వాయుపురాణమ్

యశ్చక్రం వర్తయత్యేకో మనుష్యాణాం మనోమయమ్। మనుష్యే స కథం బుద్ధిం చక్రే చక్రభృతాం వరః ।। ౩౫.

మనుషుల మనస్సుతో కూడిన చక్రాన్ని ఒక్కతానే తిప్పే వాడు, చక్రధారులలో శ్రేష్ఠుడు, మనుషులకు జ్ఞానాన్ని ఎలా కల్పించాడు?

గోపాయనం యః కురుతే జగతాం సార్వ్వలౌకికమ్। స కథం గాం గతో విష్ణుర్గోపమన్వకరోత్ప్రభుః ।। ౩౫.

ప్రపంచాలన్నిటిలో గోపాలకృత్యాన్ని ప్రాచుర్యం చేసిన వాడు, ఆ ప్రభువు అయిన విష్ణువు, గోవుల దగ్గరికి వెళ్లి గోపుడిగా ఎలా మారాడు?

మహాభూతాని భూతాత్మా యో దదార చకార హ। శ్రీగర్భః స కథం గర్భే స్త్రియా భూచరయా ధృతః ।। ౩౫.

భూతాత్ముడై మహాభూతాలను సృష్టించిన వాడు, శ్రీను తనలో ధరించిన వాడు, భూమిపై ఒక స్త్రీ గర్భంలో ఎలా స్థిరపడ్డాడు?

యేన లోకాన్ క్రమైర్జిత్త్వా త్రిభిస్త్రీంస్త్రిదశేప్సయా। స్థాపితా జగతో మార్గాస్త్రివర్గప్రవరాస్త్రయః ।। ౩౫.

మూడు అడుగులతో లోకాలను జయించి, ప్రపంచానికి మార్గాలను, ధర్మార్థకామాలుగా ప్రసిద్ధమైన మూడు లక్ష్యాలను స్థాపించిన వాడు ఎవరు?

యోఽన్తకాలే జగత్పీత్వా కృత్వా తోయమయం వపుః। లోకమేకార్ణవం చక్రే దృశ్యాదృశ్యేన వర్త్మనా ।। ౩౫.

కాలాంతంలో ప్రపంచాన్ని తాగి, నీటి రూపం ధరించి, ఈ లోకాన్ని ఒకే సముద్రంగా మారుస్తూ, కనబడే, కనబడని మార్గంలో నడిపిన వాడు ఎవరు?

యః పురాణే పురాణాత్మా వారాహం వపురాస్థితః। దదౌ జిత్త్వా వసుమతీం సురాణాం సురసత్తమః ।। ౩౫.

పురాణకాలంలో పురాతనాత్మ అయిన వాడు, వరాహ రూపం ధరించి, భూమిని జయించి, దేవతలకు దానం చేసిన దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు ఎవరు?

యేన సైంహం వపుః కృత్వా ద్విధాకృత్వా చ యత్పునః। పూర్వ్వదైత్యో మహావీర్య్యో హిరణ్యకశిపుర్హతః ।। ౩౫.

సింహరూపాన్ని ధరించి, దాన్ని మళ్లీ విభజించి, పుర్వకాలంలో మహాశక్తివంతుడైన హిరణ్యకశిపుని సంహరించిన వాడు ఎవరు?

యః పురా హ్యనలో భూత్వా ఔర్వ్వః సంవర్త్తకో విభుః। పాతాలస్థోఽర్ణవగతః పపౌ తోయమయం హవిః ।। ౩౫.

పూర్వం అగ్ని రూపంలో, ఔర్వుడు అనే సమ్వర్తకాగ్ని అవతరించి, పాతాళంలో నివసిస్తూ, సముద్రంలోకి ప్రవేశించి, నీటితో చేసిన హవిస్సును పానమయ్యాడు.

సహస్రచరణం దేవం సహస్రాంశుం సహస్రశః। సహస్రశిరసం దేవం యమాహుర్వై యుగే యుగే ।। ౩౫.

ప్రతి యుగంలో వేల అడుగులు, వేల కిరణాలు, వేల తలలు కలిగిన దేవుడని అందరూ పిలుస్తారు.

నాభ్యారణ్యాః సముద్భూతం యస్య పైతామహం గృహమ్। ఏకార్ణవగతే లోకే తత్పఙ్కజమపఙ్కజమ్ ।। ౩౫.

ఆయన నాభికమలంలోంచి పితామహుని నివాసం పుట్టింది. ఒకే సముద్రంతో ఆవరించబడిన లోకంలో, కలంకం లేని ఆ పద్మం వెలిసింది.

యేన తే నిహతా దైత్యాః సంగ్రామే తారకామయే। సర్వ్వదేవమయం కృత్వా సర్వాయుధధరం వపుః ।। ౩౫.

