వాయుపురాణమ్

మనుష్యప్రకృతీన్ దేవాన్ కీర్త్యమానాన్నిబోధత । సఙ్కర్షణో వాసుదేవః ప్రద్యుమ్నః సామ్బ ఏవ చ ।। ౩౫.

ఇప్పుడు మనుషుల స్వభావాలు, దేవతల గుణాలు ఎలా ఉన్నాయో వినండి. సంకర్షణుడు, వాసుదేవుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, సాంబుడు కూడా ప్రసిద్ధి పొందారు.

అనిరుద్ధశ్చ పఞ్చైతే వంశవీరాః ప్రకీర్త్తితాః। సప్తర్షయః కుబేరశ్చ యక్షో మణివరస్తథా ।। ౩౫.

అనిరుద్ధుడితో కలిపి వీరు ఐదుగురు వంశవీరులుగా పేరుగాంచారు. ఏడుగురు ఋషులు, కుబేరుడు, యక్షుడు, మణివరుడు కూడా ఉన్నారు.

శాలకీ బదరశ్చైవ విద్వాన్ ధన్వన్తరిస్తథా। నన్దినశ్చ మహాదేవః శాలఙ్కాయన ఉచ్యతే। ఆదిదేవస్తదా జిష్ణురేభిశ్చ సహ దైవతైః ।। ౩౫.

శాలకి, బదరుడు, జ్ఞానవంతుడైన ధన్వంతరి, మహాదేవుడైన నందినుడు, శాలంకాయనుడు, ఆదిదేవుడు, జిష్ణువు — వీరందరూ ఆ దైవగణంతో కలసి ఉన్నారు.

విష్ణుః కిమర్థం సమ్భూతః స్మృతాః సమ్భూతయః కతి। భవిష్యాః కతి వాన్యే తు ప్రాదుర్భావా మహాత్మనః ।। ౩౫.

విష్ణువు ఎందుకు అవతరించాడు? ఆయనకు ఎన్ని జన్మలు గుర్తుంచుకుంటారు? భవిష్యత్తులో ఆ మహాత్ముడికి ఇంకా ఎన్ని అవతారాలు ఉంటాయి?

బ్రహ్మక్షేత్రే యుగాన్తేషు కిమర్థమిహ జాయతే । పునః పునర్మ్మనుష్యేషు తన్నః ప్రబ్రూహి పృచ్ఛతామ్ ।। ౩౫.

బ్రహ్మలోకంలో యుగాంతంలో ఆయన ఎందుకు జన్మిస్తాడు? మళ్లీ మళ్లీ మనుషుల్లో ఎందుకు అవతరిస్తాడు? దయచేసి మాకు చెప్పండి.

విస్తరేణైవ సర్వాణి కర్మ్మాణి రిపుఘాతినః। శ్రోతుమిచ్ఛామహే సమ్యగ్ దేహైః కృష్ణస్య ధీమతః ।। ౩౫.

శత్రువులను సంహరించే ధీమంతుడైన కృష్ణుడు తన వివిధ అవతారాల్లో చేసిన కార్యాలను వివరంగా వినాలని మేము కోరుకుంటున్నాము.

కర్మ్మణామానుపూర్వ్యఞ్చ ప్రాదుర్భావాశ్చ యే ప్రభో । యా చాస్య ప్రకృతిః సూత తాశ్చాస్మాన్ వక్తుమర్హసి ।। ౩౫.

ప్రభూ, ఆయన చేసిన కార్యాల క్రమాన్ని, అవతారాలను, స్వభావాన్ని — ఇవన్నీ మాకు వివరంగా చెప్పాలి, సూత!

కథం స భగవాన్ విష్ణుః సురేష్వరినిషూదనః। వసుదేవకులే ధీమాన్ వాసుదేవత్వమాగతః ।। ౩౫.

దేవతల శత్రువులను సంహరించే, జ్ఞానవంతుడైన భగవంతుడు అయిన విష్ణువు, వసుదేవుని ఇంట్లో వాసుదేవుడిగా ఎలా అవతరించాడు?

అమరైః సూత కిం పుణ్యం పుణ్యకృద్భిరలంకృతమ్। దేవలోకం సముత్సృజ్య మర్త్యలోకమిహాగతః ।। ౩౫.

సూతా, పుణ్యంతో అలంకరించబడిన అమరులు ఏ పుణ్యాన్ని చేశారు? వారు దేవలోకాన్ని వదిలి, ఇక్కడ మానవ లోకానికి ఎందుకు వచ్చారు?

దేవమానుషయోర్నేతా భూర్భువఃప్రసవో హరిః। కిమర్థం దివ్యమాత్మానం మానుషే సమవేశయత్ ।। ౩౫.

