వాయుపురాణమ్

భృగోస్తు భృగవో దేవా జజ్ఞిరే ద్వాదశాత్మజాః। దేవ్యాం తాన్సుషువే సర్వాన్కావ్యశ్చైవాత్మజాన్ప్రభుః ।। ౪.

భృగువు నుండి భృగువులు అనే దేవతా ఋషులు పన్నెండు మంది కుమారులుగా పుట్టారు. ఆ దేవతా స్త్రీ వారందరినీ ప్రసవించింది. ప్రభువు అయిన కావ్యులు కూడా ఆయన కుమారులే.

భువనో భావనశ్చైవ అన్యశ్చాన్యాయతస్తథా। క్రతుఃశ్రవాశ్చ మూర్ద్ధా చ వ్యజయో వ్యశ్రుషశ్చ యః। ప్రసవ శ్చాప్యజశ్చైవ ద్వాదశోఽధిపతిః స్మృతః ।। ౪.

భువనుడు, భావనుడు, అలాగే మరికొందరు, క్రతువు, శ్రవా, మూర్ధా, వ్యశయుడు, వ్యశ్రుషుడు, ప్రసవుడు, అజుడు—ఇలా పన్నెండు మంది ప్రభువులుగా గుర్తించబడ్డారు.

ఇత్యేతే భృగవో దేవాః స్మృతా ద్వాదశ యాజ్ఞికాః । పౌలోమ్యజనయత్పుత్రం బ్రహ్మిష్ఠం వశినం విభుమ్ ।। ౪.

ఇలా ఈ పన్నెండు మంది భృగువులు యజ్ఞాలకు సంబంధించిన దేవతలుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. పాలోమి ఒక గొప్ప జ్ఞాని, నియమశీలి, శక్తివంతుడైన కుమారుడిని ప్రసవించింది.

వ్యాధితః సోఽష్టమే మాసి గర్భక్రూరేణ కర్మణా। చ్యవనాచ్చ్యవనాసోఽథ చేతనస్తు ప్రచేతసః। ప్రాచేతసాచ్చ్యవనక్రోధాదధ్వానం పురుషాదజః ।। ౪.

ఎనిమిదో నెలలో గర్భంలో ఉన్నప్పుడు దుర్మార్గమైన కార్యం వల్ల వ్యాధిపడిన చ్యవనుడు అలా పుట్టాడు. చ్యవనుడు, ప్రచేతసుని కుమారుడు. ప్రాచేతసుని కోపంతో చ్యవనుని నుండి వృద్ధాప్యములేని అధ్వానుడు జన్మించాడు.

జనయామాస పుత్రౌ ద్వౌ సుకన్యాయాఞ్చ భార్గవః। ఆత్మవానం దధీచఞ్చ తావుభౌ సాధుసంమతౌ ।। ౪.

భార్గవుడు సుకన్యతో ఇద్దరు కుమారులను కనెను. ఆత్మవాన్, దధీచుడు—ఈ ఇద్దరూ మంచి గుణశీలులుగా పేరుగాంచారు.

సారస్వతః సరస్వత్యాం దధీచాచ్చోపపద్యతే। రుచీ పత్నీ మహాభాగా ఆత్మవానస్య నాహుషీ ।। ౪.

దధీచుడు, సరస్వతీ దేవితో కలసి సారస్వతుడిని పొందాడు. ఆత్మవానునికి నాహుష వంశానికి చెందిన మహాభాగ్యవంతురాలు రుచీ భార్యగా ఉండేది.

తస్య ఊర్వోఋషిర్జజ్ఞే ఊరూ భిత్త్వా మహాయశాః । ఔర్వశ్చాసీదృచీకస్తు దీప్తాగ్నిసదృశప్రభః ।। ౪.

ఆతని నుండి గొప్ప కీర్తిని పొందిన ఋషి ఊర్వుడు, తొడను చీల్చి జన్మించాడు. ఔర్వుడు అగ్నిలా ప్రకాశించే మహాతేజస్సుతో ఉన్నవాడు.

