వాయుపురాణమ్

ముహూర్త్తాస్తిథయో మాసా దినసంవత్సరాస్తథా। ఋతవః కాలయోగాశ్చ ప్రమాణం త్రివిధన్తథా ।। ౩౫.

ముహూర్తాలు, తిథులు, మాసాలు, రోజులు, సంవత్సరాలు, ఋతువులు, కాలయోగాలు, అలాగే మూడు విధాల ప్రమాణాలను కూడా ఆయనే ఏర్పరిచాడు.

ఆయుః క్షేత్రాణ్యుపచయం లక్షణం రూపసౌష్ఠవమ్। మేధా విత్తం చ శౌర్య్యఞ్చ శాస్త్రస్యైవ చ పారణమ్ ।। ౩౫.

ఆయుష్షు, పొలాలు, అభివృద్ధి, లక్షణాలు, అందమైన రూపం, మేధ, సంపద, శౌర్యం, శాస్త్రంలో నైపుణ్యం — ఇవన్నీ ఆయనే ఏర్పరిచాడు.

త్రయో వర్ణాస్త్రయో లోకాస్త్రైవిద్యం పావకాస్త్రయః। త్రైకాల్యం త్రీణి కర్మ్మాణి తిస్రో మాయాస్త్రయో గుణాః ।। ౩౫.

మూడు వర్ణాలు, మూడు లోకాలు, త్రైవిద్య, మూడు అగ్నులు, మూడు కాలాలు, మూడు కర్మలు, మూడు మాయలు, మూడు గుణాలు — ఇవన్నీ ఆయనే సృష్టించాడు.

సృష్టా లోకాః సురాశ్చైవ యేనాత్యన్తేన కర్మ్మణా। సర్వ్వభూతగణాః సృష్టాః సర్వ్వభూతగణాత్మనా ।। ౩౫.

అత్యున్నతమైన కర్మతో లోకాలు, దేవతలు, అన్ని భూతగణాలను సృష్టించినవాడు, సమస్త భూతగణాలకు ఆత్మ అయినవాడు ఆయనే.

నృణామిన్ద్రియపూర్వ్వేణ యోగేన రమతే చ యః । గతాగతానాం యో నేతా సర్వ్వత్ర వివిధేశ్వరః ।। ౩౫.

మనుషులలో ఇంద్రియయోగంతో ఆనందించే వాడు, వచ్చేవారికి పోయేవారికి నాయకుడు, అన్ని వైవిధ్యాలకూ అధిపతి ఆయనే.

యో గతిర్ధర్మయుక్తానామగతిః పాపకర్మ్మణామ్। చాతుర్వర్ణ్యస్య ప్రభవశ్చాతుర్వర్ణ్యస్య రక్షితా ।। ౩౫.

ధర్మాన్ని అనుసరించే వారికి మార్గంగా, పాపకార్యాలు చేసే వారికి మార్గం లేకపోవడంగా, నాలుగు వర్ణాల ఉద్భవంగా, ఆ నాలుగు వర్ణాలకు రక్షకుడిగా ఉన్నవాడు ఆయనే.

చాతుర్విద్యస్య యో వేత్తా చతురాశ్రమసంశ్రయః। దిగన్తరం నభో భూమిరాపో వాయుర్విభావసుః ।। ౩౫.

నాలుగు వేదాలను తెలిసినవాడు, నాలుగు ఆశ్రమాలకు ఆశ్రయంగా ఉన్నవాడు, దిక్కులు, ఆకాశం, భూమి, నీళ్లు, వాయువు, అగ్ని — ఇవన్నీ ఆయనే.

చన్ద్రసూర్య్యద్వయం జ్యోతిర్యుగేశః క్షణదాచరః। యః పరః శ్రూయతే దేవో యః పరం శ్రూయతే తపః ।। ౩౫.

చంద్రుడు, సూర్యుడు అనే రెండు వెలుగులు, యుగాధిపతి, రాత్రి సంచారి, పరమదేవుడని పిలవబడేవాడు, పరమతపస్సు అని వినిపించేవాడు ఆయనే.

యః పరన్తపసః ప్రాహుర్యః పరమ్పరమాత్మవాన్। ఆదిత్యాదిస్తు యో దేవో యశ్చ దైత్యాన్తకో విభుః ।। ౩౫.

తపస్సులో అగ్రగణ్యుడు, పరమాత్మ, ఆదిత్యులలో మొదటివాడు, దైత్యులను సంహరించేవాడు, మహాశక్తిమంతుడైన దేవుడు ఆయనే.

యుగాన్తేష్వన్తకో యశ్చ యశ్చ లోకాన్తకాన్తకః। సేతుర్యో లోకసేతూనాం మేధ్యో యో మేధ్యకర్మ్మణామ్ ।। ౩౫.