దేవతలకు, మనుషులకు నాయకుడైన హరి, భూ, భువనాలకు మూలమైన వాడు, ఆ దివ్యాత్ముడు మానవ రూపంలోకి ఎందుకు ప్రవేశించాడు?

యశ్చక్రం వర్తయత్యేకో మనుష్యాణాం మనోమయమ్। మనుష్యే స కథం బుద్ధిం చక్రే చక్రభృతాం వరః ।। ౩౫.

మనుషుల మనస్సుతో కూడిన చక్రాన్ని ఒక్కతానే తిప్పే వాడు, చక్రధారులలో శ్రేష్ఠుడు, మనుషులకు జ్ఞానాన్ని ఎలా కల్పించాడు?

గోపాయనం యః కురుతే జగతాం సార్వ్వలౌకికమ్। స కథం గాం గతో విష్ణుర్గోపమన్వకరోత్ప్రభుః ।। ౩౫.

ప్రపంచాలన్నిటిలో గోపాలకృత్యాన్ని ప్రాచుర్యం చేసిన వాడు, ఆ ప్రభువు అయిన విష్ణువు, గోవుల దగ్గరికి వెళ్లి గోపుడిగా ఎలా మారాడు?

మహాభూతాని భూతాత్మా యో దదార చకార హ। శ్రీగర్భః స కథం గర్భే స్త్రియా భూచరయా ధృతః ।। ౩౫.

భూతాత్ముడై మహాభూతాలను సృష్టించిన వాడు, శ్రీను తనలో ధరించిన వాడు, భూమిపై ఒక స్త్రీ గర్భంలో ఎలా స్థిరపడ్డాడు?

యేన లోకాన్ క్రమైర్జిత్త్వా త్రిభిస్త్రీంస్త్రిదశేప్సయా। స్థాపితా జగతో మార్గాస్త్రివర్గప్రవరాస్త్రయః ।। ౩౫.

మూడు అడుగులతో లోకాలను జయించి, ప్రపంచానికి మార్గాలను, ధర్మార్థకామాలుగా ప్రసిద్ధమైన మూడు లక్ష్యాలను స్థాపించిన వాడు ఎవరు?

యోఽన్తకాలే జగత్పీత్వా కృత్వా తోయమయం వపుః। లోకమేకార్ణవం చక్రే దృశ్యాదృశ్యేన వర్త్మనా ।। ౩౫.

కాలాంతంలో ప్రపంచాన్ని తాగి, నీటి రూపం ధరించి, ఈ లోకాన్ని ఒకే సముద్రంగా మారుస్తూ, కనబడే, కనబడని మార్గంలో నడిపిన వాడు ఎవరు?

యః పురాణే పురాణాత్మా వారాహం వపురాస్థితః। దదౌ జిత్త్వా వసుమతీం సురాణాం సురసత్తమః ।। ౩౫.

పురాణకాలంలో పురాతనాత్మ అయిన వాడు, వరాహ రూపం ధరించి, భూమిని జయించి, దేవతలకు దానం చేసిన దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు ఎవరు?

యేన సైంహం వపుః కృత్వా ద్విధాకృత్వా చ యత్పునః। పూర్వ్వదైత్యో మహావీర్య్యో హిరణ్యకశిపుర్హతః ।। ౩౫.

సింహరూపాన్ని ధరించి, దాన్ని మళ్లీ విభజించి, పుర్వకాలంలో మహాశక్తివంతుడైన హిరణ్యకశిపుని సంహరించిన వాడు ఎవరు?

యః పురా హ్యనలో భూత్వా ఔర్వ్వః సంవర్త్తకో విభుః। పాతాలస్థోఽర్ణవగతః పపౌ తోయమయం హవిః ।। ౩౫.

పూర్వం అగ్ని రూపంలో, ఔర్వుడు అనే సమ్వర్తకాగ్ని అవతరించి, పాతాళంలో నివసిస్తూ, సముద్రంలోకి ప్రవేశించి, నీటితో చేసిన హవిస్సును పానమయ్యాడు.

సహస్రచరణం దేవం సహస్రాంశుం సహస్రశః। సహస్రశిరసం దేవం యమాహుర్వై యుగే యుగే ।। ౩౫.

ప్రతి యుగంలో వేల అడుగులు, వేల కిరణాలు, వేల తలలు కలిగిన దేవుడని అందరూ పిలుస్తారు.

నాభ్యారణ్యాః సముద్భూతం యస్య పైతామహం గృహమ్। ఏకార్ణవగతే లోకే తత్పఙ్కజమపఙ్కజమ్ ।। ౩౫.

ఆయన నాభికమలంలోంచి పితామహుని నివాసం పుట్టింది. ఒకే సముద్రంతో ఆవరించబడిన లోకంలో, కలంకం లేని ఆ పద్మం వెలిసింది.