జమదగ్నిఋచీకస్య సత్యవత్యాం వ్యజాయత। భృగోశ్చ రుచిపర్యాయే రౌద్రవైష్ణవయోస్తథా ।। ౪.

ఋచీకుడు, సత్యవతితో కలసి జమదగ్నిని కనెను. భృగువుల వంశంలో రుచీ ద్వారా రౌద్రులు, వైష్ణవులు కూడా జన్మించారు.

జమనాద్వైష్ణవస్యాగ్నేర్జమదగ్నిరజాయత। రేణుకా జమదగ్నేస్తు శక్రతుల్యపరాక్రమమ్। బ్రహ్మక్షత్రమయం రామం సుషువేఽమితతేజసమ్ ।। ౪.

అగ్నిలో వైష్ణవ వంశం నుండి జమదగ్ని జన్మించాడు. జమదగ్నికి భార్య అయిన రేణుకా, ఇంద్రునికి సమానమైన పరాక్రమంతో, బ్రాహ్మణ క్షత్రియ లక్షణాలతో, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న రాముడిని ప్రసవించింది.

ఔర్వస్యాసీత్పుత్రశతం జమదగ్నిపురాగేమమ్ । తేషాం పుత్రసహస్రాణి భార్గవాణాం పరస్పరాత్ ।। ౪.

ఔర్వుని వంశంలో నూరు మంది కుమారులు, జమదగ్ని వంశంలోనూ పుట్టారు. వారిలో భార్గవుల వంశానికి వేలాది మంది కుమారులు తరతరాలుగా జన్మించారు.

ఋష్యన్తరేషు వై బాహ్యా బహవో భార్గవాః స్మృతాః । వత్సో విశ్వోఽశ్విషేణశ్చ పాణ్డః పథ్యః సశౌనకః। గోత్రేణ సప్తమా హ్యేతే పక్షా జ్ఞేయాస్తు భార్గవాః ।। ౪.

ఇతర ఋషులలో కూడా బాహ్య శాఖలుగా అనేక మంది భార్గవులు ప్రసిద్ధి చెందారు. వాట్సుడు, విశ్వుడు, అశ్విషేణుడు, పాండుడు, పథ్యుడు, శౌనకుడు—ఇలా ఏడుగురు వంశపరంగా భార్గవ శాఖలు అని తెలుసుకోవాలి.

శ్రృణుతాఙ్గిరసో వంశమగ్నేః పుత్రస్య ధీమతః। యస్యాన్వవాయే సమ్భూతా భారద్వాజాః సగౌతమాః। దేవాశ్చాఙ్గిరసో ముఖ్యాస్త్విషుమన్తో మహౌజసః ।। ౪.

ఇప్పుడు అగ్ని కుమారుడైన ధీమంతుడైన ఆంగిరసుల వంశాన్ని వినండి. ఆ వంశం నుండి భారద్వాజులు, గౌతములు పుట్టారు. ముఖ్యమైన ఆంగిరసులు, తేజస్సుతో, మహాశక్తివంతమైన దేవతలు కూడా పుట్టారు.

సురూపా చైవ మారీచీ కార్ద్దమీ చ తథా స్వరాట్। పథ్యా చ మానవీ కన్యా తిస్రో భార్యాస్త్వథర్వణః। ఇత్యేతాఙ్గిరసః పత్న్యస్తాసు వక్ష్యామి సన్తతిమ్ ।। ౪.

సురూప అనే మరీచి కుమార్తె, కార్దమి, స్వరాట్, మరియు మానవుని కుమార్తె అయిన పథ్యా—ఈ ముగ్గురు అథర్వణునికి భార్యలు. వీరే ఆంగిరసుల భార్యలు. వీరి సంతానాన్ని ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను.

అథర్వణస్తు దాయాదాస్తాసు జాతాః కులోద్వహాః। ఉత్పన్నా మహతా చైవ తపసా భావితాత్మనామ్ ।। ౪.

