వాయుపురాణమ్

బ్రాహ్మేణ తేజసా యుక్తః స చాతో బ్రహ్మవిత్తమః। తస్యామేవ తు చత్వారః పుత్రాః శుక్రస్య జజ్ఞిరే ।। ౪.

బ్రహ్మ తేజస్సుతో నిండిన శుక్రుడు, బ్రహ్మవేత్తల్లో శ్రేష్ఠుడయ్యాడు. ఆంగీలోనే శుక్రునికి నలుగురు కుమారులు పుట్టారు.

త్వష్టా వరూత్రీ ద్వావేతౌ శణ్డామర్కౌ చ తావుభౌ। తే తదాదిత్యసఙ్కాశా బ్రహ్మ కల్పాః ప్రభావతః ।। ౪.

త్వష్ట, వరూత్రి, అలాగే శండుడు, మార్కుడు—ఈ నలుగురు, సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, బలంలో బ్రహ్మకు సమానులయ్యారు.

రఞ్జనః పృథురశ్మిశ్చ విద్వాన్యశ్చ బృహద్గిరాః। వరూత్రిణః సుతా హ్యేతే బ్రహ్మిష్ఠాః సురయాజకాః ।। ౪.

రంజనుడు, పృథు, అశ్మి, విజ్ఞాని అయిన బృహద్గిరా—ఇవాళ్లంతా వరూత్రి కుమారులు, బ్రహ్మనిష్ఠులు, దేవతా ఆరాధకులు.

ఇజ్యాధర్మవినాశార్థం మనుమేత్యాభ్యయోజయన్। నిరస్యమానం వై ధర్మం దృష్ట్వేన్ద్రో మనుమబ్రవీత్ ।। ౪.

యజ్ఞధర్మాన్ని నాశనం చేయడానికి వారు మనువును చేరి, అతడిని యజ్ఞంలో పాల్గొనమని ప్రేరేపించారు. ధర్మం తృణీకరించబడుతున్నదని చూసి, ఇంద్రుడు మనువుతో ఇలా అన్నాడు.

ఏతైరేవ తు కామం త్వాం ప్రాపయిష్యామి యాజనమ్। శ్రుత్వేన్ద్రస్య తు తద్వాక్యం తస్మాద్ దేశాదపాక్రమన్ ।। ౪.

'ఈ వారితోనే నీకు యజ్ఞం చేయిస్తాను' అని ఇంద్రుడు అన్నాడు. ఇంద్రుని మాటలు విని, వారు ఆ స్థలాన్ని విడిచిపోయారు.

తిరోభూతేషు తేష్విన్ద్రో ధర్మపత్నీఞ్చ చేతనామ్। గ్రహేణ మోచయిత్వా తు తతః సోఽనుససార తామ్ ।। ౪.

వారు కనబడకుండా పోయిన తర్వాత, ఇంద్రుడు ధర్ముని భార్యలను, మనస్సును బంధనంనుంచి విడిపించి, ఆమెను వెంబడించాడు.

తత ఇన్ద్రవినాశాయ యతమానాన్ యతీంస్తు తాన్ । తత్రాగతాన్ పునర్దృష్ట్వా దుష్టానిన్ద్రః ప్రహన్యతు। సుష్వాప దేవదేవస్య వేద్యాం వై దక్షిణే తతః ।। ౪.

ఇంద్రుని నాశనానికి ప్రయత్నిస్తున్న ఆ యతులు అక్కడికి వచ్చి, మళ్లీ కనిపించగానే, దుష్టులను ఇంద్రుడు సంహరించాడు. ఆ తరువాత, దేవదేవుని యజ్ఞవేదిక దక్షిణ భాగంలో నిద్రించాడు.

తేషాన్తు భక్ష్యమాణానాం తత్ర శాలావృకైః సహ। శీర్షాణి న్యపతంస్తాని ఖర్జూరాణ్యభవంస్తతః ।। ౪.

అక్కడ శాలావృకులు వారిని తినిపోతుండగా, వారి తలలు పడిపోయి, వాటి నుండి ఖర్జూర చెట్లు పుట్టాయి.