యుగాంతంలో అంతం చేయువాడు, లోకాల అంతకారులను కూడా నాశనం చేయువాడు, లోకాల మధ్య వంతెనగా, పవిత్రమైన కార్యాలు చేయువారిలో పవిత్రుడిగా ఉన్నవాడు ఆయనే.

వేద్యో యో వేదవిదుషాం ప్రభుర్యః ప్రభవాత్మనామ్। సోమభూతస్తు భూతానామగ్నిభూతోఽగ్నివర్చసామ్ ।। ౩౫.

వేదాలను తెలిసినవారు తెలుసుకోవాల్సినవాడు, సృష్టిశక్తి కలవారికి అధిపతి, భూతాలలో సోమరూపంగా, అగ్నితో ప్రకాశించే వారిలో అగ్నిరూపంగా ఉన్నవాడు ఆయనే.

మనుష్యాణాం మనోభూతస్తపోభూతస్తపస్వినామ్ । వినయో నయతృప్తానాం తేజస్తేజస్వినామపి ।। ౩౫.

మనుషుల్లో మనస్సుగా, తపస్సు చేసే వారిలో తపస్సుగా, నియమాన్ని పాటించే వారిలో వినయంగా, వెలుగుతో ఉన్నవారిలో కూడా తేజస్సుగా ఉన్నవాడు ఆయనే.

విగ్రహో విగ్రహాణాం యో గతిర్గతిమతామపి। ఆకాశ ప్రభవో వాయుర్వాయుప్రాణా హుతాశనః ।। ౩౫.

రూపాలలో రూపంగా, లక్ష్యాన్ని కలవారిలో లక్ష్యంగా, ఆకాశం నుండి పుట్టిన వాయువుగా, ప్రాణశక్తిగా, హవిస్సును గ్రహించే అగ్నిగా ఉన్నవాడు ఆయనే.

దివా హుతాశనప్రాణాః ప్రాణోఽగ్నేర్మధుసూదనః। రసోఽభవచ్ఛోణితం వై శోణితాన్మాంసముచ్యతే ।। ౩౫.

పగటిపూట హవిస్సు అగ్నికి ప్రాణంగా, అగ్నికి ప్రాణం మధుసూదనుడవుగా, రసం రక్తమై, రక్తం నుండి మాంసం ఉత్పన్నమవుతుందని చెప్పబడింది.

మాంసాత్తు మేదసో జన్మ మేదసోఽస్థి నిరూప్యతే। అస్థ్నా మజ్జా సమభవన్మజ్జాతః శుక్రసమ్భవః ।। ౩౫.

మాంసం నుండి మెద, మెద నుండి ఎముక, ఎముక నుండి మజ్జ, మజ్జ నుండి వీర్యం ఉత్పన్నమవుతాయి.

శుక్రాద్ఘర్భః సమభవద్రసమూలేన కర్మ్మణా। తత్రాపి ప్రథమఞ్చాపస్తాః సౌమ్యరాశిరుచ్యతే ।। ౩౫.

వీర్యం ద్వారా గర్భం, రసాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఏర్పడుతుంది. వాటిలో మొదటగా నీళ్లు, అవే సోమరాశిగా పిలవబడతాయి.

గర్భోష్మసమ్భవో జ్ఞేయో ద్వితీయో రాశిరుచ్యతే। శుక్రం సోమాత్మకం విద్యాదార్త్తవం పావకాత్మకమ్ ।। ౩౫.

గర్భం ఉష్ణత వల్ల ఏర్పడుతుంది, ఇది రెండవ రాశి. వీర్యం చంద్రుని స్వరూపంగా, ఆర్తవం అగ్ని స్వరూపంగా తెలుసుకోవాలి.

భావౌ రసానుగావేతౌ వీర్య్యే చ శశిపావకౌ। కఫవర్గేఽభవచ్ఛుక్రం పిత్తవర్గే చ శోణితమ్ ।। ౩౫.

ఈ రెండు స్థితులు రసాన్ని అనుసరిస్తాయి. వీర్యంలో చంద్రుడు, అగ్నిలో తేజస్సు. కఫంలో వీర్యం, పిత్తంలో రక్తం ఏర్పడతాయి.

కఫస్య హృదయం స్థానం నాభ్యాం పిత్తం ప్రతిష్ఠితమ్। దేహస్య మధ్యే హృదయం స్థానన్తు మనసః స్మృతమ్ ।। ౩౫.

కఫానికి హృదయం నిలయం, పిత్తానికి నాభి స్థానం. శరీర మధ్యలో హృదయం మనస్సుకు స్థానం అని గుర్తించబడింది.

నాబికోష్ఠాన్తరం యత్తు తత్ర దేవో హుతాశనః। మనః ప్రజాపతిర్జ్ఞేయం కఫః సోమో విభావ్యతే ।। ౩౫.