తారకామయ యుద్ధంలో, అన్ని దేవతల స్వరూపాన్ని ధరించి, అన్ని ఆయుధాలు పట్టుకుని, దైత్యులను సంహరించినవాడు ఆయనే.

గరుడస్థేన చోత్సిక్తః కాలనేమిర్నిపాతితః। ఉత్తరాంశే సముద్రస్య క్షీరోదస్యామృతోదధేః। యః శేతే శాశ్వతం యోగమాస్థాయ తిమిరం మహత్ ।। ౩౫.

గరుడునిపై కూర్చొని, ఉత్తర భాగంలో అమృతసముద్ర తీరంలో, కాలనేమిని సంహరించి, శాశ్వత ధ్యానంలో, మహా చీకటిలో విశ్రాంతి తీసుకునే వాడు ఆయనే.

పురాణీ గర్భమధత్త దివ్యం తపఃప్రకర్షాదదితిః పురా యమ్। శక్రఞ్చ యో దైత్యగణావరుద్ధం గర్భావమానేన భృశం చకార ।। ౩౫.

పూర్వం అదితి తపస్సుతో ప్రకాశవంతమైనవాడిని గర్భంలో ధరించింది. ఆ గర్భంలో ఉన్నప్పుడే, దైత్యులు ఇంద్రుని ముట్టడి చేసినప్పుడు, ఇంద్రుని ఎంతో తక్కువగా భావింపజేసినవాడు ఆయనే.

యదానిలో లోకపదాని హృత్వా చకార దైత్యాన్ సలిలేశయాంస్తాన్ । కృత్వాదిదేవస్త్రిదివస్య దేవాంశ్చక్రే సురేశం పురుహూతమేవ ।। ౩౫.

ఒకప్పుడు వాయువు లోకాల నివాసాలను తీసుకెళ్లి, దైత్యులను నీటిలో పడవేసినప్పుడు, ఆదిదేవుడు స్వర్గదేవతలను సృష్టించి, పురుహూతుడిని వారి అధిపతిగా నియమించాడు.

గార్హపత్యేన విధినా అన్వాహార్య్యేణ కర్మ్మణా। అగ్నిమాహవనీయఞ్చ వేదిఞ్చైవ కుశస్రవమ్ ।। ౩౫.

ఆయన నియమానుసారం గార్హపత్యాగ్ని, అన్వాహార్య కర్మ, ఆహవనీయాగ్ని, కుశశ్రవ అనే యజ్ఞవేదికను స్థాపించాడు.

ప్రోక్షణీయం స్రువఞ్చైవ అవభృథం తథైవ చ। అథ త్రీనిహ యశ్చక్రే హవ్యభాగ ప్రదాన్మఖే ।। ౩౫.

ప్రోక్షణ పాత్ర, స్రువం, అవభృథ స్నానం, అలాగే యజ్ఞంలో మూడు విధాలుగా హవిస్సును సమర్పించే విధానాన్ని కూడా ఆయనే ఏర్పరిచాడు.

హవ్యాదాంశ్చ సురాంశ్చక్రే కవ్యాదాంశ్చ పితౄనపి। భోగార్థం యజ్ఞవిధినా యో యజ్ఞో యజ్ఞకర్మ్మణి ।। ౩౫.

దేవతలకు హవిస్సులు, పితృదేవతలకు కవ్యాలను, యజ్ఞవిధానంతో అనుభవార్థంగా ఏర్పరిచినవాడు ఆయనే. యజ్ఞకర్మల్లో ఆయనే యజ్ఞస్వరూపుడు.

యూపాన్ సమిత్స్రువం సోమం పవిత్రం పరిధీనపి। యజ్ఞియాని చ ద్రవ్యాణి యజ్ఞీయాంశ్చ తథానలాన్ ।। ౩౫.

యూపస్తంభాలు, సమిధులు, స్రువం, సోమం, పవిత్రం, పరిధులు, యజ్ఞానికి అవసరమైన ద్రవ్యాలు, అలాగే యజ్ఞాగ్నులను కూడా ఆయనే సృష్టించాడు.

సదస్యాన్ యజమానాంశ్చ అశ్వమేధాన్ క్రతూత్తమాన్। విబభ్రాజ పురా యశ్చ పారమేష్ఠ్యేన కర్మ్మణా ।। ౩౫.

పూర్వం పరమమైన కర్మతో, యజ్ఞాధికారులను, యజమానులను, అశ్వమేధాది ఉత్తమ యజ్ఞాలను సృష్టించి ప్రకాశించినవాడు ఆయనే.

యుగానురూపం యః కృత్వా త్రీల్లోఁకాన్ హి యథాక్రమమ్। క్షణా నిమేషాః కాష్ఠాశ్చ కలాస్త్రైకాలమేవ చ ।। ౩౫.

