడు అలా అయ్యాడు.

తస్మాచ్చ కశ్యపేనోక్తో బ్రహ్మణా పరమేష్ఠినా। తస్మాద్దక్షః కశ్యపాయ కన్యాస్తాః ప్రత్యపద్యత। సర్వాశ్చ బ్రహ్మవాదిన్యః సర్వాస్తా లోకమాతరః ।। ౪.

ఆ తరువాత పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మ ఆజ్ఞతో, దక్షుడు తన కూతుళ్లను కశ్యపునికి ఇచ్చాడు. ఆవిడలందరూ వేదపండితులై, లోకమాతలయ్యారు.

ఇత్యేతమృషిసర్గన్తు పుణ్యం యో వేద వారుణమ్। ఆయుష్మాన్ పుణ్యవాన్ శుద్ధః సుఖమాప్నోత్యనుత్తమమ్। ధారణాత్ శ్రవణాచ్చైవ సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే ।। ౪.

ఈ వారం ఋషుల సృష్టిని, వారు ఋషుల కథను ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, ఆయుర్దాయాన్ని, పుణ్యాన్ని, పవిత్రతను పొందుతారు. దీనిని పఠించడం, వినడం వల్ల అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.

అథాబ్రువన్ పునః సర్వే మునయో రోమహర్షణమ్। వినివృత్తే ప్రజాసర్గే షష్ఠే వై చాక్షుషస్య హ । నిసర్గః సమ్ప్రవృత్తోఽయం మనోర్వైవ స్వతస్య హ ।। ౪.

అంతటా మునులందరూ మళ్లీ రోమహర్షణునితో ఇలా అన్నారు: 'ప్రజాసృష్టి ఆరు సార్లు పూర్తయిన తర్వాత, చాక్షుషమన్వంతరంలో, వైవస్వత మనువు సహజంగా సృష్టి ప్రారంభమైంది.'

ప్రజాః సృజేతి వ్యాదిష్టః స్వయం దక్షః స్వయమ్భువా। ససర్జ దక్షో భూతాని గతిమన్తి ధ్రువాణి చ । ఉపస్థితేఽన్తరే హ్యస్మిన్ మనోర్వైవస్వతస్య హ ।। ౪.

స్వయంభువుని ఆజ్ఞతో, దక్షుడు తానే ప్రజలను సృష్టించడానికి ప్రవృత్తయ్యాడు. దక్షుడు చలించేవి, అచలమైనవి రెండింటినీ సృష్టించాడు. వైవస్వత మనువు కాలంలో అంతరమొచ్చినప్పుడు ఇది జరిగింది.

తతః ప్రవృత్తో దక్షస్తుప్రజాః స్రష్టుఞ్చతుర్విధాః। జరాయుజా అణ్డజాశ్చ ఉద్భిజ్జాః స్వేదజాస్తథా ।। ౪.

ఆ తరువాత దక్షుడు నాలుగు విధాలుగా ప్రాణులను సృష్టించసాగాడు. అవి గర్భంలో పుట్టేవారు, గుడ్లలో పుట్టేవారు, చెమ్మలో పుట్టేవారు, భూమిలో మొలిచేవారు.

దశవర్ష సహస్రాణి తప్త్వా ఘోరం మహత్తపః। సమ్భావితో యోగబలైరణిమాద్యైర్విశేషతః ।। ౪.

పది వేల సంవత్సరాలు దక్షుడు ఘోరమైన తపస్సు చేసి, యోగబలంతో, ముఖ్యంగా అణిమాదిక శక్తులతో, ఎంతో ప్రతిష్ట పొందాడు.

ఆత్మానం వ్యభజన్ శ్రీమాన్ మనుష్యోరగరాక్షసాన్। దేవాసురసగన్ధర్వాన్ దివ్యసంహననప్రజాన్ । ఈశ్వరానాత్మనస్తుల్యాన్ రూపద్రవిణతేజసా ।। ౪.

ఆ మహాత్ముడు తనను తానే విభజించి, మనుష్యులు, పాములు, రాక్షసులు, దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు వంటి దివ్య స్వరూపముగల ప్రజలను సృష్టించాడు. వారు రూపంలో, ధనంలో, తేజస్సులో తనకు సమానంగా ఉండేవారు.

తథైవాన్యాని ముదితో గతిమన్తి ధ్రువాణి చ। మానసాన్యేవ భూతాని సిసృక్షుర్వివిధాః ప్రజాః ।। ౪.

అలాగే, ఆనందంగా వివిధ ప్రజలను సృష్టించాలనే కోరికతో, స్థిరమైనవి, చలించేవి అన్నీ కూడా తన మనసులో నుండే సృష్టించాడు.