వాయుపురాణమ్

కేశైర్లమ్బైః సముద్భూతస్తస్మాత్తు పులహః స్మృతః । వసుమధ్యాత్సముత్పన్నో వసుమాన్ వసుధాశ్రయః ।। ౪.

పొడవైన జుట్టు నుండి పులహుడు జన్మించాడు. అందుకే అతడిని పులహుడు అంటారు. వసువుల మధ్య నుండి వసుమాన్, భూమిపై ఆధారపడే వాడు, జన్మించాడు.

వసిష్ఠ ఇతి తత్త్వజ్ఞైః ప్రోచ్యతే వ్రహ్మవాదిభిః । ఇత్యేతే బ్రహ్మణః పుత్రా మానసాః షణ్మహర్షయః ।। ౪.

తత్త్వాన్ని తెలిసిన వారు, బ్రహ్మవేత్తలు అతడిని వశిష్ఠుడు అని పిలుస్తారు. ఇలా ఈ ఆరు మహర్షులు బ్రహ్మకు మానస పుత్రులు.

లోకస్య సన్తానకరాస్తైరిమా వర్ద్ధితాః ప్రజాః। ప్రజాపతయ ఇత్యేవం పఠ్యన్తే బ్రహ్మణః సుతాః ।। ౪.

వారు లోకానికి సంతానాన్ని కలిగించారు. ఈ ప్రజలు వీరి వల్ల పెరిగారు. అందువల్ల బ్రహ్మ కుమారులను ప్రజాపతులు అని పిలుస్తారు.

అపరే పితరో నామ ఏతైరేవ మహర్షిభిః। ఉత్పాదితా ఋషిగణాః సప్త లోకేషు విశ్రుతాః ।। ౪.

ఇతరులు పితృదేవతలుగా ప్రసిద్ధి చెందిన వారు కూడా, ఈ మహర్షుల చేతనే సృష్టించబడ్డారు. ఈ ఏడుగురు ఋషుల వంశాలు లోకాలన్నిటిలోనూ పేరుపొందినవి.

మారీచా భార్గవాశ్చైవ తథైవాఙ్గిరసోఽపరే। పౌలస్త్యాః పౌలహాశ్చైవ వాసిష్ఠాశ్చైవ విశ్రుతాః। ఆత్రేయాశ్చ గణాః ప్రోక్తాః పితౄణాం లోకవిశ్రుతాః ।। ౪.

మారీచులు, భృగువంశీయులు, అలాగే అంగిరసులు, పాలస్త్యులు, పాలహులు, ప్రసిద్ధి చెందిన వసిష్ఠులు, ఆత్రేయులు—ఈ వంశాలవారు పితృదేవతలుగా లోకాలన్నిటిలో ప్రసిద్ధి చెందారు.

ఏతే సమాసతస్తాత పురైవ తు గుణాస్త్రయః। అపూర్వశ్చ ప్రకాశాశ్చ జ్యోతిష్మన్తశ్చ విశ్రుతాః ।। ౪.

ఈ మహర్షులు, ప్రాచీన కాలంలో, మూడు గొప్ప లక్షణాలతో ప్రసిద్ధి చెందారు. అవి—అద్వితీయులు, ప్రకాశవంతులు, మరియు వెలుగునిచ్చేవారు.

తేషాం రాజా యమో దేవో యమైర్విహితకల్మషాః। అపరే ప్రజానాం పతయస్తాఞ్ఛృణుధ్వమతన్ద్రితాః ।। ౪.

వారిలో యముడు దేవతల రాజు. దోషాలు ఉన్నవారిని యములు నియంత్రిస్తారు. మరికొందరు ప్రాణుల పాలకులు. వారి పేర్లు జాగ్రత్తగా వినండి.

కర్ద్దమః కశ్యపః శేషో విక్రాన్తః సుశ్రువాస్తథా। బహుపుత్రః కుమారశ్చ వివస్వాన్ స శుచిశ్రవాః ।। ౪.

కర్దముడు, కశ్యపుడు, శేషుడు, విక్రాంతుడు, సుశ్రువ, బహుపుత్రుడు, కుమారుడు, వివస్వాన్, శుచిశ్రవా—ఇవే వారి పేర్లు.

ప్రచేతసోఽరిష్టనేమిర్బహులస్వ ప్రజాపతిః। ఇత్యేవమాదయోఽన్యేఽపి బహవశ్చ ప్రజేశ్వరాః ।। ౪.

ప్రచేతసుడు, అరిష్టనేమి, బహులస్వుడు, ప్రజాపతి—ఇలా ఇంకా అనేకమంది ప్రాణుల పాలకులు ఉన్నారు.