ఏవం వరూత్రిణః పుత్రా ఇన్ద్రేణ నిహతాః పురా। యజన్యాం దేవయానీ చ శుక్రస్య దుహితాఽభవత్ ।। ౪.

ఇలా, వరూత్రి కుమారులు పూర్వంలో యజ్ఞంలో ఇంద్రునిచేత సంహరించబడ్డారు. దేవయాని శుక్రుని కుమార్తెగా జన్మించింది.

త్రిశిరా విశ్వరూపస్తు త్వష్టుః పుత్రోఽభవన్మహాన్। విశ్వరూపానుజశ్చాపి విశ్వకర్మా యమః స్మృతః ।। ౪.

త్రిశిరా అనే అనేక రూపాలవాడు త్వష్టృకు గొప్ప కుమారుడయ్యాడు. విశ్వరూపునికి తమ్ముడిగా ప్రసిద్ధి చెందిన విశ్వకర్మ, యముడని కూడా పిలవబడతాడు.

భృగోస్తు భృగవో దేవా జజ్ఞిరే ద్వాదశాత్మజాః। దేవ్యాం తాన్సుషువే సర్వాన్కావ్యశ్చైవాత్మజాన్ప్రభుః ।। ౪.

భృగువు నుండి భృగువులు అనే దేవతా ఋషులు పన్నెండు మంది కుమారులుగా పుట్టారు. ఆ దేవతా స్త్రీ వారందరినీ ప్రసవించింది. ప్రభువు అయిన కావ్యులు కూడా ఆయన కుమారులే.

భువనో భావనశ్చైవ అన్యశ్చాన్యాయతస్తథా। క్రతుఃశ్రవాశ్చ మూర్ద్ధా చ వ్యజయో వ్యశ్రుషశ్చ యః। ప్రసవ శ్చాప్యజశ్చైవ ద్వాదశోఽధిపతిః స్మృతః ।। ౪.

భువనుడు, భావనుడు, అలాగే మరికొందరు, క్రతువు, శ్రవా, మూర్ధా, వ్యశయుడు, వ్యశ్రుషుడు, ప్రసవుడు, అజుడు—ఇలా పన్నెండు మంది ప్రభువులుగా గుర్తించబడ్డారు.

ఇత్యేతే భృగవో దేవాః స్మృతా ద్వాదశ యాజ్ఞికాః । పౌలోమ్యజనయత్పుత్రం బ్రహ్మిష్ఠం వశినం విభుమ్ ।। ౪.

ఇలా ఈ పన్నెండు మంది భృగువులు యజ్ఞాలకు సంబంధించిన దేవతలుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. పాలోమి ఒక గొప్ప జ్ఞాని, నియమశీలి, శక్తివంతుడైన కుమారుడిని ప్రసవించింది.

వ్యాధితః సోఽష్టమే మాసి గర్భక్రూరేణ కర్మణా। చ్యవనాచ్చ్యవనాసోఽథ చేతనస్తు ప్రచేతసః। ప్రాచేతసాచ్చ్యవనక్రోధాదధ్వానం పురుషాదజః ।। ౪.

ఎనిమిదో నెలలో గర్భంలో ఉన్నప్పుడు దుర్మార్గమైన కార్యం వల్ల వ్యాధిపడిన చ్యవనుడు అలా పుట్టాడు. చ్యవనుడు, ప్రచేతసుని కుమారుడు. ప్రాచేతసుని కోపంతో చ్యవనుని నుండి వృద్ధాప్యములేని అధ్వానుడు జన్మించాడు.

జనయామాస పుత్రౌ ద్వౌ సుకన్యాయాఞ్చ భార్గవః। ఆత్మవానం దధీచఞ్చ తావుభౌ సాధుసంమతౌ ।। ౪.

భార్గవుడు సుకన్యతో ఇద్దరు కుమారులను కనెను. ఆత్మవాన్, దధీచుడు—ఈ ఇద్దరూ మంచి గుణశీలులుగా పేరుగాంచారు.

