వాయుపురాణమ్

శివేస్తు శివయః పుత్రాశ్చత్వారో లోకసమ్మతాః। వృషదర్భః సువీరస్తు కేకయో మద్రకస్తథా ।। ౩౭.

శివికి లోకంలో పేరుగాంచిన నలుగురు కుమారులు — వృషదర్భుడు, సువీరుడు, కేకయుడు, మద్రకుడు.

తేషాఞ్జనపదాః స్ఫీతాః కేకయా మాద్రకాస్తథా। వృషదర్భాః సూచిదర్భాస్తితిక్షోః శ్రృణుత ప్రజాః ।। ౩౭.

వీరి దేశాలు ఎంతో సంపన్నంగా వృద్ధిచెందాయి — కేకయులు, మద్రకులు, వృషదర్భులు, సూచిదర్భులు. ఇప్పుడు తితిక్షువు సంతానాన్ని విను.

తైతిక్షురభవద్రాజా పూర్వస్యాన్దిశి విశ్రుతః। ఉశద్రథో మహాబాహుస్తస్య హేమః సుతోఽభవత్ ।। ౩౭.

తైతిక్షువు తూర్పుదిశలో ప్రసిద్ధి చెందిన రాజుగా ఎదిగాడు. అతనికి మహాబాహువు అయిన ఉశద్రథుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు.

హేమస్య సుతపా జజ్ఞే సుతః సుతయశా బలీ । జాతో మనుష్యయోన్యాం వై క్షీణే వంశే ప్రజేప్సయా ।। ౩౭.

హేమునికి సుతపుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. సుతపునికి సుతయశా అనే బలవంతుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. వంశం తగ్గినప్పుడు, సంతానం కోసం మానవ లోకంలో జన్మించాడు.

మహాయోగీ స తు బలిర్బద్ధో యః స మహామనాః। పుత్రానుత్పాదయామాస చాతుర్వర్ణ్యకరాన్ భువి ।। ౩౭.

ఆ బలిచక్రవర్తి మహాయోగి. బంధించబడ్డా, అతడు మహామనస్కుడు. భూమిపై నాలుగు వర్ణాలను స్థాపించిన కుమారులను పొందాడు.

అఙ్గం స జనయామాస వఙ్గం సుహ్లం తథైవ చ। పుణ్డ్రం కలిఙ్గఞ్చ తథా బాలేయం క్షత్రముచ్యతే ।। ౩౭.

అతడు అంగుడు, వంగుడు, సుహ్లుడు, పుండ్రుడు, కలింగుడు, బాలేయుడు అనే కుమారులను కనెను. వీరిని క్షత్రియ వంశములుగా పిలుస్తారు.

బాలేయా బ్రాహ్మణాశ్చైవ తస్య వంశకరాః ప్రభోః। బలేస్తు బ్రహ్మణా దత్తా వరాః ప్రీతేన ధీమతే ।। ౩౭.

బాలేయులు, బ్రాహ్మణులు కూడా అతని వంశస్థులే. ప్రబుద్ధుడైన బలికి బ్రహ్మదేవుడు సంతోషంతో వరాలు ఇచ్చాడు.

మహాయోగిత్వమాయుశ్చ కల్పాయుఃపరిమాణకమ్। సంగ్రామే చాప్యజేయత్వం ధర్మే చైవ ప్రభావనా ।। ౩౭.

అతనికి మహాయోగశక్తి, కల్పాంతం వరకు ఆయుర్దాయం, యుద్ధంలో ఎవ్వరూ జయించలేని శక్తి, ధర్మంలో ప్రాముఖ్యత వంటి వరాలు లభించాయి.

త్రైలోక్యదర్శనఞ్చైవ ప్రాధాన్యం ప్రసవే తథా। బలే చాప్రతి మత్వం వై ధర్మతత్త్వార్థదర్శనమ్ ।। ౩౭.

అతనికి మూడు లోకాల దర్శనం, సంతానంలో ప్రాముఖ్యత, అపరిమిత బలం, ధర్మస్వరూపాన్ని తెలుసుకునే జ్ఞానం లభించాయి.

చతురో నియతాన్ వర్ణాన్ త్వం వై స్థాపయితేతి చ। ఇత్యుక్తో విభునా రాజా బలిః శాన్తిమ్పరాం యయౌ ।। ౩౭.

ప్రభువు నీవు నలుగురు వర్ణాలను స్థిరంగా ఏర్పాటు చేయాలి అని చెప్పగా, బలి మహారాజు పరమ శాంతిని పొందాడు.