కుశోచ్చయా వాలఖిల్యాః సమ్భూతాః పరమర్షయః। మనోజవాః సర్వగతాః సార్వభౌమాశ్చ తేఽభవన్ ।। ౪.

వాలఖిల్యులు అనే మహర్షులు, కుశగడ్డి తుదల నుండి జన్మించారు. వారు మనసువేగంతో సంచరించేవారు, అన్నిచోట్ల ఉండేవారు, భూమిపై అధిపతులయ్యారు.

జాతా భస్మవ్యపోహిన్యాం బ్రహ్మర్షిగణసమ్మతాః। వైఖానసా మునిగణాస్తపఃశ్రుతపరాయణాః ।। ౪.

బస్మాన్ని అపసారించే శక్తి నుండి జన్మించిన వైఖానస మునులు, బ్రహ్మర్షులందరిలోనూ గౌరవింపబడుతారు. వారు తపస్సు, విద్యలకు అంకితమై ఉంటారు.

స్రోతోభ్యస్తస్య చోత్పన్నావశ్వినౌ రూపసమ్మితౌ। విదుర్జన్మాక్షరజసో విమలా నేత్రసమ్భవాః ౪.

ఆ మహర్షి ప్రవాహాల నుండి అశ్వినీదేవతలు జన్మించారు. వారు రూపంలో సమానులు, వారి జననం పవిత్రమైనది, మలినములేని వారు, కళ్ల నుండి ఉద్భవించారు.

జ్యేష్ఠాః ప్రజానాం పతయః స్రోతోభ్యస్తస్య జజ్ఞిరే। ఋషయో రోమకూపేభ్యస్తథా స్వేదమలోద్భవాః ।। ౪.

ప్రాణుల పెద్దలు ఆయన ప్రవాహాల నుండి పుట్టారు. ఋషులు ఆయన రోమకూపాల నుండి, మరికొందరు చెమట మలినాల నుండి ఉద్భవించారు.

దారుణా హి రుతే మాసా నిర్యాసాః పక్షసన్ధయః। వత్సరా యే త్వహోరాత్రాః పిత్రం జ్యోతిశ్చ దారుణమ్ ।। ౪.

నిజంగా, మాసాలు కఠినమైనవి, పక్షాలు వాటి మధ్యసంధులు. సంవత్సరాలు, పగలు-రాత్రులు, తండ్రి అనగా కఠినమైన వెలుగు.

రౌద్రం లోహితమిత్యాహుర్లోహితం కనకం స్మృతమ్। తన్మైత్రమితి విజ్ఞేయం ధూమశ్చ పశవః స్మృతాః ।। ౪.

దారుణమైనదాన్ని ఎరుపు అంటారు. ఎరుపు అంటే బంగారం అని భావిస్తారు. అది మిత్రంగా గుర్తించాలి. పొగను జంతువులుగా చెబుతారు.

యేఽర్చ్చిషస్తస్య తే రుద్రాస్తథాదిత్యాః సముద్భవాః। అఙ్గారేభ్యః సముత్పన్నా జ్యోతిషో దివ్యమానుషాః ।। ౪.

ఆయన జ్వాలలు రుద్రులు, అలాగే ఆదిత్యులు జన్మించారు. అగ్నికణల నుండి దివ్యమైన మరియు మానవీయమైన వెలుగులు పుట్టాయి.

ఆదిమానస్య లోకస్య బ్రహ్మా బ్రహ్మసముద్భవః। సర్వకామదమిత్యాహుస్తత్ర కన్యాముదాహరన్ ।। ౪.

మనస్సు లోకానికి ఆదిగా బ్రహ్మా, బ్రహ్మనుండి జన్మించాడు. అతడిని సమస్త కోరికలను తీరుస్తాడని అంటారు. అక్కడ ఒక కన్యను కూడా పేర్కొన్నారు.

బ్రహ్మా సురగురుస్తత్ర త్రిదశైః సంప్రసీదతి। ఇమే వై జనయిష్యన్తి ప్రజాః సర్వాః ప్రజేశ్వరాః ।। ౪.

అక్కడ బ్రహ్మా, దేవతల గురువు, ముప్పైమూడు దేవతలతో సంతోషిస్తాడు. ఈ ప్రాణుల పాలకులు అన్ని జాతులను సృష్టిస్తారు.

స్వే ప్రజానాం పతయః సర్వే చాపి తపస్వినః। తత్ప్రసాదాదిమాఁల్లోకాన్ధారయేయురిమాః క్రియాః ।। ౪.

ప్రతి ప్రాణుల పాలకులు, తపస్సులో నిమగ్నమైనవారు, ఆయన అనుగ్రహంతో ఈ లోకాలన్నింటిని, వాటి కర్మలను ఆదికాలం నుండి పోషిస్తారు.