సారస్వతః సరస్వత్యాం దధీచాచ్చోపపద్యతే। రుచీ పత్నీ మహాభాగా ఆత్మవానస్య నాహుషీ ।। ౪.

దధీచుడు, సరస్వతీ దేవితో కలసి సారస్వతుడిని పొందాడు. ఆత్మవానునికి నాహుష వంశానికి చెందిన మహాభాగ్యవంతురాలు రుచీ భార్యగా ఉండేది.

తస్య ఊర్వోఋషిర్జజ్ఞే ఊరూ భిత్త్వా మహాయశాః । ఔర్వశ్చాసీదృచీకస్తు దీప్తాగ్నిసదృశప్రభః ।। ౪.

ఆతని నుండి గొప్ప కీర్తిని పొందిన ఋషి ఊర్వుడు, తొడను చీల్చి జన్మించాడు. ఔర్వుడు అగ్నిలా ప్రకాశించే మహాతేజస్సుతో ఉన్నవాడు.

జమదగ్నిఋచీకస్య సత్యవత్యాం వ్యజాయత। భృగోశ్చ రుచిపర్యాయే రౌద్రవైష్ణవయోస్తథా ।। ౪.

ఋచీకుడు, సత్యవతితో కలసి జమదగ్నిని కనెను. భృగువుల వంశంలో రుచీ ద్వారా రౌద్రులు, వైష్ణవులు కూడా జన్మించారు.

జమనాద్వైష్ణవస్యాగ్నేర్జమదగ్నిరజాయత। రేణుకా జమదగ్నేస్తు శక్రతుల్యపరాక్రమమ్। బ్రహ్మక్షత్రమయం రామం సుషువేఽమితతేజసమ్ ।। ౪.

అగ్నిలో వైష్ణవ వంశం నుండి జమదగ్ని జన్మించాడు. జమదగ్నికి భార్య అయిన రేణుకా, ఇంద్రునికి సమానమైన పరాక్రమంతో, బ్రాహ్మణ క్షత్రియ లక్షణాలతో, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న రాముడిని ప్రసవించింది.

ఔర్వస్యాసీత్పుత్రశతం జమదగ్నిపురాగేమమ్ । తేషాం పుత్రసహస్రాణి భార్గవాణాం పరస్పరాత్ ।। ౪.

ఔర్వుని వంశంలో నూరు మంది కుమారులు, జమదగ్ని వంశంలోనూ పుట్టారు. వారిలో భార్గవుల వంశానికి వేలాది మంది కుమారులు తరతరాలుగా జన్మించారు.

ఋష్యన్తరేషు వై బాహ్యా బహవో భార్గవాః స్మృతాః । వత్సో విశ్వోఽశ్విషేణశ్చ పాణ్డః పథ్యః సశౌనకః। గోత్రేణ సప్తమా హ్యేతే పక్షా జ్ఞేయాస్తు భార్గవాః ।। ౪.

ఇతర ఋషులలో కూడా బాహ్య శాఖలుగా అనేక మంది భార్గవులు ప్రసిద్ధి చెందారు. వాట్సుడు, విశ్వుడు, అశ్విషేణుడు, పాండుడు, పథ్యుడు, శౌనకుడు—ఇలా ఏడుగురు వంశపరంగా భార్గవ శాఖలు అని తెలుసుకోవాలి.

శ్రృణుతాఙ్గిరసో వంశమగ్నేః పుత్రస్య ధీమతః। యస్యాన్వవాయే సమ్భూతా భారద్వాజాః సగౌతమాః। దేవాశ్చాఙ్గిరసో ముఖ్యాస్త్విషుమన్తో మహౌజసః ।। ౪.

ఇప్పుడు అగ్ని కుమారుడైన ధీమంతుడైన ఆంగిరసుల వంశాన్ని వినండి. ఆ వంశం నుండి భారద్వాజులు, గౌతములు పుట్టారు. ముఖ్యమైన ఆంగిరసులు, తేజస్సుతో, మహాశక్తివంతమైన దేవతలు కూడా పుట్టారు.