కాలేన మహతా విద్వాన్ స్వం వై స్థానముపాగతః। తేషాం జనపదాః స్ఫీతా వఙ్గాఙ్గసుహ్లకాస్తథా ।। ౩౭.

కాలక్రమంలో ఆ జ్ఞాని తన స్థానం చేరుకున్నాడు. వంగ, అంగ, సుహిల దేశాలు సహా వారి రాజ్యాలు బాగా అభివృద్ధి చెందాయి.

పుణ్డ్రాః కలిఙ్గాశ్చ తథా తేషాం వంశం నిబేధత। తస్య తే తనయాః సర్వే క్షేత్రజా మునిసమ్భవాః। సమ్భూతా దీర్ఘతమసః సుదేణ్ణాయాం మహౌజసః ।। ౩౭.

పుండ్రులు, కలింగులు కూడా వారి వంశంలోకి వచ్చారు. ఇప్పుడు వారి వంశాన్ని వినండి: ఆ మహాశక్తి కలిగిన దీర్ఘతమసు సుదెన్నలో జన్మించిన మునుల వంశస్థులు, బలికి జన్మించిన వారందరూ క్షేత్రజులే.

ఋషయ ఊచుః। కథం బలేః సుతాః పఞ్చ జనితాః క్షేత్రజాః ప్రభో। ఋషిణా దీర్ఘతమసా ఏతన్నో బ్రూహి పృచ్ఛతామ్ ।। ౩౭.

మహర్షులు అడిగారు: ప్రభూ! బలి కుమారులు ఐదుగురు దీర్ఘతమసు మునివారి ద్వారా ఎలా క్షేత్రజులుగా పుట్టారు? దయచేసి మాకు వివరించండి.

సూత ఉవాచ।। అశిజో నామ విఖ్యాత ఆసీద్ధీమానృషిః పురా। భార్యా వై మమతా నామ బభూవాస్య మహాత్మనః ।। ౩౭.

సూతుడు చెప్పాడు: పుర్వకాలంలో అశిజ అనే పేరుగల, మహాత్ముడు, ప్రసిద్ధి చెందిన ఋషి ఉండేవాడు. అతనికి మమత అనే గొప్ప గుణాలున్న భార్య ఉండేది.

అశిజస్య కనీయాంస్తు పురోధా యో దివౌకసామ్। బృహస్పతిర్బృహత్తేజా మమతాం సోఽభ్యపద్యత ।। ౩౭.

అశిజ మహర్షికి చిన్నవాడు దేవతల పురోహితుడైన, గొప్ప తేజస్సు కలిగిన బృహస్పతి. అతడు మమతను ఆశ్రయించాడు.

ఉవాచ మమతా తన్తు బృహస్పతిమనిచ్ఛతీ। అన్తర్వత్న్యస్మి తే భ్రాతుర్జ్యేష్ఠస్యాష్టమితా ఇతి ।। ౩౭.

మమత ఇష్టపడక, బృహస్పతిని ఇలా అడిగింది: నేను నీ అన్నయ్య బిడ్డతో ఎనిమిది నెలల గర్భవతి అయ్యాను.

అయం హి మే మహాగర్భో రోచతేఽతి బృహస్పతే। అశిజం బ్రహ్మ చాభ్యస్య షడఙ్గం వేదముద్గిరన్ ।। ౩౭.

బృహస్పతే! ఈ గొప్ప గర్భం నాకు ఎంతో ఆనందంగా ఉంది. అశిజ, వేదాన్ని ఆరంగాలతో ఉచ్చరిస్తూ, బ్రహ్మస్వరూపుడై ఉన్నాడు.

అమోఘరేతాస్త్వఞ్చాపి న మాం భజితుమర్హసి। అస్మిన్నేవ గతే కాలే యథా వా మన్యసే ప్రభో ।। ౩౭.

నీ బీజం తప్పకుండా ఫలిస్తుంది. అయినా నన్ను కలవకూడదు. సమయం వచ్చినప్పుడు నీ ఇష్టానుసారం జరగనివ్వు.

ఏవముక్తస్తయా సమ్యగ్ బృహత్తేజా బృహస్పతిః। కామాత్మానం మహాత్మా చ నాత్మానం సోఽభ్యధారయత్ ।। ౩౭.

ఆమె ఇలా చెప్పినా, బృహస్పతి మహాత్ముడు, కోరికకు లోబడి, తనను తాను అదుపులో పెట్టుకోలేకపోయాడు.

సమ్బభూవైవ ధర్మాత్మా తయా సార్ద్ధం బృహస్పతిః। ఉత్సృజన్తం తదా రేతో గర్భస్థః సోఽభ్యభాషత ।। ౩౭.