వారి ద్వారా అథర్వణునికి వంశాన్ని నిలబెట్టిన వారసులు పుట్టారు. వారు గొప్ప తపస్సుతో, పవిత్రమైన మనస్సుతో జన్మించినవారు.

బృహస్పతిః సురూపాయాం గౌతమః సుషువే స్వరాట్। అవన్ధ్యం వామదేవఞ్చ ఉతథ్యముశిజన్తథా ।। ౪.

సురూప నుండి బృహస్పతి జన్మించాడు. స్వరాట్ నుండి గౌతముడు పుట్టాడు. వామదేవుడు, ఉతథ్యుడు, ఉశిజుడు కూడా ప్రసిద్ధి చెందినవారు.

ధిష్ణుః పుత్రస్తు పథ్యాయాం సంవర్తశ్చైవ మానసః। విచిత్తశ్చ తథాయస్యః శరద్వాంశ్చాప్యుతథ్యజః ।। ౪.

పథ్యా నుండి ధిష్ణువు కుమారుడు. మానసుని నుండి సంవర్తుడు పుట్టాడు. అలాగే విచిత్తుడు, ఆయస్యుడు, ఉతథ్యుని కుమారుడైన శరద్వాన్ కూడా పుట్టారు.

అశిజో దీర్ఘతమా బృహదుత్థో వామదేవజః। ధిష్ణుః పుత్రాః సుధన్వాన ఋషభశ్చ సుధన్వనః।।౪.౧౦౨ రథకారాః స్మృతా దేవా ఋషయో యే పరిశ్రుతాః। బృహస్పతేర్భరద్వాజో విశ్రుతః సుమహాయశాః ।। ౪.

అశిజుడు, దీర్ఘతమా, వామదేవుని కుమారుడైన బృహదుత్థుడు, ధిష్ణువు కుమారులు సుధన్వుడు, సుధన్వుని కుమారుడు ఋషభుడు. రథకారులు దేవ ఋషులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. బృహస్పతి కుమారుడైన భారద్వాజుడు గొప్ప కీర్తిని పొందినవాడు.

అఙ్గిరసస్తు సంవర్త్తో దేవానఙ్గిరసః శ్రృణు। బృహస్పతేర్యవీయాంసో దేవా హ్యఙ్గిరసః స్మృతాః ।। ౪.

ఇప్పుడు అంగిరసుడు, సంవర్తుడు, దేవతలలో అంగిరసులు ఎవరో విను. బృహస్పతి కన్నా చిన్నవారు దేవతలలో అంగిరసులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు.

ఔరసాఙ్గిరసః పుత్రాః సురూపాయాం విజజ్ఞిరే। ఔదార్యాయుర్దనుర్దక్షో దర్భః ప్రాణస్తథైవ చ। హవిష్మాంశ్చ హవిష్ణుశ్చ క్రతుః సత్యశ్చ తే దశ ।। ౪.

అంగిరసుని సురూప అనే భార్యకు పుట్టిన పుత్రులు ఔరస అంగిరసులు అని పిలవబడతారు. వారు పదిమంది: ఔదార్యుడు, ఆయుః, ధనుర్, దక్షుడు, దర్భ, ప్రాణుడు, హవిష్మాన్, హవిష్ణు, క్రతువు, సత్యుడు.

అయస్యస్తు ఉతథ్యశ్చ వామదేవస్తథోశిజః। భారద్వాజాః శాంకృతికా గార్గ్యకాణ్వరథీతరాః ।। ౪.

అయస్యుని వంశంలో ఉతథ్యుడు, వామదేవుడు, ఉశిజుడు, అలాగే భారద్వాజులు, శాంకృతికులు, గార్గ్యకాణ్వులు, అథీతరులు పుట్టారు.

ముద్గలా విష్ణువృద్ధాశ్చ హరితా వాయవస్తథా। తథా భాక్షా భరద్వాజా ఆర్షభాః కిమ్భయాస్తథా ।। ౪.

ముద్గలులు, విష్ణువృద్ధులు, హరితులు, వాయవులు, భాక్షులు, భారద్వాజులు, ఆర్షభులు, కింభయులు కూడా ఉన్నారు.