యేన తే నిహతా దైత్యాః సంగ్రామే తారకామయే। సర్వ్వదేవమయం కృత్వా సర్వాయుధధరం వపుః ।। ౩౫.

తారకామయ యుద్ధంలో, అన్ని దేవతల స్వరూపాన్ని ధరించి, అన్ని ఆయుధాలు పట్టుకుని, దైత్యులను సంహరించినవాడు ఆయనే.

గరుడస్థేన చోత్సిక్తః కాలనేమిర్నిపాతితః। ఉత్తరాంశే సముద్రస్య క్షీరోదస్యామృతోదధేః। యః శేతే శాశ్వతం యోగమాస్థాయ తిమిరం మహత్ ।। ౩౫.

గరుడునిపై కూర్చొని, ఉత్తర భాగంలో అమృతసముద్ర తీరంలో, కాలనేమిని సంహరించి, శాశ్వత ధ్యానంలో, మహా చీకటిలో విశ్రాంతి తీసుకునే వాడు ఆయనే.

పురాణీ గర్భమధత్త దివ్యం తపఃప్రకర్షాదదితిః పురా యమ్। శక్రఞ్చ యో దైత్యగణావరుద్ధం గర్భావమానేన భృశం చకార ।। ౩౫.

పూర్వం అదితి తపస్సుతో ప్రకాశవంతమైనవాడిని గర్భంలో ధరించింది. ఆ గర్భంలో ఉన్నప్పుడే, దైత్యులు ఇంద్రుని ముట్టడి చేసినప్పుడు, ఇంద్రుని ఎంతో తక్కువగా భావింపజేసినవాడు ఆయనే.

యదానిలో లోకపదాని హృత్వా చకార దైత్యాన్ సలిలేశయాంస్తాన్ । కృత్వాదిదేవస్త్రిదివస్య దేవాంశ్చక్రే సురేశం పురుహూతమేవ ।। ౩౫.

ఒకప్పుడు వాయువు లోకాల నివాసాలను తీసుకెళ్లి, దైత్యులను నీటిలో పడవేసినప్పుడు, ఆదిదేవుడు స్వర్గదేవతలను సృష్టించి, పురుహూతుడిని వారి అధిపతిగా నియమించాడు.

గార్హపత్యేన విధినా అన్వాహార్య్యేణ కర్మ్మణా। అగ్నిమాహవనీయఞ్చ వేదిఞ్చైవ కుశస్రవమ్ ।। ౩౫.

ఆయన నియమానుసారం గార్హపత్యాగ్ని, అన్వాహార్య కర్మ, ఆహవనీయాగ్ని, కుశశ్రవ అనే యజ్ఞవేదికను స్థాపించాడు.

ప్రోక్షణీయం స్రువఞ్చైవ అవభృథం తథైవ చ। అథ త్రీనిహ యశ్చక్రే హవ్యభాగ ప్రదాన్మఖే ।। ౩౫.

ప్రోక్షణ పాత్ర, స్రువం, అవభృథ స్నానం, అలాగే యజ్ఞంలో మూడు విధాలుగా హవిస్సును సమర్పించే విధానాన్ని కూడా ఆయనే ఏర్పరిచాడు.

హవ్యాదాంశ్చ సురాంశ్చక్రే కవ్యాదాంశ్చ పితౄనపి। భోగార్థం యజ్ఞవిధినా యో యజ్ఞో యజ్ఞకర్మ్మణి ।। ౩౫.

దేవతలకు హవిస్సులు, పితృదేవతలకు కవ్యాలను, యజ్ఞవిధానంతో అనుభవార్థంగా ఏర్పరిచినవాడు ఆయనే. యజ్ఞకర్మల్లో ఆయనే యజ్ఞస్వరూపుడు.

యూపాన్ సమిత్స్రువం సోమం పవిత్రం పరిధీనపి। యజ్ఞియాని చ ద్రవ్యాణి యజ్ఞీయాంశ్చ తథానలాన్ ।। ౩౫.

యూపస్తంభాలు, సమిధులు, స్రువం, సోమం, పవిత్రం, పరిధులు, యజ్ఞానికి అవసరమైన ద్రవ్యాలు, అలాగే యజ్ఞాగ్నులను కూడా ఆయనే సృష్టించాడు.

సదస్యాన్ యజమానాంశ్చ అశ్వమేధాన్ క్రతూత్తమాన్। విబభ్రాజ పురా యశ్చ పారమేష్ఠ్యేన కర్మ్మణా ।। ౩౫.

పూర్వం పరమమైన కర్మతో, యజ్ఞాధికారులను, యజమానులను, అశ్వమేధాది ఉత్తమ యజ్ఞాలను సృష్టించి ప్రకాశించినవాడు ఆయనే.