బృహస్పతి ధర్మాత్ముడు, ఆమెతో కలిసాడు. అప్పుడే అతడు విత్తనాన్ని విడిచినపుడు, గర్భంలో ఉన్న శిశువు మాట్లాడాడు.

నో స్నాతకో న్యసేద్ధ్యస్మిన్ ద్వయోర్నేహాస్తి సమ్భవః। అమోఘరేతాస్త్వఞ్చాపి పూర్వఞ్చాహమిహాగతః ।। ౩౭.

ఇక్కడ ద్విజుడు ఉండకూడదు. ఇద్దరూ కలవడం ఇక్కడ సాధ్యం కాదు. నీ బీజం తప్పకుండా ఫలిస్తుంది, కానీ నేను ముందే ఇక్కడికి వచ్చాను.

శశాప తం తదా క్రుద్ధ ఏవముక్తో బృహస్పతిః। ఆశిజన్తం సుతం భ్రాతుర్గర్భస్థం భగవానృషిః ।। ౩౭.

అలా అన్నందుకు కోపంతో బృహస్పతి, తన అన్నయ్య కుమారుడైన గర్భస్థ శిశువును శపించాడు.

యస్మాత్త్వమీదృశే కాలే సర్వభూతేప్సితే సతి। మామేవముక్తవాన్ మోహాత్తమో దీర్ఘం ప్రవేక్ష్యసి ।। ౩౭.

ప్రాణులందరూ జననాన్ని కోరే సమయంలో నీవు మోహంతో నాకు ఇలా మాట్లాడినందుకు, నీవు దీర్ఘమైన చీకటిలోకి వెళ్ళిపోతావు.

తతో దీర్ఘతమా నామ శాపాదృషిరజాయత। అథాశిజో బృహత్కీర్త్తిర్బృహస్పతిరివౌజసా ।। ౩౭.

ఆ శాపం వల్ల ఆ ఋషి దీర్ఘతమసుగా జన్మించాడు. అశిజ మహాకీర్తి, బృహస్పతికి సమానమైన బలాన్ని పొందాడు.

ఊర్ద్ధ్వరేతాస్తతశ్చాపి న్యవసద్భ్రాతురాశ్రమే। గోధర్మం సౌరభేయాత్తు వృషభాచ్ఛ్రుతవాన్ ప్రభో ।। ౩౭.

ఆయన ఉర్ధ్వరేతసుగా తన అన్నయ్య ఆశ్రమంలో నివసించాడు. అక్కడ వృషభుని ద్వారా పశుధర్మాన్ని తెలుసుకున్నాడు.

తస్య భ్రాతా పితృవ్యస్తు చకార భవనం తదా। తస్మిన్ హి తత్ర వసతి యదృచ్ఛాభ్యాగతో వృషః ।। ౩౭.

ఆ సమయంలో అతని అన్నయ్య, పితృవ్యుడు, అతనికి ఒక గృహాన్ని నిర్మించాడు. అక్కడ నివసిస్తున్నప్పుడు ఒక వృషభుడు యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వచ్చాడు.

దర్శార్థమాహృతాన్ దర్భాంశ్చచార సురభీవృతః। జగ్రాహ తం దీర్ఘతమా విస్ఫురన్తఞ్చ శ్రృఙ్గయోః ।। ౩౭.

దర్భను తెచ్చేందుకు, సురభితో కలిసి తిరిగాడు. ఆ సమయంలో కొమ్ములు ఊపుతూ ఉన్న వృషభాన్ని దీర్ఘతమసు పట్టుకున్నాడు.

స తేన నిగృహీతస్తు న చచాల పదాత్పదమ్। తతోఽబ్రవీద్వృషస్తం వై ముఞ్చ మాం బలినాం వర ।। ౩౭.

అతడు ఎంత బలంగా పట్టుకున్నా, ఆ ఎద్దు ఒక్క అడుగు కూడా కదలలేదు. అప్పుడు ఆ ఎద్దు అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'బలవంతులలో నీవే గొప్పవాడవు, నన్ను విడిచిపెట్టు.'

న మయాసాదితస్తాత బలవంస్త్వద్విధః క్వచిత్। త్ర్యమ్బకం వహతా దేవం యతో జాతోఽస్మి భూతలే ।। ౩౭.

'నాన్నా! నేను భూమిపై పుట్టినప్పటి నుంచి, త్రయంబకుడైన దేవుడిని మోసే నీలాంటి బలవంతుడిని ఎప్పుడూ చూడలేదు.'