ఏతే హ్యఙ్గిరసః పక్షా విజ్ఞేయా దశ పఞ్చ చ। ఋష్యన్తరేషు వై బాహ్యా బహవోఽఙ్గిరసః స్మృతాః ।। ౪.

ఇవి అంగిరసులకు చెందిన పది, ఐదు శాఖలు అని తెలుసుకోవాలి. ఇంకా ఇతర ఋషులలో, బయట కూడా అనేక మంది అంగిరసులు ఉన్నారు.

మారీచం పరివక్ష్యామి వంశముత్తమపూరుషమ్। యస్యాన్వవాయే సమ్భూతం జగత్స్థావరజఙ్గమమ్ ।। ౪.

ఇప్పుడు మరిచిన వంశాన్ని వివరించబోతున్నాను. అతని సంతానంలో నుంచే ఈ లోకంలోని స్థావరజంగమాలు అన్నీ పుట్టాయి.

మరీచిరాపశ్చకమే తాభిధ్యాయన్ప్రజేప్సయా। పుత్రః సర్వగుణోపేతః ప్రజావాన్ సురుచిర్దితిః। సంపూజ్యతే ప్రశస్తాయాం మనసా భావితా ప్రభుః ।। ౪.

మరిచి సంతానం కోరికతో జలాలను ధ్యానించాడు. ఆ నీటిలోంచి అన్ని గుణాలతో కూడిన, సంతానవంతుడైన, ప్రకాశవంతుడైన, దితి అనే కుమారుడు పుట్టాడు. అతడు జ్ఞానులచే మనసులో పూజింపబడతాడు, ప్రశంసింపబడతాడు.

ఆహూతాశ్చ తతః సర్వా ఆపః సమవసత్ప్రభుః। తాసు ప్రణిహితాత్మానమేకః సోఽజనయత్ప్రభుః ।। ౪.

అంతటా ఆ నీళ్ళన్నిటిని పిలిపించి, ప్రభువు వాటిలో నివసించాడు. తన మనసును వాటిలో స్థిరపరిచి, ఒకరిని సృష్టించాడు.

పుత్రమప్రతిమన్నామ్నారిష్టనేమిః ప్రజాపతిః। పుత్రం మరీచం సూర్యాభం వధౌవేశో వ్యజీజనత్ ।। ౪.

అరిష్టనేమి అనే అపరిమితమైన ప్రజాపతి, వధౌవేశ అనే స్థలంలో, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే మరిచిని కుమారునిగా పుట్టించాడు.

ప్రధ్యాయన్ హి సతాం వాచం పుత్రార్థీ సలిలే స్థితః। సప్తవర్షసహస్రాణి తతః సోఽప్రతిమోఽభవత్ ।। ౪.

కుమారుని కోరికతో, నీటిలో నిలబడి, మంచి వారి మాటలను ధ్యానిస్తూ, ఏడు వేల సంవత్సరాలు గడిపాడు. ఆ తరువాత అతడు అపరిమితుడయ్యాడు.

కశ్యపః సవితుర్విద్వాంస్తేన స బ్రహ్మణః సమః । మన్వన్తరేషు సర్వేషు బ్రాహ్మణాంశేన జాయతే ।। ౪.

సవితృవిషయమైన జ్ఞానంలో నిపుణుడైన కశ్యపుడు, అలా బ్రహ్మకు సమానుడయ్యాడు. ప్రతి మన్వంతరంలో, అతడు బ్రాహ్మణుని భాగంగా జన్మిస్తాడు.

కన్యానిమితమిత్యుక్తే దక్షేణ కుపితాః ప్రజాః । అపిబత్స తదా కశ్యం కశ్యం మద్యమిహోచ్యతే ।। ౪.

దక్షుడు 'ఇది కూతుళ్ల కోసం' అన్నప్పుడు, సృష్టి చెందిన వారు కోపంతో, అక్కడ కశ్య అని పిలవబడే మద్యం తాగారు.