ప్రతి యుగానికి తగినట్లు మూడు లోకాలను, క్షణాలు, నిమిషాలు, కష్టాలు, కలాలు, మూడు కాలాలను కూడా ఆయనే సృష్టించాడు.

ముహూర్త్తాస్తిథయో మాసా దినసంవత్సరాస్తథా। ఋతవః కాలయోగాశ్చ ప్రమాణం త్రివిధన్తథా ।। ౩౫.

ముహూర్తాలు, తిథులు, మాసాలు, రోజులు, సంవత్సరాలు, ఋతువులు, కాలయోగాలు, అలాగే మూడు విధాల ప్రమాణాలను కూడా ఆయనే ఏర్పరిచాడు.

ఆయుః క్షేత్రాణ్యుపచయం లక్షణం రూపసౌష్ఠవమ్। మేధా విత్తం చ శౌర్య్యఞ్చ శాస్త్రస్యైవ చ పారణమ్ ।। ౩౫.

ఆయుష్షు, పొలాలు, అభివృద్ధి, లక్షణాలు, అందమైన రూపం, మేధ, సంపద, శౌర్యం, శాస్త్రంలో నైపుణ్యం — ఇవన్నీ ఆయనే ఏర్పరిచాడు.

త్రయో వర్ణాస్త్రయో లోకాస్త్రైవిద్యం పావకాస్త్రయః। త్రైకాల్యం త్రీణి కర్మ్మాణి తిస్రో మాయాస్త్రయో గుణాః ।। ౩౫.

మూడు వర్ణాలు, మూడు లోకాలు, త్రైవిద్య, మూడు అగ్నులు, మూడు కాలాలు, మూడు కర్మలు, మూడు మాయలు, మూడు గుణాలు — ఇవన్నీ ఆయనే సృష్టించాడు.

సృష్టా లోకాః సురాశ్చైవ యేనాత్యన్తేన కర్మ్మణా। సర్వ్వభూతగణాః సృష్టాః సర్వ్వభూతగణాత్మనా ।। ౩౫.

అత్యున్నతమైన కర్మతో లోకాలు, దేవతలు, అన్ని భూతగణాలను సృష్టించినవాడు, సమస్త భూతగణాలకు ఆత్మ అయినవాడు ఆయనే.

నృణామిన్ద్రియపూర్వ్వేణ యోగేన రమతే చ యః । గతాగతానాం యో నేతా సర్వ్వత్ర వివిధేశ్వరః ।। ౩౫.

మనుషులలో ఇంద్రియయోగంతో ఆనందించే వాడు, వచ్చేవారికి పోయేవారికి నాయకుడు, అన్ని వైవిధ్యాలకూ అధిపతి ఆయనే.

యో గతిర్ధర్మయుక్తానామగతిః పాపకర్మ్మణామ్। చాతుర్వర్ణ్యస్య ప్రభవశ్చాతుర్వర్ణ్యస్య రక్షితా ।। ౩౫.

ధర్మాన్ని అనుసరించే వారికి మార్గంగా, పాపకార్యాలు చేసే వారికి మార్గం లేకపోవడంగా, నాలుగు వర్ణాల ఉద్భవంగా, ఆ నాలుగు వర్ణాలకు రక్షకుడిగా ఉన్నవాడు ఆయనే.

చాతుర్విద్యస్య యో వేత్తా చతురాశ్రమసంశ్రయః। దిగన్తరం నభో భూమిరాపో వాయుర్విభావసుః ।। ౩౫.

నాలుగు వేదాలను తెలిసినవాడు, నాలుగు ఆశ్రమాలకు ఆశ్రయంగా ఉన్నవాడు, దిక్కులు, ఆకాశం, భూమి, నీళ్లు, వాయువు, అగ్ని — ఇవన్నీ ఆయనే.

చన్ద్రసూర్య్యద్వయం జ్యోతిర్యుగేశః క్షణదాచరః। యః పరః శ్రూయతే దేవో యః పరం శ్రూయతే తపః ।। ౩౫.

చంద్రుడు, సూర్యుడు అనే రెండు వెలుగులు, యుగాధిపతి, రాత్రి సంచారి, పరమదేవుడని పిలవబడేవాడు, పరమతపస్సు అని వినిపించేవాడు ఆయనే.

యః పరన్తపసః ప్రాహుర్యః పరమ్పరమాత్మవాన్। ఆదిత్యాదిస్తు యో దేవో యశ్చ దైత్యాన్తకో విభుః ।। ౩౫.

తపస్సులో అగ్రగణ్యుడు, పరమాత్మ, ఆదిత్యులలో మొదటివాడు, దైత్యులను సంహరించేవాడు, మహాశక్తిమంతుడైన దేవుడు ఆయనే.