నాభి లోపల దేవుడు అయిన అగ్ని నివసిస్తాడు. మనస్సు ప్రజాపతిగా, కఫం సోమరూపంగా భావించబడుతుంది.

పిత్తమగ్నిః స్మృతావేతావగ్నిసోమాత్మకం జగత్। ఏవం ప్రవర్త్తితో గర్భో వర్త్తతేఽమ్బుదసన్నిభః ।। ౩౫.

పిత్తం అగ్ని, ఈ రెండు — అగ్ని, సోమ — జగత్తుకు మూలంగా చెప్పబడతాయి. ఇలాగే గర్భం నీటి ముద్దలా ఏర్పడుతుంది.

వాయుః ప్రవేశనం చక్రే సఙ్గతః పరమాత్మనా। స పఞ్చధా శరీరస్థో విద్యతే వర్ద్ధయేత్ పునః ।। ౩౫.

వాయువు పరమాత్మతో కలసి ప్రవేశించింది. అది శరీరంలో ఐదు రూపాల్లో ఉండి, మళ్లీ అభివృద్ధి కలిగిస్తుంది.

ప్రాణాపానౌ సమానశ్చ ఉదానో వ్యాన ఏవ చ। ప్రాణోఽస్య పరమాత్మానం వర్ద్ధయన్ పరివర్త్తతే ।। ౩౫.

ప్రాణ, అపాన, సమాన, ఉదాన, వ్యాన — ఈ అయిదు వాయువులు. ప్రాణవాయువు పరమాత్మను అభివృద్ధి చేస్తూ లోపల సంచరిస్తుంది.

అపానః పశ్చిమం కాయముదానోర్ద్ధ్వశరీరగః। వ్యానో వ్యానస్యతే యేన సమానః సర్వ్వసన్ధిషు ।। ౩౫.

అపాన వాయువు కింద భాగంలో పనిచేస్తుంది, ఉదాన వాయువు పైకి ఎగురుతుంది. వ్యాన వాయువు శరీరమంతా వ్యాపించి ఉంటుంది, సమాన వాయువు ముడులు, సంధుల్లో ఉంటుంది.

భూతావాప్తిస్తతస్తస్య జాయతేన్ద్రియగోచరా। పృథివీ వాయురాకాశమాపో జ్యోతిశ్చ పఞ్చమమ్ ।। ౩౫.

దాని వల్ల భూతాలను గ్రహించే శక్తి కలుగుతుంది. భూమి, గాలి, ఆకాశం, నీరు, ఐదవదిగా అగ్ని — ఇవన్నీ ఇంద్రియాలకు తెలిసేలా అవుతాయి.

సర్వ్వేన్ద్రియా నివిష్టాస్తం స్వం స్వం యోగం ప్రచక్రిరే। పార్థివం దేహమాహుస్తం ప్రాణాత్మానం చ మారుతమ్ ।। ౩౫.

అన్ని ఇంద్రియాలు అక్కడే స్థిరంగా ఉండి, వాటి పనులు తటస్థంగా చేస్తాయి. ఆ శరీరాన్ని భౌతిక దేహమని, ఆ ప్రాణాన్ని వాయువుని అంటారు.

ఛిద్రాణ్యాకాశయోనీని జలాస్రావం ప్రవర్త్తతే । తేజశ్చక్షుఃష్వితా జ్యోత్స్నా తేషాం యన్నామతః స్మృతమ్। సఙ్గ్రామా విషయాశ్చైవ యస్య వీర్య్యాత్ప్రవర్త్తితాః ।। ౩౫.

రంధ్రాలు ఆకాశం వల్ల ఏర్పడతాయి, ద్రవాలు ప్రవహించడానికి నీరు కారణం. అగ్ని కన్నుగా మారి, దాని ప్రకాశాన్ని వెలుగు అంటారు. ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు అన్నీ దాని శక్తివల్ల కలుగుతాయి.

ఇత్యేతాన్ పురుషః సర్వ్వాన్ సృజఁల్లోకాన్ సనాతనః। నైధనేఽస్మిన్ కథం లోకే నరత్వం విష్ణురాగతః ।। ౩౫.

ఇలా శాశ్వతమైన పురుషుడు ఈ లోకాలన్నింటిని సృష్టిస్తాడు. మరి, ఈ నశ్వర లోకంలో విష్ణువు మనుష్య రూపం ఎలా ధరించాడు?

ఏష నః సంశయో ధీమన్నేష వై విస్మయో మహాన్ । కథం గతిర్గతిమతామాపన్నో మానుషీం తనుమ్ ।। ౩౫.

ఇది మాకు సందేహంగా ఉంది, ఓ జ్ఞానవంతుడా! ఇది నిజంగా గొప్ప ఆశ్చర్యం — అన్ని ప్రాణులకు మార్గదర్శకుడైన వాడు ఎలా మానవ దేహాన్ని పొందాడు?