ద్వన్ద్వం సంవర్ద్ధయామాస తవ తేజోవివర్ద్ధనమ్। దేవేషు వేదవిద్వాంసః సర్వే రాజర్షయస్తథా ।। ౪.

ఆయన ఆ ద్వంద్వాన్ని పెంచి, నీ తేజస్సును అభివృద్ధిచేశాడు. దేవతల్లో, వేదాన్ని తెలిసినవారు, రాజర్షులు అందరూ కూడా అలా చేశారు.

వేదమన్త్ర పరాః సర్వే ప్రజాపతిగుణోద్భవాః। అనన్తం బ్రహ్మ సత్యఞ్చ తపశ్చ పరమం భువి ।। ౪.

వారు అందరూ వేదమంత్రాలలో నిమగ్నమై, ప్రాణుల పాలకుల లక్షణాలతో ఉన్నారు. అనంతమైన బ్రహ్మం, సత్యం, భూమిపై పరమ తపస్సు—ఇవి వారి లక్షణాలు.

సర్వే హి వయమేతే చ తవైవ ప్రసవః ప్రభో। బ్రహ్మ చ బ్రాహ్మణాశ్చైవ లోకాశ్చైవ చరాచరాః ।। ౪.

ప్రభూ, మేమంతా, బ్రహ్మ, బ్రాహ్మణులు, అన్ని లోకాలు—చరాచరములూ—నీ సంతానమే.

మరీచిమాదితః కృత్వా దేవాశ్చ ఋషిభిః సహ। అపత్యానీహ సఞ్చిన్త్య తేఽపత్యఙ్కామయామహే ।। ౪.

ముందుగా మరీచిని, దేవతలు, ఋషులతో కలిపి సృష్టించి, ఇక్కడ సంతానాన్ని ఆలోచించి, మేము సంతానాన్ని కోరాము.

తస్మిన్ యజ్ఞే మహాభాగా దేవాశ్చ ఋషిభిః సహ। ఏతద్వంశసముద్భూతాః స్థానకాలాభిమానినః ।। ౪.

ఆ యజ్ఞంలో, మహాత్మా, దేవతలు ఋషులతో కలిసి, ఈ వంశంలో పుట్టి, తమ తమ స్థలకాలాలకు అధిపతులయ్యారు.

న చ తేనైవ రూపేణ స్థాపయేయురిమాః ప్రజాః। యుగాదినిధనాచ్చైవ స్థాపయేయురిమాః ప్రజాః ।। ౪.

వారు ఆ రూపంలోనే ఈ ప్రజలను స్థాపించలేదు; యుగాది నుండి అంతం వరకు ఈ ప్రజలను స్థాపించారు.

తతోఽబ్రవీల్లోకగురుః పరమిత్యవిచారయన్ । ఏవం దేవా వినిశ్చిత్య మయా సృష్టా న సంశయః। భవతాం వంశసమ్భూతాః పునరేతే మహర్షయః ।। ౪.

అప్పుడు లోకగురు పరమార్థాన్ని ఆలోచించి ఇలా అన్నాడు: 'దేవతలారా, మీరు ఆలోచించి, నాతోనే సృష్టించబడ్డారు, ఇందులో సందేహం లేదు; ఈ మహర్షులు మళ్లీ మీ వంశంలో పుట్టారు.'

తేషాం భృఘోః కీర్తయిష్యే వంశం పూర్వమహాత్మనః। విస్తరేణానుపూర్వ్యా చ ప్రథమస్య ప్రజాపతేః ।। ౪.

వారిలో, నేను భృగువు అనే పురాతన మహాత్ముని వంశాన్ని, మొదటి ప్రజాపతి నుండి క్రమంగా, విశదంగా వివరించబోతున్నాను.

భార్యా భృగోరప్రతిమే ఉత్తమేఽభిజనే శుభే। హిరణ్యకశిపోః కన్యా దివ్యా నామ పరిశ్రుతా। పులోమ్నశ్చాపి పౌలోమీ దుహితా వర వర్ణినీ ।। ౪.

భృగువు భార్య అపూర్వమైనది, ఉత్తమ వంశంలో పుట్టినది, శుభ్రమైనది; ఆమె హిరణ్యకశిపుని కుమార్తెగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అలాగే, పులోమన్ కుమార్తె అయిన పౌలోమీ కూడా ఉంది.

భృగోస్త్వజనయద్దివ్యా కావ్యం వేదవిదాం వరమ్। దేవాసురాణామాచార్యం శుక్రఙ్కవిసుతం గ్రహమ్ ।। ౪.

భృగువుని నుండి ఆ దివ్యురాలు వేదజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడైన కావ్యుడిని, దేవాసురులకు ఆచార్యుడైన శుక్రుడు అనే గ్రహాన్ని ప్రసవించింది.