సురూపా చైవ మారీచీ కార్ద్దమీ చ తథా స్వరాట్। పథ్యా చ మానవీ కన్యా తిస్రో భార్యాస్త్వథర్వణః। ఇత్యేతాఙ్గిరసః పత్న్యస్తాసు వక్ష్యామి సన్తతిమ్ ।। ౪.

సురూప అనే మరీచి కుమార్తె, కార్దమి, స్వరాట్, మరియు మానవుని కుమార్తె అయిన పథ్యా—ఈ ముగ్గురు అథర్వణునికి భార్యలు. వీరే ఆంగిరసుల భార్యలు. వీరి సంతానాన్ని ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను.

అథర్వణస్తు దాయాదాస్తాసు జాతాః కులోద్వహాః। ఉత్పన్నా మహతా చైవ తపసా భావితాత్మనామ్ ।। ౪.

వారి ద్వారా అథర్వణునికి వంశాన్ని నిలబెట్టిన వారసులు పుట్టారు. వారు గొప్ప తపస్సుతో, పవిత్రమైన మనస్సుతో జన్మించినవారు.

బృహస్పతిః సురూపాయాం గౌతమః సుషువే స్వరాట్। అవన్ధ్యం వామదేవఞ్చ ఉతథ్యముశిజన్తథా ।। ౪.

సురూప నుండి బృహస్పతి జన్మించాడు. స్వరాట్ నుండి గౌతముడు పుట్టాడు. వామదేవుడు, ఉతథ్యుడు, ఉశిజుడు కూడా ప్రసిద్ధి చెందినవారు.

ధిష్ణుః పుత్రస్తు పథ్యాయాం సంవర్తశ్చైవ మానసః। విచిత్తశ్చ తథాయస్యః శరద్వాంశ్చాప్యుతథ్యజః ।। ౪.

పథ్యా నుండి ధిష్ణువు కుమారుడు. మానసుని నుండి సంవర్తుడు పుట్టాడు. అలాగే విచిత్తుడు, ఆయస్యుడు, ఉతథ్యుని కుమారుడైన శరద్వాన్ కూడా పుట్టారు.

అశిజో దీర్ఘతమా బృహదుత్థో వామదేవజః। ధిష్ణుః పుత్రాః సుధన్వాన ఋషభశ్చ సుధన్వనః।।౪.౧౦౨ రథకారాః స్మృతా దేవా ఋషయో యే పరిశ్రుతాః। బృహస్పతేర్భరద్వాజో విశ్రుతః సుమహాయశాః ।। ౪.

అశిజుడు, దీర్ఘతమా, వామదేవుని కుమారుడైన బృహదుత్థుడు, ధిష్ణువు కుమారులు సుధన్వుడు, సుధన్వుని కుమారుడు ఋషభుడు. రథకారులు దేవ ఋషులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. బృహస్పతి కుమారుడైన భారద్వాజుడు గొప్ప కీర్తిని పొందినవాడు.

అఙ్గిరసస్తు సంవర్త్తో దేవానఙ్గిరసః శ్రృణు। బృహస్పతేర్యవీయాంసో దేవా హ్యఙ్గిరసః స్మృతాః ।। ౪.

ఇప్పుడు అంగిరసుడు, సంవర్తుడు, దేవతలలో అంగిరసులు ఎవరో విను. బృహస్పతి కన్నా చిన్నవారు దేవతలలో అంగిరసులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు.

ఔరసాఙ్గిరసః పుత్రాః సురూపాయాం విజజ్ఞిరే। ఔదార్యాయుర్దనుర్దక్షో దర్భః ప్రాణస్తథైవ చ। హవిష్మాంశ్చ హవిష్ణుశ్చ క్రతుః సత్యశ్చ తే దశ ।। ౪.

అంగిరసుని సురూప అనే భార్యకు పుట్టిన పుత్రులు ఔరస అంగిరసులు అని పిలవబడతారు. వారు పదిమంది: ఔదార్యుడు, ఆయుః, ధనుర్, దక్షుడు, దర్భ, ప్రాణుడు, హవిష్మాన్, హవిష్ణు, క్రతువు, సత్యుడు.